Khủng hoảng diesel: Châu Âu mắc kẹt giữa cú sốc nguồn cung

Trung Quốc trong tuần qua thông báo sẽ tạm dừng toàn bộ hoạt động xuất khẩu nhiên liệu trong tháng 10 nhằm bảo đảm nguồn cung cho thị trường nội địa. Cùng thời điểm, Tổng thống Donald Trump yêu cầu Đức và Pháp giải phóng 120 triệu thùng dầu diesel từ kho dự trữ, nếu không Mỹ sẽ áp đặt lệnh cấm xuất khẩu diesel sang hai nước. Châu Âu đang ngày càng ít lựa chọn để duy trì nguồn cung đối với một loại nhiên liệu thiết yếu.

Diesel là loại nhiên liệu mà mọi nền kinh tế đều phụ thuộc. Mặc dù ngày càng ít được sử dụng trong xe du lịch, diesel vẫn là nhiên liệu chủ đạo cho máy móc hạng nặng, nông nghiệp và vận tải hàng hóa. Điều này khiến những quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu đặc biệt dễ tổn thương trước cú sốc nguồn cung như thế giới đang trải qua hiện nay, trong khi châu Âu có rất nhiều quốc gia thuộc nhóm này.

Theo Euronews, giá xăng tại Liên minh châu Âu (EU) đã tăng khoảng 29% kể từ đầu năm, trong khi giá diesel tăng tới 40%. Các quan chức Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) từng dự báo biên lợi nhuận lọc dầu diesel sẽ đạt đỉnh trong tháng này, sau khi biên lợi nhuận xăng đạt đỉnh vào tháng 8 và bắt đầu giảm. Tuy nhiên, dự báo này có thể không thành hiện thực khi Trung Quốc vừa áp đặt lệnh tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu đối với các nhà máy lọc dầu. Các nhà máy lọc dầu Trung Quốc cũng đang hủy các lô hàng xăng và nhiên liệu máy bay.

Trong khi đó, nhập khẩu diesel vào châu Âu trong tháng trước đã giảm xuống mức thấp nhất từng ghi nhận trong tháng 9, theo cảnh báo của Vortexa trong một báo cáo công bố đầu tuần. Lượng nhập khẩu chỉ đạt khoảng 1 triệu thùng/ngày, thấp hơn tới 600.000 thùng/ngày so với tháng 9/2025. Đáng chú ý, lượng diesel đang trên biển hướng tới châu Âu cũng thấp hơn hơn 25% so với cùng kỳ năm ngoái, cho thấy tháng 10 có thể tiếp tục chứng kiến lượng dầu diesel cập cảng ở mức thấp.

"Các số liệu về diesel đang trên biển hướng tới châu Âu thấp hơn hơn 25% so với năm ngoái, tất cả đều cho thấy tháng 10 sẽ tiếp tục là một tháng có lượng hàng cập cảng yếu", nhà phân tích Mick Strauttman của Vortexa nhận định.

Sản lượng nhiên liệu nội địa tại các nhà máy lọc dầu châu Âu cũng giảm trong tháng 9 do hoạt động bảo dưỡng. Các nhà máy trước đó đã trì hoãn lịch bảo dưỡng vì lý do khá rõ ràng là muốn duy trì nguồn cung cho một thị trường ngày càng thắt chặt. Tuy nhiên, bảo dưỡng có thể trì hoãn nhưng không thể hủy bỏ hoàn toàn. Vì vậy, hoạt động vận hành các nhà máy lọc dầu trên toàn châu lục trong tháng trước đã giảm khoảng 600.000 thùng/ngày so với tháng 8.

Việc trì hoãn bảo dưỡng thậm chí đã dẫn tới một số sự cố ngoài kế hoạch, theo Strauttman, và có thể gây thêm nhiều gián đoạn trong thời gian tới, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sản xuất nhiên liệu trong nước của châu Âu.

Tuy nhiên, giá diesel không chỉ tăng mạnh tại châu Âu mà trên phạm vi toàn cầu. Tại Mỹ, giá nhiên liệu nói chung và diesel nói riêng đã trở thành vấn đề đặc biệt nhạy cảm trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 đang đến gần. Mỹ hiện là nhà cung cấp nhiên liệu nước ngoài lớn nhất cho phần lớn châu Âu. Do đó, việc Tổng thống Trump yêu cầu Pháp và Đức giải phóng diesel từ kho dự trữ, nếu không sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị cắt nguồn cung diesel từ Mỹ, càng làm gia tăng áp lực lên thị trường.

Trong bối cảnh các lệnh trừng phạt nhằm vào Nga và lệnh cấm xuất khẩu diesel của chính Nga đang hạn chế nguồn cung, trong khi Trung Quốc vừa đình chỉ xuất khẩu nhiên liệu, châu Âu gần như không có nhiều lựa chọn thay thế đối với nguồn nhiên liệu nhập khẩu từ Mỹ.

Đức và Pháp hiện nắm giữ khoảng 35% lượng diesel dự trữ chiến lược của EU. Tổng lượng diesel dự trữ của EU được ước tính vào khoảng 39 triệu tấn, tương đương hơn hai tháng tiêu thụ của toàn khối. Quy mô dự trữ lớn này có nguyên nhân mang tính lịch sử.

"Các chính sách khuyến khích trong nhiều thập kỷ, chẳng hạn ưu đãi thuế, đã khiến đội xe của châu Âu phụ thuộc vào diesel nhiều hơn đáng kể so với những khu vực như Mỹ", Georg Zachmann, nhà phân tích của Bruegel, nói với Deutsche Welle.

Theo ông Zachmann, hệ quả là EU về cơ cấu dư thừa xăng và xuất khẩu loại nhiên liệu này, nhưng lại thiếu diesel và phải nhập khẩu.

Bên cạnh chính sách ưu đãi thuế, Liên minh châu Âu cũng đã nỗ lực cắt giảm công suất lọc dầu như một phần trong chiến lược giảm phát thải CO₂. Tín chỉ carbon, thuế và các yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt về phát thải đã góp phần khiến 30 trong tổng số 100 nhà máy lọc dầu tại EU đóng cửa kể từ năm 2009. Điều này đồng nghĩa châu Âu đã mất khoảng 1/3 công suất lọc dầu, khiến khu vực này ngày càng phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.

Vấn đề nghiêm trọng nhất đối với EU và rộng hơn là châu Âu nằm ở chỗ không có giải pháp nhanh chóng để xử lý tình trạng thiếu diesel hiện nay. Thậm chí, cũng không có một giải pháp dài hạn đơn giản.

Trước mắt, Pháp và Đức có thể sẽ phải giải phóng diesel từ kho dự trữ, bởi những diễn biến gần đây cho thấy chính quyền Trump có thể áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu diesel sang châu Âu. Trong bối cảnh nhập khẩu suy giảm từ nhiều nguồn, các quốc gia châu Âu sẽ ngày càng phải dựa vào kho dự trữ để bù đắp thiếu hụt nguồn cung. Nói cách khác, việc rút diesel khỏi các kho dự trữ tại châu Âu dường như chỉ còn là vấn đề thời gian.

Điều này tất nhiên sẽ tạo ra một vấn đề khác: lượng diesel dự trữ của châu Âu sẽ bị bào mòn. Nhưng một lần nữa, khu vực này không có nhiều lựa chọn thay thế. Ngay cả khi Mỹ không áp đặt lệnh cấm xuất khẩu diesel, lượng nhiên liệu nhập khẩu từ Mỹ cũng không đủ để bù đắp sự sụt giảm nguồn cung từ các khu vực khác trên thế giới.

Nếu Mỹ thực sự cấm xuất khẩu diesel, tình hình sẽ càng trở nên khó khăn hơn. Và tình trạng này có thể kéo dài cho đến khi xuất khẩu các sản phẩm dầu từ khu vực vịnh Ba Tư phục hồi. Hiện tại, dữ liệu theo dõi tàu dầu mới chỉ cho thấy dòng chảy dầu thô đang từng bước phục hồi, trong khi xuất khẩu các sản phẩm nhiên liệu vẫn chưa có dấu hiệu cải thiện tương ứng.