Khung thêu bên hiên nhà và con đường mới nối những bản làng đoàn kết

Giữ nếp bản giữa đại ngàn

Một buổi sáng mùa hè ở xã Quảng La, những người phụ nữ Dao Thanh Y vẫn miệt mài bên khung thêu. Trên nền vải chàm đen, từng đường chỉ đỏ, vàng, trắng hiện lên tỉ mỉ, như kể lại câu chuyện về cội nguồn dân tộc được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Với họ, bộ trang phục truyền thống không chỉ là trang phục trong lễ hội, mà còn là ký ức văn hóa được trao truyền từ mẹ sang con gái.

Ở thôn Tân Dân 1, hình ảnh bà Triệu Thị Tuyết bên khung thêu đã trở nên quen thuộc trong cộng đồng người Dao Thanh Phán. Gần 40 năm gắn bó với nghề thêu thổ cẩm, bà không chỉ là người giữ nghề mà còn được xem như “người giữ hồn” của những hoa văn truyền thống dân tộc.

Sinh ra trong gia đình có truyền thống thêu thổ cẩm, từ năm 12 tuổi, bà Tuyết đã được mẹ và bà nội cầm tay hướng dẫn từng mũi thêu đầu tiên. Những tấm vải rực rỡ sắc màu không chỉ là sản phẩm thủ công, mà là kết tinh của ký ức văn hóa được gìn giữ qua từng thế hệ.

Trang phục phụ nữ Dao Thanh Phán gồm áo, quần, khăn và trang sức, trong đó chiếc áo là phần cầu kỳ nhất. Áo được thêu bằng năm màu cơ bản: đỏ, xanh, trắng, vàng, đen; trong đó màu đỏ giữ vai trò chủ đạo, tượng trưng cho may mắn và hạnh phúc. Để hoàn thiện một bộ trang phục, người thợ có thể mất hàng tháng, thậm chí hàng năm.

Dù cuộc sống còn nhiều vất vả, bà Tuyết vẫn kiên trì gắn bó với khung thêu mỗi ngày. Có những đêm khuya, khi cả gia đình đã yên giấc, bà vẫn lặng lẽ bên ánh đèn, tỉ mẩn từng đường kim, mũi chỉ. Với bà, giữ nghề thêu cũng chính là giữ lấy cội nguồn dân tộc.

Bà Tuyết kiên nhẫn hướng dẫn từ cách cầm kim, lên mũi thêu, đến phối màu và giải thích ý nghĩa từng hoa văn. Ảnh: Mỹ Dung

Không chỉ giữ nghề, bà còn dành nhiều tâm huyết truyền dạy cho thế hệ trẻ. Tại Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa người Dao Thanh Phán ở xã Quảng La, bà kiên nhẫn hướng dẫn từ cách cầm kim, lên mũi thêu, đến phối màu và giải thích ý nghĩa từng hoa văn.

Những lớp học thu hút đông đảo phụ nữ và học sinh. Với nhiều em nhỏ, đây không chỉ là buổi học nghề, mà còn là hành trình đầu tiên để hiểu sâu hơn về bản sắc dân tộc mình qua từng đường kim, mũi chỉ.

Những đường kim ấy không chỉ gìn giữ hoa văn của người Dao, mà còn lặng lẽ nối dài những giá trị đã bền bỉ qua nhiều thế hệ. Trong đời sống hôm nay, tinh thần gìn giữ và sẻ chia ấy tiếp tục hiện diện trong cách người dân cùng nhau mở đường, hiến đất, bàn việc chung và xây dựng những bản làng ngày một khởi sắc.

Sức mạnh đại đoàn kết từ những điều bình dị

Nếu văn hóa là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, thì tinh thần đoàn kết chính là nền tảng giúp các thôn bản vùng cao đổi thay từng ngày.

Tại nhiều địa phương như Ba Chẽ, Kỳ Thượng, Hoành Mô, hình ảnh người dân cùng nhau mở đường, hiến đất, xây dựng nông thôn mới đã trở nên quen thuộc. Các cuộc họp thôn không chỉ bàn chuyện phát triển kinh tế, mà còn là nơi thống nhất những công việc chung của cộng đồng.

Các cuộc họp thôn không chỉ bàn chuyện phát triển kinh tế, mà còn là nơi thống nhất những công việc chung của cộng đồng. Ảnh: Mỹ Dung

Anh Tằng Dảu Tình, người có uy tín thôn Phai Làu (xã Hoành Mô) chia sẻ, bà con các dân tộc nơi đây đã sống đoàn kết từ lâu. Khi có chủ trương mới, người dân cùng bàn bạc, cùng làm; những việc khó luôn có người uy tín đứng ra vận động để tạo sự đồng thuận.

Tinh thần ấy lan tỏa trong các phong trào xây dựng đời sống văn hóa, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và giữ gìn an ninh trật tự. Nhiều người Dao đã trở thành hạt nhân tích cực ở cơ sở, là cầu nối đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đến với người dân.

Từ trưởng thôn, bí thư chi bộ đến hội viên phụ nữ, đoàn viên thanh niên, mỗi người đều góp phần tạo nên sự đồng thuận trong cộng đồng. Chính sự đồng thuận ấy là nền tảng để các địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số phát triển ổn định.

Tại xã Kỳ Thượng, nơi gần 98% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Dao, tinh thần đoàn kết được xem là nền tảng quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở.

Theo ông Khiếu Anh Tú, Chủ tịch UBND xã Kỳ Thượng, nhiều công trình dân sinh được triển khai thuận lợi nhờ sự đồng thuận của người dân. Có những tuyến đường thôn được mở rộng từ chính việc bà con cùng bàn bạc, hiến đất và góp công. Khi người dân đồng thuận, các chương trình phát triển nông thôn mới được triển khai hiệu quả hơn.

Hình hài đại đoàn kết từ những nếp nhà

Không chỉ là cộng đồng lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống, người Dao hiện là dân tộc thiểu số đông nhất tại Quảng Ninh, với hơn 73.000 người, chiếm 5,57% dân số toàn tỉnh và 45,3% dân số khu vực dân tộc thiểu số.

Người Dao ở xã vùng cao Đường Hoa tích cực tham gia các lễ hội truyền thống, thúc đẩy du lịch cộng đồng tại địa phương. Ảnh: Mỹ Dung

Theo tiến sĩ Trần Quốc Hùng (Học viện Dân tộc), kinh tế của đồng bào Dao thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, với sự xuất hiện của các mô hình sản xuất và du lịch cộng đồng hiệu quả.

Ông cho rằng, cộng đồng người Dao không chỉ giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn văn hóa truyền thống mà còn tích cực tham gia củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần giữ vững ổn định chính trị và trật tự xã hội ở địa phương.

Những khung thêu ở Quảng La, những cuộc họp thôn ở Hoành Mô hay sự đồng thuận trong xây dựng nông thôn mới ở Kỳ Thượng không còn là những câu chuyện riêng lẻ, mà là biểu hiện sinh động của sức mạnh đại đoàn kết đang được vun đắp từ mỗi thôn bản vùng cao Quảng Ninh. Trong dòng chảy phát triển của tỉnh, cộng đồng người Dao đang khẳng định vai trò không chỉ trong gìn giữ bản sắc văn hóa, mà còn trong kiến tạo sự gắn kết và phát triển bền vững.