Khu Kinh tế Ninh Cơ - Cực tăng trưởng mới phía Nam tỉnh Ninh Bình

Từ một vùng ven biển phát triển chủ yếu dựa vào nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và các ngành dịch vụ truyền thống, khu vực Ninh Cơ đang đứng trước một bước chuyển lớn. Với quy mô lập quy hoạch khoảng 13.950 ha, Khu Kinh tế Ninh Cơ được định hướng trở thành không gian phát triển tổng hợp về công nghiệp, cảng biển, logistics, đô thị, khoa học công nghệ, du lịch và sinh thái. Nhưng để trở thành “cực tăng trưởng mới”, cùng với việc mở đường ra biển và thu hút các dự án động lực, Ninh Bình cần phải giải đồng thời bài toán hạ tầng, môi trường, nguồn lực và sinh kế của người dân.

Ngày 14/1/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 88/QĐ-TTg thành lập Khu Kinh tế Ninh Cơ. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, phạm vi lập quy hoạch thuộc các xã Rạng Đông, Hải Thịnh và một phần các xã Quỹ Nhất, Hải Xuân, gồm cả vùng bãi bồi và mặt nước ven biển. Ngày 22/12/2025, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhiệm vụ Quy hoạch chung Khu Kinh tế Ninh Cơ đến năm 2050. Đây là căn cứ để tỉnh quy hoạch lại vùng ven biển phía Nam.

Khu Du lịch Giao Ninh nhìn từ trên cao đang được chỉnh trang khang trang, sẵn sàng cho giai đoạn bứt phá mới. Ảnh: Ngọc Linh

Ngoài diện tích lập quy hoạch gần 14 nghìn ha, đồ án còn nghiên cứu khoảng 16 nghìn ha mặt biển để bố trí cảng, logistics và công nghiệp ven biển. Đất liền, cửa sông và mặt biển được xem xét trong cùng một quy hoạch, gắn với sông Đáy, sông Ninh Cơ, vùng bãi bồi và hệ thống giao thông đối ngoại.

Theo định hướng quy hoạch, Khu Kinh tế Ninh Cơ được tổ chức thành 6 khu chức năng chính: Khu công nghiệp thép xanh; Khu đô thị công nghiệp - dịch vụ phía tả sông Ninh Cơ; Khu khoa học công nghệ; Khu đô thị, dịch vụ phía hữu sông Ninh Cơ; Khu du lịch Thịnh Long và Khu sinh thái rừng ngập mặn.

Rạng Đông được định hướng là trung tâm công nghiệp, dịch vụ và logistics gắn với cảng biển. Hải Thịnh - Thịnh Long phát triển đô thị, du lịch biển, nghỉ dưỡng và dịch vụ. Các khu khoa học công nghệ, đô thị và sinh thái phục vụ sản xuất và đời sống của người lao động, chuyên gia. Việc bố trí các khu chức năng cũng phải tạo được khoảng cách cần thiết với những khu vực nhạy cảm về môi trường.

Sự chuyển dịch không gian được thể hiện khá rõ trong cơ cấu sử dụng đất. Đến năm 2030, diện tích xây dựng các khu chức năng dự kiến đạt khoảng 7.580 ha, chiếm 54,3% diện tích Khu Kinh tế; trong đó, đất sản xuất công nghiệp và kho tàng gần 2.900 ha. Đến năm 2050, diện tích xây dựng các khu chức năng dự kiến tăng lên khoảng 11.623,5 ha, chiếm 83,3%; đất công nghiệp và kho tàng hơn 3.624 ha. Phần diện tích còn lại được bố trí cho dân cư, công trình công cộng, cây xanh, giao thông và hạ tầng kỹ thuật.

Toàn cảnh kiến trúc Gothic nguy nga, tráng lệ của Nhà thờ chính tòa Bùi Chu (xã Xuân Trường), một trong những trung tâm truyền giáo cổ kính và lớn bậc nhất cả nước. Ảnh: Ngọc Linh

Quy mô sử dụng đất dự kiến thay đổi mạnh trong những năm tới. Trong thời gian thực hiện quy hoạch, đất nông nghiệp, vùng nuôi trồng thủy sản và khu dân cư hiện hữu vẫn nằm xen với các khu công nghiệp, đô thị, dịch vụ. Do đó, tỉnh phải xác định rõ thứ tự đầu tư; chuẩn bị quỹ đất tái định cư, nhà ở xã hội, trường học, cơ sở y tế và phương án chuyển đổi sinh kế cho người dân.

Quy hoạch dành khoảng 544 ha cho Khu Du lịch Thịnh Long và sân golf. Tại đây dự kiến bố trí khu nghỉ dưỡng, khách sạn, dịch vụ thương mại, vui chơi giải trí, quảng trường, tuyến đi bộ và bãi tắm gắn với trục ven biển, cửa sông Ninh Cơ.

Tuy nhiên, muốn phát triển du lịch biển, trước hết phải giữ cảnh quan và chất lượng môi trường. Khoảng lùi, mật độ, tầng cao công trình, hành lang nhìn ra biển, đường tiếp cận bãi tắm và việc bảo vệ rừng ngập mặn cần được quy định rõ ngay khi lựa chọn dự án.

Cảng biển và logistics giữ vai trò chính trong phát triển công nghiệp tại Ninh Cơ. Khu Kinh tế nằm giữa sông Đáy và sông Ninh Cơ, tiếp giáp biển, thuận lợi cho vận tải thủy vào sâu trong nội địa. Vị trí này phù hợp với những ngành phải vận chuyển khối lượng lớn nguyên liệu và hàng hóa.

Quy hoạch bố trí cảng biển tổng hợp, cảng thủy nội địa, trung tâm logistics, kho bãi và các khu công nghiệp chuyên ngành. Nguyên liệu được đưa về cảng, chuyển tới nhà máy; sản phẩm sau đó được lưu kho và vận chuyển đi tiêu thụ hoặc xuất khẩu. Nếu các khâu được kết nối tốt, doanh nghiệp sẽ giảm được thời gian và chi phí vận tải.

Cụm công trình cải tạo cửa Lạch Giang hiện cho phép tàu có tải trọng 1.000-3.000 tấn đi từ biển vào đất liền. Kênh nối sông Đáy - Ninh Cơ có tổng mức đầu tư hơn 2.300 tỷ đồng, vận hành từ cuối tháng 7/2023. Công trình nối hai tuyến vận tải thủy, giúp tàu thuyền khai thác luồng qua cửa Lạch Giang thuận lợi hơn và rút ngắn tuyến vận chuyển hàng hóa.

Tuyến đường ven biển góp phần hoàn thiện hạ tầng giao thông, tăng cường kết nối, tạo dư địa phát triển đô thị, công nghiệp và dịch vụ. Ảnh: Ngọc Linh

Tuy nhiên, hệ thống giao thông phục vụ logistics vẫn còn nhiều việc phải hoàn thiện. Theo hồ sơ góp ý quy hoạch, các tuyến dọc đã được quan tâm nhưng đường kết nối theo hướng Đông - Tây còn thưa và quy mô nhỏ. Các tuyến nối khu vực nội địa, cao tốc, quốc lộ với cảng biển cần tiếp tục được rà soát, nâng cấp. Cảng biển, luồng hàng hải, đường bộ, đường sắt theo quy hoạch và hệ thống kho bãi cũng phải kết nối thuận tiện. Luồng xe tải, xe container cần được tổ chức riêng ở những đoạn cần thiết để hạn chế ảnh hưởng đến người dân và hoạt động du lịch.

Hạ tầng KCN Rạng Đông. Ảnh: Anh Tuấn

Các ngành công nghiệp ưu tiên gồm cơ khí chế tạo, thép xanh, đóng tàu, điện khí, điện gió, chế biến khí và vật liệu xây dựng. Các ngành này cần cảng biển, nguồn điện, nước và dịch vụ hậu cần với quy mô lớn. Hệ thống giao thông, cấp điện, cấp nước, xử lý nước thải và chất thải rắn phải được đầu tư kịp thời, tránh tình trạng nhà máy hoạt động trong khi hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu.

Các đại biểu thực hiện nghi thức cắt băng khánh thành Nhà máy SanBang Việt Nam.

Một yêu cầu khác là không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng công nghiệp. Không gian dự kiến tiếp nhận công nghiệp nặng và logistics nằm gần khu dân cư, vùng du lịch, cửa sông và rừng ngập mặn. Quy hoạch phải tạo được các dải cây xanh cách ly, tách hợp lý luồng vận tải hàng hóa, kiểm soát khí thải, nước thải, bụi, tiếng ồn, mùi, ánh sáng và nguy cơ sự cố môi trường biển. Đây là điều kiện để công nghiệp, cảng biển, đô thị và du lịch có thể cùng phát triển trong một Khu Kinh tế đa chức năng.

Sông và biển mang lại lợi thế cho Ninh Cơ, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào hạ tầng. Hàng hóa phải được vận chuyển thuận lợi giữa nhà máy, kho bãi và cảng. Việc tổ chức vận tải cũng phải bảo đảm an toàn cho khu dân cư, không ảnh hưởng đến không gian du lịch ven biển.

Hiệu quả của quy hoạch sẽ được thể hiện qua tiến độ xây dựng hạ tầng, triển khai dự án và tạo việc làm. Ninh Cơ hiện đã có một số khu, cụm công nghiệp và dự án quy mô lớn.

Các khu công nghiệp đang được hình thành tại xã Rạng Đông. Ảnh: Ngọc Ánh

Khu Công nghiệp (KCN) Dệt may Rạng Đông có tổng diện tích đất quy hoạch 550 ha. Theo số liệu rà soát trong hồ sơ giải trình quy hoạch, KCN có 322,4 ha đất công nghiệp, đã cho thuê 84,41 ha, đạt tỷ lệ lấp đầy 26,1%; thu hút 7 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 476,7 triệu USD. Trong số đó, dự án của Công ty TNHH Top Textiles có tổng vốn đăng ký 203 triệu USD. Nhà máy sản xuất hàng dệt gia dụng của Công ty TNHH SanBang, công suất 15.000 tấn sản phẩm mỗi năm, cũng bổ sung năng lực sản xuất cho khu vực…

Đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Cao Sơn và Đoàn công tác kiểm tra công trường xây dựng tổ hợp Nhà máy Thép Xanh Nam Định của Tập đoàn Xuân Thiện tại Khu Kinh tế Ninh Cơ. Ảnh: Anh Tuấn

Ở lĩnh vực công nghiệp quy mô lớn, Tổ hợp Thép Xanh Xuân Thiện được xác định với quy mô khoảng 400 ha, công suất dự kiến 9,5 triệu tấn thép mỗi năm và tổng vốn đầu tư khoảng 98 nghìn tỷ đồng. Dự án Nhà máy Nhiệt điện BOT Nam Định I có tổng vốn đầu tư gần 46.980 tỷ đồng. Hai dự án cần lượng vốn và hạ tầng rất lớn. Khi đánh giá khả năng triển khai, phải căn cứ vào tiến độ thực tế, nguồn điện, nguồn nước, giao thông, xử lý chất thải và yêu cầu bảo vệ môi trường, không nên chỉ nhìn vào tổng vốn đăng ký.

Hồ sơ quy hoạch yêu cầu xác định rõ các dự án ưu tiên, tiến độ và nguồn vốn thực hiện; phân định phần việc sử dụng ngân sách nhà nước và vốn của doanh nghiệp. Khu Kinh tế rộng gần 14 nghìn ha cần nguồn vốn rất lớn để xây dựng đường giao thông, cảng biển, hệ thống cấp điện, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, nhà ở xã hội và công trình công cộng. Đầu tư dàn trải sẽ dẫn đến tình trạng nhiều dự án riêng lẻ được triển khai nhưng hạ tầng chung vẫn thiếu.

Các cơ quan chức năng cũng nhận định, thu hút nguồn vốn đầu tư chưa phải khó khăn duy nhất. Bãi bồi ven sông Đáy, sông Ninh Cơ có nền địa chất yếu, dễ sụt lún và chịu rủi ro thiên tai. Khu vực ven biển Ninh Cơ thường xuyên chịu tác động của bão, triều cường, xói lở, bồi lắng và ngập úng; về lâu dài còn phải tính đến nước biển dâng. Vì vậy, khi triển khai các dự án cảng biển, công nghiệp, đô thị và du lịch, chủ đầu tư phải khảo sát kỹ địa chất, cao độ nền, hành lang đê điều, hành lang bảo vệ bờ biển và khả năng tiêu thoát lũ.

Du lịch biển từng bước phát triển mạnh mẽ.

Cùng với đó, rừng ngập mặn và vùng bãi bồi có tác dụng giảm sức sóng, gió, triều cường và duy trì hệ sinh thái cửa sông. Bên cạnh việc xây dựng đê, kè, cống kiểm soát triều cường và hệ thống thoát nước, cần có giải pháp bảo vệ, phục hồi rừng ngập mặn, đai cây chắn gió và vùng trữ nước tự nhiên.

Việc chuyển đổi diện tích lớn đất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và đất ven biển sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chỗ ở, việc làm và đời sống của người dân. Quy hoạch đã đặt ra yêu cầu chuẩn bị quỹ đất tái định cư, nhà ở xã hội và ổn định các khu dân cư hiện hữu. Khi thực hiện dự án, chính quyền và chủ đầu tư phải công khai thông tin, bảo đảm quyền lợi hợp pháp, hỗ trợ đào tạo nghề để người dân có thể làm việc trong các ngành công nghiệp, logistics, thương mại, dịch vụ và du lịch.

Từ khát vọng vươn ra biển đến mục tiêu hình thành một cực tăng trưởng mới, Ninh Bình đang từng bước hiện thực hóa chiến lược mở rộng không gian phát triển về phía Nam thông qua Khu Kinh tế Ninh Cơ. Quá trình hiện thực hóa quy hoạch chắc chắn sẽ đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, sự đồng bộ về hạ tầng, cơ chế chính sách cùng quyết tâm của cả hệ thống chính trị. Song với nền tảng quy hoạch đã được xác lập, hạ tầng chiến lược đang từng bước hoàn thiện và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, Khu Kinh tế Ninh Cơ được kỳ vọng sẽ là động lực tăng trưởng chiến lược, tạo sức bật để Ninh Bình bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.