Khủng hoảng lương thực có thể nối tiếp khủng hoảng năng lượng

Theo báo cáo của S&P Global, ba yếu tố này đang hội tụ, tạo thành một “cơn bão hoàn hảo” đối với giá lương thực. Nếu tình trạng kéo dài, chi phí sản xuất nông nghiệp có thể tiếp tục tăng, trong khi năng suất cây trồng chịu sức ép từ thời tiết bất lợi và việc sử dụng phân bón hạn chế.

Báo cáo nhấn mạnh việc eo biển Hormuz bị đóng cửa đã cho thấy vai trò quan trọng của khu vực Vịnh Ba Tư đối với thị trường phân bón toàn cầu. Đây không chỉ là tuyến vận chuyển dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), mà còn là hành lang lưu thông lượng lớn urê, amoniac và lưu huỳnh – những nguyên liệu thiết yếu đối với sản xuất phân bón.

2. Người tiêu dùng, đặc biệt tại các quốc gia nghèo, có nguy cơ chịu sức ép lớn hơn khi giá lương thực tăng và chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ. Ảnh: World Population Day.

Dù giá amoniac đã hạ nhiệt nhờ các nguồn cung thay thế, thị trường lưu huỳnh vẫn chịu sức ép. Giá mặt hàng này trong tháng 9 tăng khoảng 70% so với tháng 1, làm gia tăng chi phí đầu vào của ngành phân bón.

Khi giá phân bón tăng, nông dân thường giảm lượng sử dụng để tiết kiệm chi phí. Điều này có thể khiến năng suất cây trồng giảm hoặc buộc người sản xuất thu hẹp diện tích gieo trồng. S&P Global ghi nhận diện tích trồng ngô tại châu Âu, đậu tương tại Brazil và lúa mì tại Australia gần đây đều sụt giảm.

Nguồn cung dầu diesel cũng đang gặp khó khăn. Đây là nhiên liệu thiết yếu để vận hành máy móc nông nghiệp, hệ thống tưới tiêu và vận chuyển nông sản. Nguồn cung từ Trung Đông giảm mạnh do xung đột liên quan đến Iran, trong khi nguồn cung từ Nga cũng suy giảm sau các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine.

Áp lực chi phí xuất hiện đúng lúc thời tiết toàn cầu đứng trước nguy cơ biến động mạnh do El Niño. Hiện tượng khí hậu này có thể gây mưa lớn, lũ lụt tại một số khu vực, đồng thời dẫn đến hạn hán và nắng nóng gay gắt ở những nơi khác.

Giá lương thực toàn cầu từng tăng khoảng 10% sau đợt El Niño mạnh trong giai đoạn 2014-2015. Lần này, S&P Global cảnh báo những cây trồng vốn đã suy yếu do thiếu phân bón có thể khó chống chịu hơn trước các đợt nắng nóng cực đoan.

Theo đó, những tác động trên đã thúc đẩy giá nhiều mặt hàng nông sản kỳ hạn tăng mạnh trong năm nay, dù thị trường có phần hạ nhiệt trong tháng gần đây. Các quốc gia nghèo hơn có nguy cơ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, bởi thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn trong chi tiêu của các hộ gia đình tại những nước này.

Tác động đến giá tiêu dùng tại Mỹ vẫn chưa rõ ràng. Năm 2022, giá lúa mì tăng vọt sau khi xung đột Nga - Ukraine làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu, nhưng ảnh hưởng riêng của mặt hàng này đối với người tiêu dùng Mỹ bị lu mờ giữa làn sóng lạm phát trên diện rộng. Tương tự, đợt El Niño mạnh trong giai đoạn 2023-2024 cũng không gây ra mức tăng đáng kể của giá thực phẩm.

Theo Daniel Yergin, Phó Chủ tịch S&P Global, người có nhiều năm nghiên cứu ngành dầu khí, khủng hoảng năng lượng thường bộc lộ gần như ngay lập tức trên các bảng theo dõi thị trường, trong khi khủng hoảng lương thực diễn biến chậm hơn, theo chu kỳ mùa vụ.

Sự khác biệt này khiến nguy cơ thiếu hụt lương thực khó nhận biết ngay từ đầu. Khi chi phí nhiên liệu và phân bón tăng cao, nông dân có thể điều chỉnh sản xuất, nhưng những hệ quả đối với năng suất và nguồn cung thường chỉ thể hiện rõ sau nhiều tháng, khi vụ mùa được thu hoạch. Nếu thời tiết bất lợi tiếp tục kéo dài, áp lực lên nguồn cung và giá lương thực toàn cầu có thể trở nên nghiêm trọng hơn.