Kiểm định khí thải xe máy: Lộ trình triển khai và phản ứng của người dân

Việc kiểm định khí thải xe máy dự kiến áp dụng từ năm 2027 tại các đô thị lớn. Ảnh minh họa

Lộ trình kiểm định khí thải

Theo Thông tư 92/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quy chuẩn kĩ thuật quốc gia về khí thải xe máy sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 30.6. Tuy nhiên, theo đề xuất mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xe máy tại Hà Nội và TP.HCM tới tháng 7.2027 mới phải kiểm định khí thải.

Theo đó, quy chuẩn mới đưa ra bốn mức giới hạn tối đa cho phép đối với hai thông số chính là hydrocarbon (HC) và carbon monoxide (CO), với yêu cầu siết chặt dần theo từng cấp độ.

Theo đề xuất mới nhất, xe máy tại Hà Nội và TP.HCM sẽ bắt đầu kiểm định khí thải từ tháng 7.2027. Đến năm 2028, toàn bộ xe máy tại hai đô thị này phải đáp ứng mức 2 của quy chuẩn. Các thành phố Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ và Huế dự kiến triển khai từ tháng 7.2028.

Để tránh quá tải cho hệ thống đăng kiểm, Cục Đăng kiểm Việt Nam kiến nghị triển khai theo lộ trình nhiều giai đoạn.

Giai đoạn đầu, trong khoảng 1,5 năm, tập trung vào xe sản xuất trước năm 2008 – nhóm phương tiện có mức phát thải cao.

Giai đoạn tiếp theo mở rộng sang xe sản xuất trước năm 2017, và sau khoảng 3,5 năm mới tiến tới kiểm định toàn bộ xe đang lưu hành.

Tại TP.HCM, dù còn khoảng 1,5 năm nữa mới chính thức áp dụng, các sở, ngành đã được yêu cầu chủ động chuẩn bị hạ tầng. Theo tính toán từ chương trình thí điểm trước đây, mỗi máy đo khí thải xe máy có giá khoảng 500 triệu đồng. Với gần 12 triệu xe máy đang lưu hành, bài toán đầu tư thiết bị, nhân lực, thời gian kiểm định và chi phí xã hội là không nhỏ.

Hạ tầng kiểm định mới đáp ứng khoảng 47% nhu cầu

Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, hiện cả nước có gần 70 triệu xe mô tô, xe gắn máy sử dụng động cơ đốt trong đang lưu hành, trong đó Hà Nội có gần 6 triệu xe, TP.HCM gần 9 triệu xe.

Để kiểm định khí thải cho lượng phương tiện này tại hai đô thị lớn, cần khoảng 1.000 dây chuyền kiểm định, gồm 400 dây chuyền tại Hà Nội và 600 tại TP.HCM.

Tuy nhiên, với hệ thống cơ sở đăng kiểm xe cơ giới và các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng hiện có, số đơn vị có thể tham gia hoạt động kiểm định khí thải mô tô, xe gắn máy tại hai thành phố lớn chỉ khoảng 470 cơ sở, tương đương 47% nhu cầu thực tế.

Thực tế này đòi hỏi sự tham gia rộng rãi hơn của hệ thống đại lý, cửa hàng sửa chữa mô tô, xe gắn máy.

Theo lãnh đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam, lực lượng nòng cốt để triển khai kiểm định khí thải phải là mạng lưới các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng, sửa chữa hiện hữu, đặc biệt là các đơn vị thuộc hệ thống của các hiệp hội sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu mô tô, xe gắn máy.

Từ phía doanh nghiệp, nhiều cơ sở sửa chữa bày tỏ sẵn sàng tham gia nếu có chính sách giá rõ ràng, tiêu chuẩn kỹ thuật minh bạch và cơ chế hỗ trợ phù hợp. Người dân đô thị cũng thể hiện thái độ đồng thuận, với điều kiện mức phí kiểm định hợp lý, thủ tục không phức tạp và mang lại lợi ích thiết thực cho môi trường sống.

Lợi ích môi trường và sự đồng thuận xã hội

Các nghiên cứu cho thấy xe máy hiện chiếm khoảng 29% phát thải NO, 90% CO, 65,4% NMVOC, gần 38% phát thải bụi và hơn 31% bụi siêu mịn tại đô thị.

Nếu kiểm soát khí thải xe máy theo các đề án đã được nghiên cứu, lượng CO và HC có thể giảm hơn 13% mỗi năm, góp phần cải thiện đáng kể chất lượng không khí.

Nguyên nhân phát thải lớn được xác định là do phần lớn xe máy đang lưu hành sử dụng công nghệ lạc hậu, thiếu các hệ thống kiểm soát và xử lý khí thải, trong khi không chịu sự giám sát định kỳ sau đăng ký.

Bảo dưỡng, sửa chữa không gắn với kiểm tra khí thải khiến người dân và thợ sửa chữa khó đánh giá hiệu quả thực sự của các can thiệp kỹ thuật.

Thực tế thí điểm tại TP.HCM năm 2020 cho thấy sự ủng hộ đáng kể của người dân. Trong chương trình kiểm định khí thải miễn phí, số xe tham gia cao gấp hơn hai lần dự kiến ban đầu. Khảo sát sau đó cho thấy hơn 76% người dân được hỏi ủng hộ kiểm soát khí thải xe máy để giảm ô nhiễm môi trường.

Các chương trình phát triển giao thông xanh, vùng phát thải thấp và chuyển đổi phương tiện thân thiện với môi trường cũng nhận được phản hồi tích cực. Điều này cho thấy nhận thức xã hội về bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng đã có sự chuyển biến rõ rệt.

ĐỨC AN