Khủng hoảng dầu mỏ lan rộng, ông Trump có cần Trung Quốc giúp đỡ?

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông đang tìm cách hoãn chuyến thăm Trung Quốc dự kiến vào đầu tháng 4 khoảng một tháng, do cuộc chiến với Iran. Trước đó, nhà lãnh đạo Mỹ cũng bất ngờ đưa ra điều kiện mới cho các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Trung Quốc khi nhấn mạnh Bắc Kinh cần hỗ trợ Washington mở lại eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, Trung Quốc gần như không có nhiều lý do để đáp ứng yêu cầu này. Việc Iran phong tỏa tuyến vận tải chiến lược khiến 20% nguồn cung dầu mỏ của thế giới bị gián đoạn, đẩy giá dầu tăng vọt và làm dấy lên nỗi lo về một cuộc khủng hoảng năng lượng có thể gây chấn động nền kinh tế toàn cầu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: AP)

Sức ép ngoại giao

Trong bối cảnh đối mặt với cuộc khủng hoảng dầu mỏ nghiêm trọng nhất từ trước đến nay, ông Trump đang kêu gọi nhiều quốc gia như Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc và Anh cùng phối hợp để bảo đảm an ninh cho tuyến hàng hải then chốt này.

Để thuyết phục Trung Quốc tham gia, ông Trump gia tăng sức ép ngoại giao. Trong cuộc phỏng vấn với tờ Financial Times đăng ngày 15/3, ông Trump muốn biết liệu Bắc Kinh có sẵn sàng hỗ trợ Mỹ mở lại eo biển Hormuz trước cuộc gặp thượng đỉnh dự kiến với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hay không. Nếu không nhận được tín hiệu tích cực, ông cảnh báo có thể cân nhắc hoãn chuyến thăm.

“Việc những người được hưởng lợi từ eo biển này giúp đảm bảo không có điều gì xấu xảy ra ở đó là điều hoàn toàn hợp lý. Tôi nghĩ Trung Quốc cũng nên giúp đỡ", ông Trump nhấn mạnh.

Và giờ đây, Tổng thống Trump chính thức đề nghị hoãn chuyến đi dự kiến từ 31/3 đến 2/4 để gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình với lý do cuộc chiến tại Iran đang diễn ra. “Chúng tôi đã đề nghị lùi lại khoảng một tháng hoặc hơn”, ông Trump nói với phóng viên tại Nhà Trắng.

Thoạt nhìn, việc ông Trump yêu cầu Trung Quốc hỗ trợ mở lại eo biển Hormuz có vẻ là đề nghị khá khác thường nhưng Washington thực chất đang kêu gọi Bắc Kinh chấp nhận rủi ro triển khai nguồn lực quân sự của mình trong cuộc xung đột do Mỹ khơi mào nhằm vào quốc gia thân thiện với Trung Quốc. Đồng thời, Nhà Trắng cũng phát tín hiệu nỗ lực ngoại giao có thể bị gạt sang một bên nếu Bắc Kinh không tham gia.

Tàu chở dầu Luojiashan neo đậu tại Muscat, trong bối cảnh Iran tuyên bố sẽ đóng cửa eo biển Hormuz, giữa lúc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran đang diễn ra, tại Muscat, Oman, ngày 7/3. (Ảnh: Reuters)

Tuy nhiên, Trung Quốc được cho là có vị thế thuận lợi hơn nhiều nền kinh tế châu Á khác trong việc ứng phó với cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài. Trong những năm gần đây, Bắc Kinh chủ động giảm thiểu tác động của những cú sốc dầu mỏ bằng cách tích trữ lượng lớn dầu thô, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và rót hàng tỷ USD vào lĩnh vực năng lượng sạch như điện gió, điện mặt trời và ngành công nghiệp xe điện.

Theo CNN, Iran cũng đang cân nhắc khả năng cho phép một số tàu chở dầu tiếp tục đi qua eo Hormuz với điều kiện các giao dịch dầu mỏ được thanh toán bằng đồng nhân dân tệ của Trung Quốc.

“Người Trung Quốc có thể nói, 'Được rồi, cứ chờ xem sao'. Vì vị trí chiến lược của họ khá vững chắc, họ sẽ có đủ không gian để xoay sở", Giáo sư Bert Hofman, Viện Nghiên cứu Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore cho biết.

Ai quan trọng hơn?

Cuộc xung đột mà quan chức Mỹ và Israel dự báo có thể kéo dài trong nhiều tuần phần nào làm lu mờ hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh - sự kiện mà ông Trump công bố lần đầu tiên. Hiện tại, nhà lãnh đạo Mỹ đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn trong nước khi giá nhiên liệu tăng mạnh, do hệ quả từ những cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran ngày càng leo thang.

Tại Trung Quốc, những thông tin xoay quanh cuộc xung đột tạo ra bầu không khí phần nào mang tính đắc thắng. “Những ngày gần đây, ông Trump dường như đang cô đơn trên thế giới, thực sự không ai ủng hộ ông ấy cả. Cuộc chiến với Iran khiến tình hình thế giới trở nên xáo trộn và bản thân ông ấy cũng đang rơi vào thế khá khó khăn”, người sáng lập kiêm Chủ tịch Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa Henry Huiyao Wang nhấn mạnh.

Mỹ phá hủy tàu rải thủy lôi của Iran ở Hormuz.

Tại cuộc họp báo hôm 16/3, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm cũng không đưa ra cam kết rõ ràng liên quan đến lời kêu gọi của Tổng thống Trump về việc hỗ trợ mở lại eo biển Hormuz.

“Ngoại giao cấp nguyên thủ quốc gia đóng vai trò không thể thiếu trong việc định hướng chiến lược cho quan hệ Trung Quốc - Mỹ. Hai bên vẫn đang tiếp tục liên lạc về chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Trump”, ông Lâm Kiếm cho biết trước khi có thông tin Tổng thống Trump hoãn chuyến thăm Trung Quốc.

Theo Reuters, đề xuất hoãn chuyến đi của ông Trump được đưa ra trong bối cảnh quan chức kinh tế Mỹ và Trung Quốc tổ chức nhiều vòng đàm phán tại Paris liên quan đến những thỏa thuận thương mại tiềm năng trong lĩnh vực nông nghiệp và khoáng sản quan trọng.

Đáng chú ý, uy thế của ông Trump trong những cuộc đàm phán với Trung Quốc từng bị giáng một đòn mạnh vào đầu năm nay, khi Tòa án Tối cao phán quyết rằng ông vượt quá thẩm quyền khi đơn phương áp thuế quan lên tất cả đối tác thương mại. Chính quyền của ông Trump hiện đang tìm kiếm những cơ chế khác để áp đặt mức thuế quan tương tự.

"Mỹ cần Trung Quốc hơn là Trung Quốc cần Mỹ", ông Wang nói.

Mỹ đơn độc trong cuộc chiến

Tổng thống Trump từng cảnh báo rằng NATO có thể phải đối mặt với viễn cảnh “rất tồi tệ” nếu các quốc gia thành viên không đạp lại lời kêu gọi của ông về việc triển khai tàu chiến. Trong khi đó, một số đồng minh quan trọng của Mỹ, bao gồm Nhật Bản và Australia cho đến nay vẫn chưa chấp nhận thực hiện bước đi này.

Eo biển Hormuz.

Theo CNN, Trung Quốc - một trong những đối tác chiến lược quan trọng nhất của Iran và cũng là khách hàng mua dầu lớn nhất của nước này càng có ít lý do để đứng về phía Tổng thống Trump trong cuộc khủng hoảng hiện nay.

Nhiều quan chức Trung Quốc lên tiếng chỉ trích những cuộc tấn công nhằm vào Iran và kêu gọi các bên lập tức ngừng bắn. Tuy vậy, Bắc Kinh bày tỏ quan ngại và lên án đòn tấn công của Iran vào quốc gia láng giềng, trong đó có Ả Rập Xê-út.

Dù khả năng Trung Quốc trực tiếp can dự vào eo biển Hormuz là không cao, nhưng Bắc Kinh vẫn có lợi ích rõ ràng trong việc khôi phục ổn định cho toàn bộ khu vực. Nền kinh tế Trung Quốc chịu tác động ít hơn từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ, nhưng vẫn không thể tránh khỏi ảnh hưởng lan rộng của nó đối với giá năng lượng toàn cầu.

“Việc này vẫn sẽ gây khó khăn. Họ thực sự muốn duy trì đà phát triển của nền kinh tế", ông Chong Ja Ian, Phó Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Quốc gia Singapore (NUS) nhận định.

Bắc Kinh cũng đang nỗ lực khẳng định vai trò của mình như nhà trung gian ngoại giao có ảnh hưởng tại khu vực Vùng Vịnh và trong cộng đồng các nước Nam bán cầu. Minh chứng rõ ràng là việc Trung Quốc đứng ra làm trung gian cho thỏa thuận lịch sử giữa Iran và Ả Rập Xê-út năm 2023, giúp hai quốc gia đối địch lâu năm nối lại quan hệ ngoại giao sau nhiều năm căng thẳng.

“Trung Đông về cơ bản là khu vực mà Bắc Kinh đầu tư rất nhiều vốn chính trị. Họ muốn tình hình ổn định và khẳng định vai trò của mình trong khu vực, nhưng những gì đang xảy ra hiện nay đang phủ bóng đen lên những nỗ lực đó", ông Chong nói.

Kông Anh (Nguồn: CNN)