Không quân Mỹ đang 'già cỗi nhất trong lịch sử', được đề nghị tăng mạnh mua tiêm kích

Máy bay chiến đấu F-22 của Lực lượng Vệ binh Quốc gia Không quân Hawaii. Ảnh: MW.

Lực lượng Vệ binh Quốc gia Không quân Mỹ đang gây sức ép lên Quốc hội nhằm tăng mạnh ngân sách mua sắm máy bay chiến đấu, trong bối cảnh nhiều thập kỷ thiếu đầu tư khiến đội bay ngày càng lạc hậu, trong khi các khung thân cũ phải đối mặt với chi phí bảo dưỡng và vận hành tăng nhanh.

Các tư lệnh Vệ binh Không quân từ hơn 20 bang đã gửi một bức thư chung tới Quốc hội vào đầu tháng 4, kêu gọi cấp vốn để mua từ 72 đến 100 máy bay chiến đấu mỗi năm trong kế hoạch kéo dài nhiều năm. Hiện tại, số lượng mua sắm chỉ dao động khoảng 48–64 máy bay, với kế hoạch mua 24 chiếc F-35A và 24 chiếc F-15EX trong năm tài khóa 2026. Đã gần ba thập kỷ kể từ lần cuối Không quân Mỹ mua hơn 72 máy bay chiến đấu trong một năm, lần gần nhất là vào năm 1998.

Máy bay chiến đấu F-15EX. Ảnh: MW.

“Không quân Mỹ hiện là lực lượng già cỗi nhất, nhỏ nhất và kém sẵn sàng nhất trong 78 năm lịch sử”, bức thư nêu rõ, đồng thời nhấn mạnh: “Chúng ta phải xây dựng một lực lượng chiến đấu có thể giành chiến thắng”.

Bức thư kêu gọi mức mua tối thiểu hàng năm gồm 48 chiếc F-35A và 24 chiếc F-15EX, với mục tiêu ưu tiên là 72 chiếc F-35A và 36 chiếc F-15EX.

Bình luận về bức thư sau khi ký tên, Chuẩn tướng Shannon Smith, Tư lệnh Vệ binh Không quân bang Idaho, cho biết: “Chúng ta đang bào mòn cả máy bay lẫn phi công theo thời gian để hỗ trợ lực lượng liên quân thực hiện các mục tiêu của tổng thống trong chiến dịch Epic Fury trong cuộc xung đột với Iran”.

Máy bay chiến đấu F-15C của Không quân Mỹ. Ảnh: MW.

Ông cảnh báo thêm rằng đội máy bay chiến đấu của Vệ binh Không quân đang già hóa nhanh chóng, đồng nghĩa với việc “phần lớn ngân sách sẽ phải dùng để duy trì chúng hoạt động. Trong vài năm tới, chúng sẽ chật vật để có thể bay được, chứ chưa nói đến việc còn phù hợp với chiến trường”.

Quyết định mua F-15EX chủ yếu xuất phát từ nhu cầu thay thế các máy bay F-15C/D của Vệ binh Không quân, vốn đã phục vụ từ thời Chiến tranh Lạnh. Trong khi đó, F-35 có tầm bay ngắn hơn đáng kể, tốc độ hành trình thấp hơn, tải trọng vũ khí nhỏ hơn và radar cũng nhỏ, kém mạnh hơn so với các biến thể F-15 hiện đại, khiến nó không hoàn toàn phù hợp cho một số nhiệm vụ.

Tuy vậy, lực lượng này vẫn thay thế một phần các đơn vị F-15C/D bằng F-35A. Khi chi phí mua sắm và duy trì F-35 tăng nhanh trong quá trình phát triển, kế hoạch đặt hàng mỗi năm đã bị cắt giảm từ 110 xuống 80, rồi 60, 48 và gần đây chỉ còn 24–40 chiếc. Việc Trung Quốc công bố hai mẫu tiêm kích thế hệ thứ 6 ở giai đoạn nguyên mẫu bay vào tháng 12/2024 được xem là một trong những yếu tố khiến sự quan tâm đối với tiêm kích thế hệ thứ 5 suy giảm.

Máy bay chiến đấu F-35A tại căn cứ không quân Eielson ở Alaska. Ảnh: MW.

Những lời kêu gọi tăng mua F-15EX, đặc biệt từ nội bộ Vệ binh Không quân, đã xuất hiện trong nhiều năm. Từ tháng 9/2022, Trung tướng Michael Loh đã cùng nhiều sĩ quan cấp cao khác thúc đẩy đề xuất này, nhấn mạnh rằng F-15EX sở hữu hệ thống điện tử hàng không đạt chuẩn thế hệ thứ năm, bao gồm kiến trúc nhiệm vụ mở và radar AESA AN/APG-82.

F-15EX hiện là tiêm kích hạng nặng duy nhất còn được sản xuất trong thế giới phương Tây, và được đặt hàng phần lớn do chương trình F-22 không thể cung cấp một phương án thay thế hiệu quả cho dòng F-15 – vốn từng được kỳ vọng sẽ bị thay thế hoàn toàn.

Việc cắt giảm mua sắm F-22 và F-35, cùng với chi phí bảo trì cực cao và tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu thấp của cả hai loại máy bay này, được xem là nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng máy bay chiến đấu của Không quân Mỹ hiện nay.