Không thể giặt bằng nước, long bào của hoàng đế Trung Hoa được làm sạch theo cách không ai ngờ

Long bào là một trong những món đồ thể hiện quyền lực và địa vị của hoàng đế nên rất được coi trọng. Tùy vào từng thời kỳ người ta sẽ sản xuất những chiếc long bào với chất lượng khác nhau. Ví dụ như thời Tần Thủy Hoàng, Lưu Bang, nghề dệt không phát triển nên long bào cũng được làm tương đối đơn giản. Những chiếc áo này thường sản xuất nhanh, chi phí thấp nên có thể thoải mái giặt giũ, hỏng thì thay bộ mới.

Long bào là biểu tượng tối cao của hoàng đế.

Bắt đầu từ thời nhà Tùy, nhà Đường, ngành dệt may phát triển, kỹ nghệ của thợ nâng cao nên long bào vua mặc cũng được chau chuốt hơn, sử dụng chất liệu tốt và trang trí bằng các hoa văn tinh xảo, vàng bạc đá quý,... Cho đến thời nhà Minh và nhà Thanh, việc sản xuất long bào đã đạt đến đỉnh cao trong lịch sử.

Để tạo ra một chiếc long bào hoàn chỉnh cho hoàng đế (đặc biệt là dưới thời nhà Thanh - đỉnh cao của sự xa xỉ), triều đình phải vận hành một bộ máy khổng lồ gồm hàng nghìn người tham gia vào quá trình sản xuất và tiêu tốn rất nhiều ngân sách.

Hình ảnh long bào của hoàng đế Trung Quốc trên phim.

Nhiều người ví mỗi chiếc long bào là một kho báu di động. Rồng và các họa tiết chính không thêu bằng chỉ thường, mà dùng vàng ròng kéo thành sợi siêu mỏng (mỏng hơn sợi tóc) quấn quanh sợi tơ để thêu. Nghệ nhân dùng lông của loài chim trả (bói cá) cắt tỉa tỉ mỉ rồi đính lên áo để tạo ra sắc xanh lam óng ánh độc nhất vô nhị.

Hàng nghìn viên ngọc trai tự nhiên loại hảo hạng, cùng các loại san hô, thạch anh và hạt cườm nhỏ xíu được đính thủ công lên các chi tiết mắt rồng, sóng nước để tạo độ nổi khối (3D). Lụa thượng hạng được dệt riêng với mật độ sợi siêu dày, vừa mềm mại vừa đủ cứng cáp để đỡ trọng lượng của hàng vạn mũi thêu và đá quý.

Do chất liệu đặc biệt và các họa tiết được thêu tinh xảo nên long bào tuyệt đối không thể giặt bằng nước. Vậy nếu chẳng may bộ trang phục này bị bẩn và có mùi, nó sẽ được làm sạch bằng cách nào?

Triều đình phong kiến Trung Quốc có hẳn một quy trình nghiêm ngặt để làm sạch vết bẩn, khử mùi hôi và bảo quản long bào chặt chẽ. Thông thường, quy trình này được bắt đầu bằng bước xông hơi với thảo mộc.

Long bào được làm từ tơ lụa tự nhiên (satin, gấm) dệt mật độ cao. Nếu treo trực tiếp trên các nồi nước sôi sùng sục với lượng hơi nước quá dày đặc và nóng, sợi tơ lụa sẽ bị co rút, biến dạng hoặc bị mất đi độ bóng tự nhiên (tơ lụa rất nhạy cảm với nhiệt độ cao và độ ẩm lớn).

Mặt khác, long bào thêu bằng chỉ vàng thật, đính ngọc trai, lông chim bói cá. Hơi nước bốc lên quá nhiều sẽ đọng thành các giọt nước nhỏ trên áo. Trọng lượng của nước cộng với sức nặng của đá quý có thể làm xệ vải, đứt chỉ hoặc làm lỏng các mối nối keo dính lông chim.

Do đó, hay vì dùng hơi nước gắt để "cuốn đi bụi bẩn" (vì hơi nước thuần túy không thể tẩy được vết dầu mỡ vật lý), thợ thủ công cung đình áp dụng phương pháp đặt các chậu nước nóng ở một khoảng cách xa so với long bào, hoặc dẫn hơi nước qua các tấm màn lọc bằng vải bố để giảm bớt nhiệt độ, chỉ lấy làn hơi ấm, mỏng nhẹ thoang thoảng bốc lên.

Ảnh minh họa.

Để tạo ra "hương thơm nhẹ nhàng", người xưa không dùng nước lã. Họ sẽ thả vào nồi nước sôi các loại thảo mộc tươi hoặc hoa khô (như hoa bưởi, bạc hà, vỏ quýt). Hơi nước mang theo tinh dầu thảo mộc sẽ thẩm thấu vào vải, vừa làm các sợi lụa đang bị nhăn giãn nở ra mềm mại, vừa khử mùi mồ hôi rất hiệu quả.

Đối với những vết bẩn cục bộ và cứng đầu, các cung nữ và thợ thủ cung phải dùng các loại rượu gạo hoặc rượu nếp được chưng cất nhiều lần để đạt được độ cồn cao nhất, đảm bảo rượu trong suốt, không màu và bay hơi cực nhanh.

Khi khử vết bẩn, họ tuyệt đối không được chà xát mạnh tay vì sẽ làm xước tơ lụa và bợt sợi chỉ thêu vàng. Họ dùng một miếng lụa mềm, thấm một chút rượu rồi chấm nhẹ nhàng lên vết bẩn để cồn hòa tan vết dầu mỡ hoặc bụi bẩn, sau đó dùng một miếng vải khô khác thấm hút ngược vết bẩn ra ngoài. Ngay sau khi vết bẩn được xử lý, họ sẽ dùng quạt tay hoặc quạt lông vũ quạt liên tục vào vị trí đó để cồn bay hơi hoàn toàn, tránh để lại các vệt nước ố (vết loang) trên nền gấm vàng.

Tiếp đến là bước được gọi là Huân y (ướp hương trầm cho trang phục). Để xông hương cho một chiếc long bào to lớn mà không làm hỏng dáng áo, cung đình sử dụng các dụng cụ chuyên dụng. Đầu tiên là huân lung, tức là một chiếc lồng lớn làm bằng tre hoặc kim loại (đồng, bạc) đục lỗ hoa văn tinh xảo. Chiếc lồng này có hình vòm hoặc hình trụ, đủ lớn để phủ chiếc long bào lên trên. Đặt chính giữa dưới đáy lồng một lư hương. Khói hương sẽ từ từ bay lên, len lỏi qua các lỗ đục của Huân lung và thấm đều vào từng thớ vải của chiếc áo phủ bên ngoài.

Một buổi xông hương long bào của các cung nữ Thượng y giám diễn ra vô cùng tỉ mỉ. Bước đầu tiên goi là làm ẩm nhẹ (Phún thủy). Trước khi xông, cung nữ sẽ dùng một chút nước sạch (hoặc nước hoa bưởi, hoa hồng) phun một lớp sương siêu mỏng lên áo. Vải lụa khi có độ ẩm vừa phải sẽ hấp thụ khói hương tốt gấp nhiều lần vải khô.

Tiếp đến, long bào được trải phẳng lên lồng huân lung. Than dùng để đốt hương phải là than củi tơ (không khói, không nổ tia lửa). Khói hương được khống chế ở mức âm ỉ, vừa đủ làm ấm áo và đẩy mùi mồ hôi ra ngoài, thay thế bằng mùi trầm.

Sau vài tiếng xông, áo được nhấc ra, gấp gọn lại và đặt ngay vào các hòm gỗ sưa hoặc gỗ trắc kín khí. Mùi hương gặp môi trường kín sẽ "khóa" chặt vào sợi lụa, giúp long bào giữ được mùi thơm thoang thoảng suốt nhiều tuần liền khi vua mặc.

Về việc phơi long bào, người ta thường dùng các tấm rèm lụa mỏng màu trắng giăng phía trên để che bớt ánh nắng gắt, chỉ tận dụng hơi nóng và gió tự nhiên để làm khô áo.

Khi hoàng hôn buông xuống, trước khi sương muối xuất hiện, toàn bộ trang phục phải được thu dọn hoàn toàn. Áo sau khi phơi khô, loại bỏ hết ẩm mốc sẽ được đưa ngay vào phòng Huân y để xông lại một lớp hương trầm mới. Cuối cùng, chúng được xếp gọn gàng cho vào các hòm gỗ chuyên dụng, rải thêm các túi bột long não tự nhiên để tiếp tục lưu kho chuẩn bị phục vụ cho mùa thu đông sắp tới.