Khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu đang lan nhanh đến mọi lĩnh vực

Xung đột ở Trung Đông đã gây tắc nghẽn dòng chảy dầu và khí đốt tự nhiên qua Eo biển Hormuz, làm giảm 1/5 nguồn cung toàn cầu, không chỉ khiến giá nhiên liệu tăng vọt mà còn làm giảm nguồn cung các sản phẩm hóa dầu cần thiết để sản xuất những mặt hàng thiết yếu như giày dép, quần áo, túi nhựa. Áp lực đó hiện đang lan rộng đến mọi ngóc ngách của thị trường tiêu dùng khi giá các nguyên liệu như nhựa, cao su, polyester tăng cao. Tác động cho đến nay rõ rệt nhất là ở Châu Á, nơi chiếm hơn một nửa lượng sản xuất của thế giới và phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu dầu mỏ cùng các mặt hàng khác.

Tại Hàn Quốc, nơi người dân đang đổ xô mua sắm các loại túi đựng rác, chính phủ đã khuyến khích các nhà tổ chức sự kiện giảm thiểu việc sử dụng vật dụng dùng một lần. Đài Loan (Trung Quốc) đã thiết lập đường dây nóng liên quan đến nhựa, trong khi nông dân cho biết họ có thể tăng giá lúa vì không thể mua được túi đựng hút chân không. Tại Nhật Bản, cuộc khủng hoảng dầu mỏ đã làm dấy lên lo ngại rằng bệnh nhân suy thận mãn tính sẽ không thể được điều trị do thiếu ống y tế bằng nhựa dùng trong chạy thận nhân tạo. Các nhà sản xuất găng tay của Malaysia cho biết sự thiếu hụt một sản phẩm phụ của dầu mỏ cần thiết để sản xuất mủ cao su đang đe dọa nguồn cung găng tay y tế toàn cầu. Ngành xây dựng Thái Lan cũng khẩn cấp gửi lời kêu cứu tới chính phủ, cảnh báo về làn sóng các dự án bị bỏ dở, công trường đóng cửa do giá nguyên vật liệu và nhiên liệu thiết yếu tăng cao. "Điều đó ảnh hưởng rất nhanh đến mọi thứ: bia, mì gói, đồ chơi, mỹ phẩm...", Dan Martin - đồng Giám đốc bộ phận kinh doanh của Dezan Shira & Associates, công ty tư vấn giúp các doanh nghiệp quốc tế mở rộng hoạt động tại Châu Á - chia sẻ với CNN, nguyên nhân là do nắp nhựa, thùng, túi đựng đồ ăn nhẹ và hộp đựng ngày càng khó mua.

Người dân xếp hàng chờ nạp gas ở Noida, ngoại ô New Delhi, Ấn Độ. Ảnh: The Guardian

Sự biến động trên thị trường hàng hóa và sản xuất đang tăng áp lực đối với lạm phát toàn cầu đồng thời ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Các nhà sản xuất phải trả nhiều tiền hơn cho năng lượng và nguyên liệu thô, điều này ảnh hưởng đến biên độ lợi nhuận và bắt đầu đẩy giá cả lên cao. Chi phí nhiên liệu tăng cao đang làm đảo lộn hoạt động vận tải và logistics, trong khi nguồn cung khan hiếm những nguyên liệu khác từ Trung Đông, bao gồm cả phân bón và khí heli, có thể dẫn đến giá thực phẩm lẫn hàng điện tử tăng cao.

Các quốc gia bắt đầu giải phóng lượng dầu mỏ kỷ lục từ kho dự trữ khẩn cấp để bù đắp tác động của chiến tranh. Nhưng phần lớn sự khan hiếm nguồn cung ngày càng gia tăng bắt nguồn từ sự thiếu hụt naphtha - một sản phẩm phụ của dầu mỏ và nguyên liệu quan trọng cho các vật liệu tổng hợp mà hiện chưa có chất thay thế. Một số công ty hóa dầu ở Châu Á, nơi nhập khẩu hơn một nửa lượng naphtha từ Trung Đông, đã cắt giảm sản lượng hoặc tuyên bố trường hợp bất khả kháng trong những tuần gần đây do nguồn nguyên liệu hạn chế.

Một số quốc gia cũng đã tăng cường sử dụng nhiên liệu hóa thạch để bù đắp sự thiếu hụt năng lượng. Hàn Quốc cho biết sẽ hoãn việc đóng cửa các nhà máy điện than và đã dỡ bỏ giới hạn sản lượng điện từ than; trong khi tại Thái Lan, chính phủ tăng sản lượng tại nhà máy điện than lớn nhất nước. Philippines - quốc gia từng tuyên bố "tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia" do chiến tranh - cũng có kế hoạch tăng cường hoạt động của các nhà máy điện than. Tại Nam Á, Ấn Độ - quốc gia phụ thuộc vào than đá để sản xuất gần 75% điện năng - cũng đã yêu cầu các nhà máy điện than hoạt động hết công suất và tránh sự cố ngừng hoạt động theo kế hoạch, trong khi Bangladesh tăng sản lượng điện từ than và nhập khẩu điện từ than trong tháng 3.

Các chuyên gia khí hậu sau khi chỉ ra tác động tàn phá môi trường của than đá đã nhấn mạnh cuộc khủng hoảng năng lượng chính là lời cảnh tỉnh để các chính phủ đầu tư vào năng lượng tái tạo, vốn có thể cung cấp nguồn cung ổn định hơn và không bị ảnh hưởng bởi những biến động giá cả.