Không mở rộng trợ giúp pháp lý sang lĩnh vực kinh doanh, thương mại

Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý với đa số đại biểu có mặt tán thành. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Chiều 23/4, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý với 494/494 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (bằng 98,80% tổng số đại biểu Quốc hội). Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.

Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật trước khi Quốc hội bấm nút, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật được hoàn thiện trên cơ sở lấy người được trợ giúp pháp lý làm trung tâm, bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân, đặc biệt đối với các nhóm yếu thế trong xã hội.

Đồng thời, nâng cao chất lượng, tính chuyên nghiệp của đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý; tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý.

Về diện người được trợ giúp pháp lý, dự thảo Luật đã bổ sung nhóm “người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại” nhằm bảo đảm tốt hơn quyền được trợ giúp pháp lý trong tố tụng hình sự. Bên cạnh đó, việc xác định diện người được trợ giúp pháp lý cần dựa trên các chính sách xã hội cơ bản (giảm nghèo, ưu đãi người có công, chính sách dân tộc…), đồng thời phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội của đất nước.

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật trước khi Quốc hội bấm nút thông qua. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Dự thảo Luật cũng quy định rõ tiêu chí, điều kiện áp dụng đối với từng nhóm đối tượng, bảo đảm tính minh bạch và khả thi; bổ sung quy định mở “người được trợ giúp pháp lý khác theo quy định của pháp luật” để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với yêu cầu thực tiễn trong từng giai đoạn.

Về lĩnh vực trợ giúp pháp lý, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, Chính phủ đề nghị giữ quy định của Luật hiện hành, không mở rộng trợ giúp pháp lý sang lĩnh vực kinh doanh, thương mại nhằm bảo đảm đúng bản chất của trợ giúp pháp lý là chính sách an sinh xã hội, tập trung hỗ trợ các đối tượng yếu thế trong các lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền cơ bản của con người như dân sự, hình sự, hành chính.

Đồng thời, việc không mở rộng sang lĩnh vực kinh doanh, thương mại cũng phù hợp với điều kiện nguồn lực của Nhà nước và thực tế hiện nay doanh nghiệp đã được thụ hưởng nhiều chính sách hỗ trợ pháp lý và ưu đãi khác.

Về Chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, dự thảo Luật bổ sung quy định về điều kiện thành lập Chi nhánh: căn cứ vào điều kiện kinh tế-xã hội và nhu cầu trợ giúp pháp lý tại địa phương, do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định.

494/494 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Về bổ nhiệm, miễn nhiệm, cấp và thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý, Chính phủ đã tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng siết chặt hơn tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm trợ giúp viên pháp lý nhằm nâng cao chất lượng, phòng ngừa rủi ro liên quan đến phẩm chất đạo đức.

Cụ thể, bổ sung các trường hợp không được bổ nhiệm, cấp thẻ đối với người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc, người đã bị kết án mà chưa được xóa án tích về tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, rất nghiêm trọng do vô ý hoặc tội phạm ít nghiêm trọng do cố ý.

Về căn cứ miễn nhiệm, dự thảo Luật rút ngắn thời gian không tham gia tố tụng từ 2 năm xuống 12 tháng; sửa đổi quy định về hình thức kỷ luật làm căn cứ miễn nhiệm theo hướng chặt chẽ hơn. Đồng thời, bổ sung cơ chế miễn nhiệm đương nhiên và thẻ trợ giúp viên pháp lý không còn giá trị khi trợ giúp viên pháp lý nghỉ hưu, thôi việc hoặc chuyển công tác, nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Về cộng tác viên trợ giúp pháp lý,dự thảo Luật đã làm rõ điều kiện đối với cộng tác viên trợ giúp pháp lý theo hướng giảm yêu cầu về thời gian kinh nghiệm đối với một số đối tượng có trình độ chuyên môn cao (như chuyên viên chính trở lên và viên chức hạng I, hạng II đang làm công tác pháp luật); quy định phạm vi hoạt động của cộng tác viên trợ giúp pháp lý chỉ bao gồm tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng, không tham gia tố tụng, nhằm bảo đảm phù hợp với trình độ, kinh nghiệm và thống nhất với quy định của pháp luật tố tụng hiện hành.