Kiểm soát phụ phí, hỗ trợ doanh nghiệp trước làn sóng tăng cước vận tải biển

Cước vận tải biển tăng từ 10 - 30%

Theo Cục Hàng hải và Đường thủy VN, giá cước vận tải biển thị trường nội địa và quốc tế thời gian qua đã có xu hướng tăng từ 10 - 30% so với trước xung đột tại Trung Đông.

Trung Đông, đặc biệt là eo biển Hormuz, là khu vực trung chuyển khoảng 20 - 30% sản lượng dầu mỏ toàn cầu. Các rủi ro địa chính trị đã làm gia tăng biến động giá dầu, kéo theo chi phí nhiên liệu vận tải tăng cao.

Các rủi ro địa chính trị đã làm gia tăng biến động giá dầu, kéo theo chi phí nhiên liệu vận tải tăng cao và giá cước vận tải biển cũng có xu hướng tăng (Ảnh minh họa).

Các hãng tàu đã và đang áp dụng thêm các loại phụ phí như phụ phí chiến tranh, phụ phí nhiên liệu; điều chỉnh lịch tàu, cắt giảm chuyến nhằm tối ưu hóa chi phí khai thác.

Do chuỗi cung ứng toàn cầu có mức độ liên kết cao, các biến động trên đã và đang tác động trực tiếp đến chi phí logistics, thời gian vận chuyển, chuỗi cung ứng hàng hóa và tính ổn định của hoạt động xuất nhập khẩu của các quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Cụ thể, giá cước vận tải biển dự báo tiếp tục chịu áp lực tăng do tác động kép từ chi phí nhiên liệu và phụ phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh. Mức độ tăng phụ thuộc vào diễn biến và thời gian kéo dài của xung đột.

Chuỗi cung ứng cũng có xu hướng bị gián đoạn cục bộ, đặc biệt với các tuyến vận tải đi qua khu vực Trung Đông hoặc có liên quan đến nguồn cung năng lượng. Thời gian vận chuyển có thể kéo dài do tàu phải điều chỉnh hành trình, né tránh khu vực rủi ro.

Trong khi đó, các hãng tàu có xu hướng điều tiết năng lực vận tải thông qua việc cắt giảm chuyến, tái cơ cấu tuyến dịch vụ và ưu tiên các tuyến có hiệu quả cao. Điều này có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt cục bộ năng lực vận tải trong một số thời điểm.

Chưa kể, chi phí vận tải tăng sẽ tác động trực tiếp đến giá thành hàng hóa xuất nhập khẩu, làm giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp, đặc biệt đối với các ngành hàng có giá trị gia tăng thấp và phụ thuộc lớn vào vận tải biển.

Theo chỉ số Drewry World Container Index (tổ chức chuyên thống kê giá vận chuyển container trên toàn cầu), giá dịch vụ vận chuyển container thời gian qua đã cán mốc 2.300 - 2.500 USD/container 40 feet, tăng 10% so với tuần trước đó và tăng 12-15% so với trước thời kỳ diễn ra xung đột tại Trung Đông.

Giá dịch vụ tăng chủ yếu do giá cước tăng mạnh trên tuyến châu Á - châu Âu, đồng thời ghi nhận mức tăng trên tuyến xuyên Thái Bình Dương. Tuy nhiên, mức giá hiện tại vẫn thấp hơn trung bình 8% so với tháng 1/2026 và thấp hơn từ 10-15% so với cùng kỳ năm 2025.

Cụ thể, giá trên tuyến châu Á - châu Âu tăng khoảng 20%, lên 2.300-2.500 USD/cont 40 feet.

Giá trên tuyến châu Á - châu Âu (Địa Trung Hải) tăng khoảng 10%, lên 3.200-3.500 USD/cont40 feet.

Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao, các hãng tàu tiếp tục điều tiết năng lực vận tải. Drewry dự báo giá dịch vụ vận tải có thể tiếp tục tăng trong các tuần tới.

Theo đánh giá của Drewry, một số hãng tàu lớn như MSC và CMA CGM đã thông báo điều chỉnh tăng giá từ ngày 22/3. Đồng thời, số lượng chuyến tàu bị hủy dự kiến 5 chuyến trên tuyến châu Á - châu Âu và 7 chuyến trên tuyến xuyên Thái Bình Dương trong tuần tới.

Ngoài ra, nhiều hãng tàu đã thông báo thu phụ thu chiến tranh và phụ thu xăng dầu đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Mức phụ thu phụ thuộc vào tuyến vận tải, hành trình vận tải, quãng đường vận tải và tác động đối với từng tuyến.

Trong đó, với tuyến nội Á, mức thu khoảng 70 - 80 USD/Teu, tuyến châu Âu và châu Mỹ có giá 150 USD/Teu. Một số hãng đã thông báo tăng giá trong tháng 4/2026, với mức trên 200-250 USD/Teu.

Kiểm soát phụ phí, tăng cường chính sách hỗ trợ doanh nghiệp

Trước diễn biến khó lường của tình hình địa chính trị, trong báo cáo gửi Bộ Xây dựng, Cục Hàng hải và Đường thủy VN đã lên kịch bản và dự báo tác động của tình hình xung đột Trung Đông đối với hoạt động vận tải biển, cũng như đưa ra các phương án ứng phó cho từng kịch bản.

Theo đó, trường hợp xung đột kéo dài từ 30 ngày trở xuống, tác động chủ yếu sẽ mang tính tâm lý thị trường và ngắn hạn. Giá cước vận tải tăng ở mức độ hiện tại hoặc tăng thêm với tỷ lệ vừa phải trong cuối tháng 3/2026 và các hãng tàu thu thêm các phụ phí tạm thời.

Với trường hợp này, chuỗi cung ứng chưa bị gián đoạn, chỉ xảy ra tình trạng chậm trễ cục bộ. Thị trường vận tải vẫn duy trì ổn định tương đối. Hoạt động xuất nhập khẩu chịu ảnh hưởng hạn chế, chủ yếu tăng chi phí trong ngắn hạn.

Để bình ổn giá thị trường vận tải và ổn định thị trường trong trường hợp xung đột ngắn hạn, Cục Hàng hải và Đường thủy VN đề xuất các giải pháp như tăng cường công tác quản lý nhà nước về giá dịch vụ vận tải, kiểm soát việc kê khai, niêm yết giá và các khoản phụ phí của doanh nghiệp vận tải; Chủ động cập nhật, cung cấp thông tin thị trường kịp thời cho doanh nghiệp nhằm xây dựng kế hoạch sản xuất, xuất nhập khẩu phù hợp.

Đồng thời, cơ quan quản lý làm việc với các hãng tàu để duy trì năng lực vận tải, hạn chế việc cắt giảm chuyến hoặc tăng giá bất hợp lý, cũng như khuyến nghị doanh nghiệp xuất nhập khẩu đa dạng hóa tuyến vận tải, chủ động đàm phán hợp đồng vận chuyển để mang lại mức chi phí tối ưu.

Trường hợp xung đột kéo dài trên 30 ngày, tác động sẽ mang tính toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều yếu tố về thị trường, hàng hóa, giá cả và chuỗi cung ứng.

Cụ thể, giá cước vận tải có thể tăng mạnh (khoảng 30–80%) duy trì ở mức cao trong thời gian dài do nhiên liệu khan hiếm và giá tăng cao. Chuỗi cung ứng có nguy cơ gián đoạn cục bộ, thời gian vận chuyển kéo dài đáng kể.

Thị trường vận tải có thể xảy ra tình trạng thiếu hụt năng lực vận chuyển, cạnh tranh đặt chỗ gia tăng. Hoạt động xuất nhập khẩu bị ảnh hưởng rõ rệt, chi phí logistics tăng cao làm giảm sức mua của thị trường, giảm cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Với tình huống này, giải pháp được đưa ra ngoài tăng cường giám sát, minh bạch hóa giá dịch vụ vận tải, kiểm soát chặt chẽ các khoản phụ phí, còn cần đẩy mạnh phát triển đội tàu vận tải biển quốc gia, nâng cao năng lực tự chủ trong vận chuyển hàng hóa.

Cùng đó, đa dạng hóa thị trường và tuyến vận tải, giảm phụ thuộc vào các tuyến đi qua khu vực có rủi ro cao. Xem xét các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp như giảm phí, lệ phí vận tải trong tất cả các phương thức, cũng như bình ổn giá xăng dầu trong nước, bảo đảm nguồn cung đáp ứng đủ cho hoạt động vận tải, nguồn dầu thô phục vụ cho các nhà máy lọc dầu trong nước, góp phần ổn định nguồn cung và chi phí nhiên liệu.

Hoàng Anh