Khu thương mại tự do gắn với cảng biển Cái Mép Hạ: Mở động lực tăng trưởng mới cho TPHCM

Cảng Gemalink (phường Tân Phước) là một trong những cảng hiện hữu nằm trong vùng lõi của Khu thương mại tự do có khả năng tiếp nhận tàu trên 200.000 tấn. ẢNH: THÀNH HUY

Trung tâm kết nối giao thương quốc tế

FTZ Cái Mép Hạ có quy mô 4.174,35ha, tọa lạc tại phường Tân Phước và Tân Hải, được bao quanh bởi các ranh giới tự nhiên như sông rạch và vịnh Gành Rái. Nơi đây được quy hoạch thành 3 khu chức năng với 8 phân khu liền kề, tích hợp cảng container, trung tâm logistics, khu công nghiệp, thương mại dịch vụ, cảng thủy nội địa và ga đường sắt trên tuyến Biên Hòa - Vũng Tàu.

Khu được định hướng phát triển theo mô hình kinh tế tiên phong, áp dụng các thể chế vượt trội và tiêu chuẩn quốc tế, lấy kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn làm nền tảng. Tại đây sẽ thu hút các ngành công nghệ cao, có giá trị gia tăng lớn; hình thành khu phi thuế quan với cơ chế giám sát hải quan chuyên biệt, từng bước trở thành trung tâm kết nối giao thương quốc tế.

Theo ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công thương TPHCM, TPHCM sau khi mở rộng địa giới sở hữu cảng nước sâu, sân bay quốc tế, khu công nghiệp, trung tâm tài chính và mạng lưới giao thông liên vùng để phát triển FTZ đa chức năng. Việc TPHCM tiên phong triển khai FTZ Cái Mép Hạ trên cơ sở các cơ chế đặc thù do Trung ương cho phép thể hiện tư duy phát triển mới và tầm nhìn xa.

Thể chế quyết định sức cạnh tranh

FTZ Cái Mép Hạ là dự án mở đầu cho chiến lược xây dựng mạng lưới FTZ của TPHCM. Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TPHCM (HEPZA) được giao trực tiếp quản lý FTZ Cái Mép Hạ.

Ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Gemadept, nhận định, FTZ Cái Mép Hạ là bước ngoặt của ngành cảng biển và logistics. Gemalink nằm ngay vùng lõi FTZ nên kỳ vọng lượng hàng hóa sẽ tăng mạnh khi khu vực đi vào hoạt động. Đón đầu nhu cầu này, Gemalink đã khởi công giai đoạn 2 với vốn đầu tư khoảng 200 triệu USD, dự kiến đưa vào khai thác cuối năm 2027, nâng công suất lên hơn 3 triệu TEU/năm.

“Điều doanh nghiệp kỳ vọng nhất là cơ chế thông thoáng. Khi thủ tục xuất nhập khẩu, đặc biệt với hàng nhập để gia công, tái chế rồi tái xuất được đơn giản hóa, chi phí logistics sẽ giảm, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh được nâng lên”, Phó Tổng giám đốc Gemadept nhấn mạnh.

Bản đồ phân khu chức năng Khu thương mại tự do gắn với cảng biển Cái Mép Hạ

Theo chuyên gia du lịch Nguyễn Minh Mẫn, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, FTZ chỉ phát huy hiệu quả khi được phát triển thành hệ sinh thái tích hợp giữa cảng biển, sân bay, logistics, tài chính và các dịch vụ giá trị gia tăng, vận hành trên nền quản trị số minh bạch, hiện đại. Khi vận hành hiệu quả, hệ thống FTZ sẽ giúp TPHCM thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao vào logistics, công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn, điện tử, dịch vụ tài chính và thương mại quốc tế. Đồng thời, đây cũng là động lực để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nâng tỷ lệ nội địa hóa và phát triển các dịch vụ giá trị gia tăng.

Các chuyên nhận định, Cái Mép Hạ đã có nền tảng và lợi thế cạnh tranh. Phần quyết định là một thể chế đủ mạnh để biến những lợi thế ấy thành năng lực cạnh tranh. Khi thủ tục gọn hơn, chi phí thấp hơn và dịch vụ tốt hơn, Cái Mép Hạ có thể thu hút thêm các tuyến vận tải quốc tế, trung tâm phân phối, hoạt động gia công và những dịch vụ giá trị gia tăng. Ngược lại, nếu vẫn phải đi qua nhiều tầng nấc thủ tục, FTZ sẽ khó tạo ra khác biệt.

Những cơ chế nổi bật

Ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TPHCM (HEPZA), cho biết, FTZ tại TPHCM sẽ được áp dụng nhiều cơ chế ưu đãi vượt trội theo Nghị quyết 260/2025/QH15, tạo sức hút lớn với nhà đầu tư. Theo đó, khu ưu tiên thu hút các dự án hạ tầng quy mô lớn, gồm bến cảng có quy mô vốn từ 75.000 tỷ đồng trở lên, trung tâm logistics từ 25.000 tỷ đồng và các khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ từ 20.000 tỷ đồng trở lên.

Về thủ tục, FTZ đơn giản hóa quy trình đầu tư, cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế trước khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư; miễn kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa đã công bố hợp chuẩn, không áp dụng quản lý ngoại thương đối với hàng hóa lưu chuyển trong FTZ. Chuyên gia và lao động chất lượng cao được ưu tiên cấp thị thực đến 5 năm, thẻ tạm trú đến 10 năm.

Doanh nghiệp cũng được hưởng ưu đãi thuế hấp dẫn: 10% Thuế thu nhập doanh nghiệp trong 20 năm (miễn 4 năm, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo), giảm 50% Thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia, nhà quản lý trong 10 năm; cùng chính sách ưu đãi về tiền thuê đất và cơ chế thuế như khu phi thuế quan. Ngoài ra, doanh nghiệp được phép kinh doanh chuyển khẩu, tạm nhập tái xuất, thanh toán bằng ngoại tệ trong FTZ...

THANH DUNG

Tăng kết nối cho Cái Mép Hạ

Cái Mép Hạ sở hữu những điều kiện hiếm có để phát triển FTZ: gắn với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, nằm gần sân bay quốc tế Long Thành và kết nối với các trục giao thông liên vùng.

Lợi thế rõ nhất nằm ở cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, một trong những cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của Việt Nam, có khả năng tiếp nhận tàu container trọng tải trên 200.000DWT. Hiện các hãng tàu duy trì 48 tuyến container quốc tế mỗi tuần tại đây, trong đó có hơn 20 tuyến tàu mẹ đi thẳng châu Âu và hai bờ nước Mỹ.

Các tuyến giao thông kết nối cũng đang dần tháo nút thắt cho khu vực cảng. Cầu Phước An sẽ nối khu vực này với cao tốc Bến Lức - Long Thành, tạo thuận lợi cho hàng hóa từ Đồng bằng sông Cửu Long. Cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu được kỳ vọng rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa từ Biên Hòa về cảng từ khoảng 2 giờ xuống còn 45-60 phút.

GIA HÂN

Hình thành hệ sinh thái kinh tế giá trị cao

Trao đổi với phóng viên Báo SGGP, các chuyên gia và đại diện cơ quan quản lý nhận định, FTZ Cái Mép Hạ được kỳ vọng không chỉ thúc đẩy lưu chuyển hàng hóa mà còn tạo sức hút đối với dòng vốn quốc tế, doanh nghiệp công nghệ, dịch vụ tài chính và khách du lịch có mức chi tiêu cao. Sự kết nối đồng bộ giữa cảng biển, sân bay, trung tâm tài chính và các khu dịch vụ sẽ là yếu tố quan trọng để hình thành hệ sinh thái kinh tế có giá trị gia tăng cao.

Theo quy hoạch FTZ Cái Mép Hạ với bên phải đường liên cảng là hệ thống cảng biển Cái Mép và bên còn lại là Trung tâm logistics Cái Mép Hạ. ẢNH: THÀNH HUY

PGS-TS NGUYỄN HỮU HUÂN, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC: VIFC-HCMC là cầu nối “rót” vốn quốc tế

Khu thương mại tự do và Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC) là 2 cấu phần bổ trợ trong cùng hệ sinh thái. Nếu FTZ tập trung dòng chảy hàng hóa, logistics và thương mại quốc tế thì VIFC-HCMC cung cấp các dịch vụ tài chính hỗ trợ.

Theo đó, VIFC-HCMC đóng vai trò cầu nối huy động vốn dài hạn từ các quỹ đầu tư, ngân hàng quốc tế cho hạ tầng logistics, cảng biển, kho bãi và công nghệ cao trong FTZ, giúp giảm chi phí vốn. Sự kết hợp này cũng hình thành hệ sinh thái tài chính chuỗi cung ứng hiện đại, hỗ trợ tài trợ đơn hàng, bao thanh toán và thanh toán xuyên biên giới theo thời gian thực.

Về dài hạn, FTZ và VIFC-HCMC sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa, thu hút các tập đoàn đa quốc gia, ngân hàng, quỹ đầu tư, doanh nghiệp logistics và công nghệ; góp phần chuyển dịch TPHCM sang mô hình tăng trưởng dựa trên tài chính, dịch vụ giá trị gia tăng cao và đổi mới sáng tạo.

Ông PHẠM HUY BÌNH, Giám đốc Sở Du lịch TPHCM: Cú hích đưa du lịch TPHCM vươn tầm châu Á

Việc triển khai FTZ sẽ tạo động lực để ngành du lịch - dịch vụ phát triển, thúc đẩy liên kết các cực tăng trưởng và góp phần hình thành không gian phát triển đa cực của thành phố. Cùng với hệ thống hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện, FTZ được kỳ vọng thu hút đội ngũ chuyên gia, nhà đầu tư và dòng khách du lịch có mức chi tiêu cao.

Đón đầu cơ hội này, ngành du lịch thành phố sẽ chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu; ưu tiên du lịch xanh, khai thác hiệu quả tài nguyên sinh thái biển, đảo và di sản văn hóa gắn với hệ sinh thái thương mại, giải trí và dịch vụ cao cấp. Đây là nền tảng để kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu bình quân của du khách và từng bước khẳng định vị thế của TPHCM là trung tâm du lịch hàng đầu châu Á.

Bà LÊ HỒNG THỦY TIÊN, Tổng Giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG): Hút khách ngoại, giữ dòng chi tiêu của khách nội

Yếu tố quyết định thành công của FTZ là thu hút được dòng khách và dòng chi tiêu. Hiện thế giới có hơn 5.400 đặc khu kinh tế, nhưng phần lớn hoạt động dưới kỳ vọng. Trong khi nhiều mô hình thuần cảng - kho bãi chưa tạo được sức lan tỏa, các FTZ thành công thường tích hợp thương mại với du lịch, mua sắm và giải trí.

Từ kinh nghiệm quốc tế, TPHCM có thể thí điểm miễn thị thực quá cảnh 72-144 giờ qua sân bay Long Thành và Tân Sơn Nhất, miễn thị thực theo đoàn cho khách du thuyền; sớm đầu tư cảng khách quốc tế Vũng Tàu và khôi phục đón tàu khách tại Cái Mép.

Đồng thời, thành phố có thể xem xét dành quỹ đất trong phân khu đô thị - dịch vụ để phát triển tổ hợp mua sắm, giải trí, nghỉ dưỡng tầm cỡ quốc tế và thí điểm chính sách mua hàng miễn thuế khi rời FTZ. Khi đó, Cái Mép Hạ sẽ vừa là cửa ngõ hàng hóa, vừa là cửa ngõ thu hút chi tiêu.

Ông PHẠM ANH TUẤN, Tổng Giám đốc Công ty CP Tư vấn thiết kế cảng - kỹ thuật biển (Portcoast): Nâng tầm vị thế quốc gia

FTZ Cái Mép Hạ là mảnh ghép kết nối hạ tầng cứng gồm cảng nước sâu Cái Mép và sân bay Long Thành với hạ tầng mềm là Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM, hình thành hệ sinh thái logistics - tài chính hiện đại.

Với cơ chế đặc thù và chính sách vượt trội, FTZ có khả năng thu hút các hãng tàu, tập đoàn logistics quốc tế, từng bước hình thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quy mô khu vực, đồng thời giúp Việt Nam chuyển từ vai trò gia công sang mắt xích có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

FTZ cũng sẽ tạo sức hút đối với dòng vốn FDI chất lượng cao vào các lĩnh vực bán dẫn, điện tử, công nghệ cao và kinh tế xanh. Khi lưu lượng hàng hóa và thương mại quốc tế tăng, nhu cầu về thanh toán, bảo hiểm, tài trợ thương mại và các dịch vụ tài chính cũng phát triển tương ứng.

THANH DUNG - THÀNH HUY - THI HỒNGghi