Kinh tế bạc: Động lực tăng trưởng mới từ 'làn sóng già hóa'

Người cao tuổi luyện tập thể dục thể thao

Thị trường tiềm năng từ sự thay đổi nhân khẩu học

Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và đang chứng kiến tốc độ chuyển đổi nhanh chóng. Hiện nay, nhóm người trên 60 tuổi chiếm khoảng hơn 14% dân số và dự báo sẽ tăng mạnh trong những thập kỷ tới. Đến năm 2030, cả nước có thể đạt gần 18 triệu người cao tuổi, chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu dân số. Sự thay đổi này không chỉ tạo áp lực lên hệ thống an sinh xã hội mà còn mở ra một “khoảng trống thị trường” khổng lồ. Trên thế giới, nhiều quốc gia đã nhanh chóng nhận ra tiềm năng của nhóm dân số này.

Tại Việt Nam, xu hướng này đang dần hình thành rõ nét. Những mô hình siêu thị dành riêng cho người cao tuổi, cửa hàng thực phẩm chức năng, thiết bị hỗ trợ vận động hay không gian chăm sóc sức khỏe chuyên biệt đang xuất hiện ngày càng nhiều. Không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, các mô hình này còn góp phần định hình một thị trường mới với sức mua lớn và ổn định.

Điểm đáng chú ý là người cao tuổi thường có tài chính tương đối ổn định, ít chịu áp lực vay nợ và có xu hướng chi tiêu cho sức khỏe, đời sống tinh thần và các dịch vụ chất lượng cao. Đây chính là lợi thế giúp họ trở thành một phân khúc khách hàng tiềm năng, mở ra cơ hội kinh doanh rộng lớn cho doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực như y tế, du lịch, bất động sản nghỉ dưỡng hay dịch vụ tài chính.

Đánh thức hệ sinh thái “kinh tế bạc”

Mặc dù tiềm năng rất lớn, nhưng thực tế cho thấy hệ sinh thái “kinh tế bạc” tại Việt Nam vẫn chưa phát triển tương xứng. Báo cáo của VCCI và UNFPA chỉ ra, nhu cầu của người cao tuổi tập trung vào 3 lĩnh vực chính gồm vận động - thể thao, dịch vụ y tế chất lượng cao và chế độ dinh dưỡng phù hợp.

Cụ thể, dù có tới 70-80% người cao tuổi có nhu cầu vận động, chỉ khoảng 29% cho biết địa phương có dịch vụ phù hợp. Mạng lưới y tế chuyên biệt còn thiếu và chưa đồng bộ, trong khi thị trường thực phẩm chức năng tuy phong phú nhưng vẫn tồn tại vấn đề về kiểm soát chất lượng. Chính những khoảng trống này lại trở thành “mảnh đất màu mỡ” để doanh nghiệp đầu tư và phát triển các sản phẩm, dịch vụ chuyên sâu. Từ các thiết bị hỗ trợ vận động, chăm sóc sức khỏe đến công nghệ theo dõi từ xa, robot hỗ trợ hay các mô hình nhà ở thân thiện, hệ sinh thái kinh tế bạc đang mở rộng sang nhiều lĩnh vực mới.

Tại Triển lãm quốc tế về chăm sóc và phục hồi chức năng người cao tuổi (VIREC 2025), nhiều công nghệ hiện đại đã được giới thiệu như giường thông minh, xe lăn tự động, gậy tích hợp GPS hay robot hỗ trợ tập đi. Những giải pháp này cho thấy xu hướng kết hợp giữa công nghệ và chăm sóc sức khỏe đang trở thành trụ cột của “kinh tế bạc” trong tương lai.

Tại Hội nghị về tình hình phát triển “kinh tế bạc” trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam mới đây, cựu Thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng, việc phát triển “kinh tế bạc” tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế như thiếu khung chính sách đồng bộ, hệ thống chăm sóc dài hạn chưa phát triển và vai trò kinh tế của người cao tuổi chưa được phát huy đầy đủ. Để khắc phục những điểm nghẽn này, Chính phủ đã đề ra nhiều định hướng quan trọng, trong đó nhấn mạnh việc nâng cao nhận thức xã hội, phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các dịch vụ phù hợp như du lịch dưỡng sinh, nhà ở thân thiện hay bảo hiểm hưu trí.

Ở góc độ quốc tế, các tổ chức như Liên hợp quốc và WHO cũng khuyến nghị Việt Nam cần tăng cường đầu tư vào hạ tầng chăm sóc, phát triển hệ thống y tế cơ sở và xây dựng chính sách ưu đãi để thu hút nguồn lực vào lĩnh vực này. Không chỉ dừng lại ở tiêu dùng, người cao tuổi còn là nguồn lực sản xuất quan trọng. Hiện cả nước có hơn 9 triệu người cao tuổi vẫn tham gia lao động, sản xuất và kinh doanh, đóng góp đáng kể vào nền kinh tế. Điều này cho thấy “kinh tế bạc” không chỉ là câu chuyện của thị trường tiêu dùng, mà còn là sự khai thác hiệu quả “kho báu tri thức” và kinh nghiệm của thế hệ đi trước.

Nhìn rộng hơn, “kinh tế bạc” cần được phát triển dựa trên mô hình “kiềng 3 chân” gồm Nhà nước, doanh nghiệp và người cao tuổi. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, doanh nghiệp là lực lượng sáng tạo và triển khai, còn người cao tuổi vừa là đối tượng thụ hưởng vừa là chủ thể tham gia. Việt Nam hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống. Nếu được khai thác đúng cách, “kinh tế bạc” sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời góp phần xây dựng một xã hội nhân văn, nơi người cao tuổi thực sự là nguồn lực vàng của quốc gia.