Kiểm toán nhà nước: Đồng hành cùng chính quyền địa phương hai cấp.Bài 2: Từ tinh gọn bộ máy đến nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở

Chỉ sau 7 tháng triển khai, việc phân cấp, ủy quyền TTHC đã giúp Hà Nội tiết kiệm gần 572.000 giờ công, tương đương khoảng 63,5 tỷ đồng chi phí xã hội. Ảnh: TL

Giữa cái nắng gay gắt của những ngày tháng 5, tháng 6, theo chân các Đoàn kiểm toán của KTNN khu vực VII và KTNN khu vực II tại Điện Biên, Nghệ An, phóng viên Báo Kiểm toán có dịp cảm nhận rõ không khí làm việc khẩn trương, nghiêm túc của các kiểm toán viên trên từng địa bàn. Từ các cuộc trao đổi với chính quyền địa phương và các Trưởng đoàn, Tổ trưởng, kiểm toán viên, bức tranh về quá trình vận hành của bộ máy mới dần hiện rõ với những chuyển động bước đầu ở nhiều địa phương.

Tinh gọn bộ máy, nâng cao năng lực cán bộ cấp xã

Chia sẻ với phóng viên, ông Phan Thành Trung - Tổ trưởng Tổ kiểm toán, KTNN khu vực II - cho biết: Qua thực hiện kiểm toán, chúng tôi nhận thấy việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là một chủ trương đúng đắn, tác động toàn diện đến tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính - ngân sách và phương thức phục vụ nhân dân. Sau sắp xếp, nhiều địa phương đã giảm đầu mối trung gian, cơ bản khắc phục tình trạng chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ.

Số liệu từ địa phương và các đoàn kiểm toán cho thấy tổ chức bộ máy được tinh gọn đáng kể. Hà Nội kết thúc hoạt động của 30 quận, huyện, thị xã; giảm từ 526 xuống còn 126 đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp xã (tương ứng giảm 76%). Nghệ An giảm từ 20 sở xuống còn 14 sở; sáp nhập từ 412 ĐVHC cấp xã cũ thành 130 xã, phường mới (giảm 68,45%). Đồng Nai giảm 50% số cơ quan chuyên môn cấp thành phố và trên 45% số phòng chuyên môn, đơn vị tương đương. Điện Biên kết thúc hoạt động của 10 đơn vị cấp huyện; sắp xếp, sáp nhập từ 129 còn 45 xã, phường; giảm 7 cơ quan cấp tỉnh và 72 tổ chức trực thuộc…

Bộ máy gọn hơn, trách nhiệm rõ hơn, giúp tăng hiệu lực điều hành. Theo ông Lò Văn Cương - Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Điện Biên, sau 1 năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy chính quyền cơ sở đã phát huy tốt hơn vai trò gần dân, sát dân, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp, không làm gián đoạn công tác lãnh đạo, chỉ đạo và thực hiện các nhiệm vụ chính trị tại địa phương…

Cùng với đó, việc bố trí, luân chuyển và tăng cường cán bộ chuyên môn về cơ sở đã hỗ trợ cấp xã trong giai đoạn đầu vận hành bộ máy mới. Nhiều địa phương triển khai các cơ chế linh hoạt như thành lập tổ công tác, tăng cường hỗ trợ tại chỗ và tổ chức tập huấn chuyên sâu, kịp thời tháo gỡ khó khăn, bảo đảm chính quyền cấp xã vận hành thông suốt sau khi bỏ cấp huyện.

Đột phá trong cải cách hành chính và chuyển đổi số

Cùng với việc tinh gọn bộ máy, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở, các địa phương đã tập trung nguồn lực xây dựng trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã/phường, chuẩn hóa quy trình giải quyết công việc và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, không để gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) cho người dân, doanh nghiệp.

Theo Sở Tài chính Hà Nội, cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông” được thực hiện công khai, minh bạch, giúp nhiều thủ tục rút ngắn từ 3-5 ngày làm việc. Chỉ trong khoảng 7 tháng đầu thực hiện, việc phân cấp, ủy quyền TTHC đã giúp Hà Nội tiết kiệm gần 572.000 giờ công xã hội, tương đương khoảng 63,48 tỷ đồng chi phí xã hội.

Tại xã Nà Tấu, tỉnh Điện Biên, ông Trần Quang Trung - Chủ tịch UBND xã - chia sẻ, một số TTHC trước đây mất tới 7 ngày giải quyết thì nay được rút ngắn còn 1 ngày; thậm chí một số thủ tục đơn giản được cán bộ xã xử lý ngay trong buổi sáng, giúp người dân tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí đi lại.

Nhờ sự quyết liệt trong tổ chức thực hiện, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn tại nhiều địa phương đạt mức rất cao: Quảng Trị đạt 99,28%, Hà Tĩnh đạt 97,78%, Nghệ An đạt 95,51%, Đồng Nai đạt trên 90%.

Song hành với cải cách TTHC, nhiều địa phương đã đưa công nghệ vào hoạt động quản lý, điều hành thường ngày. Trao đổi với Báo Kiểm toán, Chủ tịch UBND phường Điện Biên Phủ (tỉnh Điện Biên) Hà Thanh Tùng chia sẻ, địa phương đã bước đầu ứng dụng AI hỗ trợ công tác hành chính công, trong đó có việc điều phối nhân sự tại phòng Kinh tế - Hạ tầng đô thị - một đầu mối quan trọng trong tham mưu và điều hành phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở.

Từ Điện Biên Phủ, tinh thần chuyển đổi số lan tỏa tới nhiều phường/xã trong tỉnh và dần trở thành xu hướng rõ nét trên phạm vi cả nước với những bước tiến đáng kể tại nhiều địa phương. Hà Tĩnh hoàn tất số hóa thành phần hồ sơ ở cả cấp tỉnh và xã; Hà Nội ghi nhận khoảng 76.000 hồ sơ thủ tục hành chính được giải quyết trực tuyến, tăng 38%; Khánh Hòa vận hành nền tảng dùng chung phục vụ chính quyền số, đồng bộ gần như toàn bộ hồ sơ cán bộ, công chức, viên chức lên Cơ sở dữ liệu quốc gia…

Những con số này cho thấy chuyển đổi số đang trở thành động lực mới của cải cách hành chính, góp phần định hình nền quản trị hiện đại, minh bạch và gần dân hơn.

Đổi mới tư duy quản trị, chủ động điều hành ngân sách

Một kết quả đáng chú ý sau một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp là sự thay đổi trong tư duy quản lý ở cấp cơ sở, từ “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển”, từ bị động xử lý sang chủ động kiến tạo môi trường phát triển. Việc chuyển nhiều nhiệm vụ từ cấp huyện về cấp xã giúp chính quyền cơ sở trực tiếp giải quyết công việc, nắm bắt nhu cầu thực tiễn và phản ứng nhanh với các vấn đề phát sinh.

Tại xã Yên Xuân (Hà Nội), địa bàn rộng 78,01 km², có đặc thù miền núi và dân cư phân tán, Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Thế Trường cho biết, việc giao thêm nhiệm vụ cho cấp xã giúp chính quyền hiểu rõ hơn nhu cầu của từng địa bàn dân cư, đồng thời chuyển vai trò từ “phản ánh” sang “trực tiếp tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm”, tạo nền tảng phát triển bền vững.

Sự chuyển biến trong tư duy quản trị cũng tác động rõ đến công tác quản lý tài chính - ngân sách. Theo chia sẻ của các KTNN khu vực, dù còn một số tồn tại mang tính kỹ thuật, các địa phương vẫn cơ bản cân đối ngân sách, hoàn thành tổng hợp báo cáo quyết toán ngay trong năm đầu chuyển đổi. Việc phân cấp mạnh mẽ đi đôi với tăng cường kiểm soát tài sản công giúp hạn chế lãng phí, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tại Điện Biên, ông Bùi Mạnh Chuyển - Phó Giám đốc Sở Tài chính - cho biết: Sở đã tham mưu ban hành quy định về tiêu chuẩn, định mức và nội dung chi từ ngày 01/7/2025, tạo cơ sở pháp lý giúp các xã chủ động điều hành ngân sách, bảo đảm nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, an sinh và quản lý tài sản công. Cùng với đó, nhiều địa phương trong cả nước đã chủ động bố trí nguồn lực cho cơ sở và xử lý khối lượng lớn nhà đất dôi dư.

Hiệu quả vận hành mô hình chính quyền hai cấp được phản ánh qua chỉ số tăng trưởng. Hà Tĩnh đạt GRDP 8,8% năm 2025 và 12,42% quý I/2026 - cao nhất cả nước; Đồng Nai duy trì đà tăng với GRDP 2025 đạt 9,63%, quý I/2026 đạt 9,76%. Trong khi quý I/2026, Điện Biên tăng hơn 9%, đứng thứ 13/34 tỉnh, thành; Huế đạt 8,5%, lần đầu vào Top 10 tăng trưởng…

Những con số này cho thấy việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền hai cấp không làm ngưng trệ dòng chảy kinh tế, mà còn góp phần duy trì và thúc đẩy tốc độ phát triển của địa phương.

Bên cạnh những kết quả tích cực bước đầu, hệ thống chính trị tại cơ sở cũng bộc lộ những áp lực, “điểm nghẽn” mới khi phải gánh vác khối lượng công việc lớn trong điều kiện biên chế có hạn và hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ… Những áp lực thực tế này sẽ được phản ánh chi tiết trong bài tiếp theo./.