Khu vực Himalaya đối mặt nguy cơ lũ nghiêm trọng do băng tan những năm tới

Không chỉ nguồn thủy điện mà nhiều người dân đang phụ thuộc vào bị đe dọa, mà cả những dải đất ven sông – nơi sinh sống của hàng triệu người – cũng có nguy cơ trở nên không thể cư trú được nữa.

"Công nghệ không thể phát triển đủ nhanh để ngăn chặn thiệt hại dọc theo các hệ thống sông ngòi khổng lồ vốn tiếp nhận lượng nước tràn từ các hồ băng" - bà Kanni Wignaraja, Trợ lý Tổng thư ký LHQ, chia sẻ với hãng tin Reuters trong một cuộc phỏng vấn.

Vào năm 2020, các nhà nghiên cứu đã xác định được 47 hồ băng có nguy cơ gây nguy hiểm tại Nepal, Trung Quốc và Ấn Độ. Kể từ đó, con số thực tế được ước tính là cao hơn nhiều.

Số lượng người dân chịu rủi ro lên tới "hàng triệu người", bà Wignaraja – người đồng thời giữ chức Giám đốc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) – cho biết. Bà dẫn chứng các dữ liệu cập nhật do UNDP và các tổ chức đối tác tổng hợp vào tháng 6.

Trận lũ tàn khốc tại Nepal tuần trước xảy ra khi một phần khối băng gần đỉnh núi Langtang Lirung sụp đổ và rơi xuống thung lũng, gây ra vụ sạt lở đất và tạo thành đợt sóng lũ đổ xuống sông Trishuli.

Cảnh hoang tàn vì lũ lụt gây ra do băng lở ở Nepal vào ngày 26/8 - Ảnh: Reuters

Hiện tượng vỡ hồ băng lại có phần khác biệt: chúng xảy ra khi nước từ băng tan tích tụ phía sau một rào chắn tự nhiên; áp lực nước cuối cùng sẽ làm vỡ hoặc tràn qua rào chắn này, gây ra lũ quét đổ về hạ lưu.

Các quan chức LHQ cho biết cả hai mối đe dọa này đều đang gia tăng khi biến đổi khí hậu đẩy nhanh tốc độ tan băng trong khu vực, làm lỏng lẻo các khối đá và gia tăng áp lực lên các rào chắn hồ băng.

Bà Wignaraja cũng lưu ý rằng các ngọn núi trong khu vực này còn tương đối trẻ về mặt địa chất, do đó dễ xảy ra các biến động kiến ​​tạo – yếu tố có thể kích hoạt sự sụp đổ đột ngột của các khối băng hoặc rào chắn hồ.

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện nhiều hồ băng tiềm ẩn nguy cơ tại những khu vực rộng lớn thuộc vùng Hindu Kush.

Tuy nhiên, bà Wignaraja khẳng định không quốc gia nào trong khu vực phụ thuộc vào băng tuyết để đảm bảo nguồn nước và thu nhập nhiều như Nepal. Quốc gia này hiện đang phải đối mặt với "những lựa chọn vô cùng khó khăn". Đối với nhiều người dân sống dọc theo các con sông, việc di dời đến vùng đất cao hơn có thể không khả thi về mặt tài chính.

Các cơ sở hạ tầng trọng yếu cũng sẽ tiếp tục đối mặt với nguy cơ bị hư hại. Tình trạng sụt giảm sản lượng điện tại Nepal có thể nghiêm trọng hơn so với mức dự báo trong một số đánh giá. UNDP cho biết trận lũ lụt đã phá hủy 15 nhà máy điện lớn đang trong quá trình xây dựng, bên cạnh các nhà máy đang hoạt động.

Bà Wignaraja nhận định rằng việc ứng dụng công nghệ mới có thể giúp mạng lưới điện và các nhà máy thủy điện tăng cường khả năng chống chịu trước lũ lụt.

Tuy nhiên, "cơn sóng thần bùn và băng" xảy ra vào tuần trước đã vượt quá khả năng ngăn chặn của hầu hết các biện pháp phòng vệ hiện có. Bà nhận định: "Không có công trình nào có thể ngăn chặn được thảm họa này."