Kiểm định khí thải: Phân loại theo niên hạn, tình trạng kỹ thuật của phương tiện

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn ngày càng gia tăng, việc siết chặt kiểm soát khí thải không chỉ là yêu cầu tất yếu về môi trường mà còn là trách nhiệm đối với sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, cần đồng bộ từ quy chuẩn kỹ thuật, quy trình kiểm định đến nâng cao ý thức người dân, nhất là năng lực đội ngũ đăng kiểm viên.

Siết chặt khí thải, không thể chậm trễ

Theo Quyết định số 43/QĐ-TTg ngày 28-11-2025 của Thủ tướng Chính phủ, từ ngày 1-3-2026, các trung tâm đăng kiểm trên cả nước chính thức áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe ô tô tham gia giao thông đường bộ theo quy trình và phương pháp mới.

Xe cộ đông đúc vào giờ tan tầm khu vực đường Láng-Ngã Tư Sở, TP Hà Nội. Ảnh: HỒNG SÁNG

Điểm đáng chú ý là mỗi phương tiện phải đáp ứng mức khí thải tối thiểu tương ứng với năm sản xuất tại thời điểm kiểm định. Đây là thay đổi có tính căn bản, chuyển từ cách tiếp cận “đồng loạt” sang phân loại theo niên hạn, tình trạng kỹ thuật của phương tiện, bảo đảm công bằng và phù hợp thực tiễn.

Thực tế tại nhiều đô thị lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh cho thấy, giao thông đường bộ đã và đang trở thành một trong những nguồn phát thải lớn nhất, góp phần làm gia tăng ô nhiễm không khí. Trong khi đó, số lượng xe cá nhân, đặc biệt là xe cũ, xe sử dụng lâu năm, chưa được bảo dưỡng định kỳ vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể.

Vì vậy, siết chặt kiểm soát khí thải không đơn thuần là thay đổi quy trình đăng kiểm, mà là bước đi cần thiết nhằm kiểm soát nguồn phát thải từ phương tiện, hướng tới mục tiêu phát triển giao thông xanh, bền vững. Như thực tế ghi nhận, phần lớn người dân đều đồng tình với chủ trương này.

Anh Nguyễn Anh Tuấn, trú tại Khu 8, phường Nông Trang (Phú Thọ) cho rằng: “Việc siết chặt quy định về khí thải là tốt. Những xe cũ thì cần được sửa chữa, bảo dưỡng lại để giảm ô nhiễm, như vậy là rất tốt và tôi ủng hộ việc này. Nếu việc rà soát, kiểm tra kỹ hơn khiến thời gian kéo dài thêm một chút thì tôi vẫn ủng hộ, vì điều đó giúp bảo đảm an toàn và tốt cho môi trường”.

Cùng quan điểm, chị Cao Kim Dung (phường Nông Trang, Phú Thọ) chia sẻ: “Tôi cũng đồng ý với quy định này và cho rằng, nếu bảo đảm được tiêu chuẩn khí thải thì xe sẽ không gây ô nhiễm môi trường cho cộng đồng”. Những ý kiến trên cho thấy nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường đã có chuyển biến rõ nét, tạo nền tảng thuận lợi để chính sách được triển khai hiệu quả.

Quy trình mới và yêu cầu phù hợp từng phương tiện

Việc siết chặt kiểm định khí thải theo Quyết đinh số 43 không áp dụng cứng nhắc, mà được thiết kế theo hướng phù hợp với từng loại phương tiện. Theo quy định, các xe đang còn giấy chứng nhận đăng kiểm hợp lệ vẫn được phép lưu hành đến hết chu kỳ kiểm định hiện tại; quy chuẩn khí thải mới chỉ áp dụng từ kỳ kiểm định tiếp theo. Cách làm này giúp giảm áp lực cho người dân, tránh tình trạng dồn xe đi đăng kiểm, đồng thời tạo khoảng thời gian để chủ phương tiện chủ động chuẩn bị.

Trong quy trình kiểm định mới, việc kiểm tra khí thải được thực hiện kỹ lưỡng hơn, với các tiêu chí cụ thể, sát với tình trạng thực tế của phương tiện. Đặc biệt, các phương tiện đã sử dụng nhiều năm, ít được bảo dưỡng hoặc có dấu hiệu xuống cấp ở hệ thống động cơ, hệ thống xử lý khí thải sẽ đối mặt với nguy cơ không đạt chuẩn ngay từ lần kiểm định đầu tiên.

Ô tô, xe máy chen chúc nhau tại khu vực Ngã Tư Sở vào giờ tan tầm hằng ngày. Ảnh: HỒNG SÁNG

Do đó, các trung tâm đăng kiểm khuyến cáo chủ xe cần chủ động kiểm tra, bảo dưỡng trước khi đưa phương tiện đi kiểm định.

Những hạng mục cần lưu ý gồm: Thay dầu, thay lọc gió, vệ sinh buồng đốt, kiểm tra vòi phun, bơm cao áp, điều chỉnh tốc độ động cơ theo khuyến cáo của nhà sản xuất, đồng thời kiểm tra hệ thống xử lý khí thải.

Đối với xe sử dụng động cơ diesel, yêu cầu này càng trở nên khắt khe hơn, bởi đây là nhóm phương tiện có nguy cơ phát thải cao nếu không được bảo dưỡng định kỳ.

Thực tế triển khai tại các trung tâm đăng kiểm cho thấy, khu vực kiểm tra khí thải đã trở nên nghiêm ngặt hơn, các đăng kiểm viên thực hiện quy trình chặt chẽ, đồng thời tư vấn trực tiếp cho chủ xe về các tiêu chí mới. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng kiểm định mà còn góp phần thay đổi thói quen sử dụng phương tiện của người dân.

Nâng cao ý thức người dân và năng lực đội ngũ kiểm định

Một trong những yếu tố quyết định thành công của việc siết chặt kiểm soát khí thải là nâng cao ý thức của chủ phương tiện. Quy định mới đã tạo ra “áp lực tích cực”, buộc người dân phải quan tâm hơn đến việc bảo dưỡng xe định kỳ, thay vì chỉ kiểm tra khi đến hạn đăng kiểm.

Song song với đó, công tác tuyên truyền, hướng dẫn cần được đẩy mạnh, giúp người dân hiểu rõ mục tiêu, ý nghĩa của việc kiểm soát khí thải, từ đó chủ động thực hiện. Việc thay đổi thói quen sử dụng phương tiện không thể diễn ra trong “một sớm, một chiều”, mà cần sự kiên trì, đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn.

Ở góc độ quản lý, bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong kiểm định là yêu cầu xuyên suốt. Đồng chí Nguyễn Tô An, Phó cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Xây dựng) nhấn mạnh: “Trong trường hợp phương tiện được đưa vào cơ sở đăng kiểm, nhưng qua đánh giá ban đầu cho thấy không bảo đảm các điều kiện cần thiết do thiếu bảo dưỡng, trung tâm đăng kiểm hoàn toàn có thể từ chối kiểm định để chủ phương tiện mang xe đi bảo dưỡng, khắc phục trước khi quay lại kiểm tra”.

Đồng chí Nguyễn Tô An, Phó cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Xây dựng) phát biểu tại Hội nghị trao đổi về công tác kiểm tra khí thải ô tô ngày 24-3.

Phát biểu này của lãnh đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam cũng thể hiện rõ quan điểm: Kiểm định không chỉ là “đạt hay không đạt”, mà còn là quá trình sàng lọc, hướng dẫn, buộc phương tiện phải đạt chuẩn trước khi tham gia giao thông.

Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, theo đồng chí Nguyễn Tô An, việc tập huấn, bồi dưỡng, nâng cao năng lực đội ngũ đăng kiểm viên là yếu tố then chốt. Đăng kiểm viên không chỉ cần nắm vững quy chuẩn kỹ thuật mới, mà còn phải thành thạo quy trình kiểm tra, sử dụng thiết bị đo hiện đại, đồng thời có kỹ năng tư vấn, hướng dẫn người dân.

Bên cạnh đó, các trung tâm đăng kiểm cần tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật, bảo đảm việc kiểm định không làm ảnh hưởng đến chất lượng phương tiện trong và sau quá trình kiểm tra. Đây là yếu tố quan trọng nhằm tạo niềm tin cho người dân, tránh những lo ngại không cần thiết.

Siết chặt kiểm soát khí thải ô tô là bước đi tất yếu trong quá trình xây dựng hệ thống giao thông xanh, giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý, hệ thống đăng kiểm và mỗi chủ phương tiện. Khi ý thức được nâng lên, quy trình được chuẩn hóa và đội ngũ thực thi đủ năng lực, việc kiểm soát khí thải sẽ không còn là “rào cản”, mà trở thành động lực thúc đẩy một môi trường sống trong lành, bền vững cho cộng đồng.