Kinh tế bạc: 'Mỏ vàng' tỷ USD cần khai thác bài bản

Làm thế nào để khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế bạc, thay vì để phát triển manh mún, vẫn là bài toán lớn đặt ra cho chính sách và doanh nghiệp.

Mới đây, đoàn công tác của Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM do PGS.TS.BS Nguyễn Hoàng Bắc, Giám đốc Bệnh viện dẫn đầu đã đi khảo sát thực địa, chuẩn bị triển khai phòng khám đa khoa, khởi đầu mô hình chăm sóc sức khỏe trường thọ tại NovaWorld Phan Thiết. Dự án được kỳ vọng góp phần hình thành hệ sinh thái du lịch y tế, đặc biệt là thúc đẩy phát triển kinh tế bạc.

Động lực tăng trưởng mới

Kinh tế bạc được xác định là nguồn lực quốc gia quan trọng cần được nhìn nhận và khai thác hiệu quả trong bối cảnh hiện nay.

Kinh tế bạc hay còn gọi là kinh tế tóc bạc là tổng thể các hoạt động kinh tế gắn với nhu cầu tiêu dùng, chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đang nỗ lực khai thác kinh tế bạc, đặc biệt tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy thị trường phục vụ người cao tuổi tại khu vực này có thể đạt giá trị 4.560 tỷ USD vào năm 2025. Riêng Trung Quốc đã hình thành quy mô kinh tế bạc khoảng 7.000 tỷ nhân dân tệ, dự báo có thể tăng lên 30.000 tỷ nhân dân tệ vào năm 2035. Nhật Bản coi đây là trụ cột kinh tế mới với đóng góp khoảng 20% GDP. Kinh tế bạc tại Singapore cũng được dự báo đạt giá trị lớn, tạo động lực đổi mới và cơ hội cho doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, theo TS. Trương Xuân Cừ, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam, người cao tuổi tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế với khoảng 9 triệu người còn lao động, 400.000 người là chủ doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh, cùng lực lượng trí thức cao tuổi đông đảo.

Kinh tế bạc tại Việt Nam chiếm khoảng 10% GDP, đã hình thành với các hoạt động như chăm sóc y tế, phục hồi chức năng, dịch vụ dưỡng lão và ứng dụng công nghệ.

Đặc biệt, thị trường chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam vẫn ở quy mô nhỏ nhưng đang mở rộng nhanh chóng. Kết quả nghiên cứu sơ bộ của Savills Việt Nam cho thấy, quy mô thị trường này dự báo tăng từ mức 2,3 tỷ USD năm 2024 lên 3,6 tỷ USD vào năm 2032, tương ứng mức tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) 5,81%.

Giai đoạn già hóa dân số không chỉ mang đến thách thức, tạo ra áp lực về an sinh xã hội mà còn đang được nhìn nhận như một cơ hội, một động lực mới của mô hình tăng trưởng, phát triển bền vững của đất nước.

Tại Hội nghị về tình hình phát triển kinh tế bạc diễn ra hồi đầu tháng này, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cũng đã đặt vấn đề: Làm thế nào để biến "kinh tế bạc" thành động lực tăng trưởng, chuyển hóa thách thức già hóa thành cơ hội bứt phá của dân tộc?

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đặt ra mục tiêu: Chỉ số phát triển con người (HDI) phấn đấu đạt khoảng 0,8; tuổi thọ trung bình đạt khoảng 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh tối thiểu 68 năm; Việt Nam phấn đấu thuộc nhóm 40 quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới.

Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết đã giao Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chủ trì xây dựng Đề án phát triển "kinh tế bạc" tại Việt Nam nhằm nâng cao phúc lợi, chất lượng cuộc sống người cao tuổi và phát huy nguồn lực từ người cao tuổi đóng góp vào phát triển kinh tế-xã hội.

Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân cũng đặt trọng tâm vào việc chăm sóc sức khỏe người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số nhanh.

Việt Nam đã có Chiến lược quốc gia về người cao tuổi (Quyết định số 383/QĐ-TTg ngày 21/02/2025), có Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực hiện công tác người cao tuổi thích ứng với già hóa dân số (Chỉ thị số 35/CT-TTg ngày 23/12/2025).Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 36/NQ-CP ngày 6/3/2026, trong đó đưa ra các giải pháp thúc đẩy dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao, tạo nền tảng cho phát triển "kinh tế bạc" trong thời gian tới.

Để kinh tế bạc không “manh mún”

Nhiều tồn tại, hạn chế, đã được chỉ ra, như chưa có khung chính sách "kinh tế bạc" đồng bộ; cơ chế phát triển "kinh tế bạc" chưa được khai mở mạnh mẽ, nguồn lực xã hội hóa chưa được huy động đầy đủ…

Theo GS.TS Bùi Thị An, Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, một trong những rào cản lớn hiện nay là nhận thức về kinh tế bạc còn chưa đầy đủ.

Cho rằng kinh tế bạc tại Việt Nam hiện vẫn phát triển manh mún, thiếu sự liên kết và chưa hình thành được một hệ sinh thái đồng bộ, bà An đề xuất cần có giải pháp tổng thể để nâng cao nhận thức của toàn xã hội về kinh tế bạc, coi kinh tế bạc là một ngành kinh tế chính thức và tiềm năng của Việt Nam.

Bên cạnh đó, những "điểm nghẽn" về thể chế, chính sách và cơ chế khuyến khích đang là rào cản lớn đối với quá trình phát triển lĩnh vực này.

Trong bối cảnh tuổi nghỉ hưu đã được điều chỉnh tăng, bà An lo ngại không có cơ chế phù hợp để sử dụng hiệu quả đội ngũ hưu trí, xã hội sẽ đối mặt với nguy cơ lãng phí một nguồn chất xám lớn. Theo chuyên gia, cần có chính sách phân loại linh hoạt theo tính chất lao động, thay vì áp dụng đồng loạt, để tận dụng được kinh nghiệm và tri thức của lực lượng lao động cao tuổi.

“Thậm chí, trong quá trình hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thủ đô (sửa đổi), cần đưa nội dung về phát triển kinh tế bạc thành một mục tiêu chiến lược”, chuyên gia gợi ý.

Các cơ quan chức năng, đặc biệt là các chuyên gia pháp lý, cần thực hiện rà soát lại toàn bộ hệ thống pháp luật liên quan đến người cao tuổi. Những quy định không còn phù hợp hoặc đang cản trở xu thế phát triển kinh tế bạc cần phải được kiến nghị sửa đổi, bổ sung kịp thời.

Tôi từng có dịp nghiên cứu tại Nhật Bản và Hawaii, nơi các mô hình dưỡng lão được tổ chức rất hiệu quả. Người cao tuổi đến đó sinh sống dài hạn, kéo theo nhu cầu thăm nom của con cháu, qua đó thúc đẩy du lịch và dịch vụ. Việt Nam hoàn toàn có tiềm năng phát triển mô hình này. Nếu được đầu tư đúng hướng, đây sẽ là nguồn lợi rất lớn.

AHLĐ.GS.TS. Nguyễn Anh Trí Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng

Hiện nay, thế giới đang đặc biệt quan tâm đến khái niệm "kinh tế bạc", nhiều quốc gia đưa ra các chính sách và cơ chế rõ ràng cho vấn đề này. Tuy nhiên, khi áp dụng tại Việt Nam, chúng ta cần hiểu nội hàm của nó một cách toàn diện: Đây không chỉ là câu chuyện về "kinh tế", mà còn bao trùm cả khái niệm "xã hội bạc" và "những công dân đầu bạc".

Thượng tướng, GS.TS. Nguyễn Văn Thành Nguyên Thứ trưởng Bộ Công an, Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận Trung ương.

Chính sách thu hút đầu tư, đặc biệt là khu vực tư nhân, hiện vẫn còn nhiều vướng mắc. Các mô hình dịch vụ chăm sóc người cao tuổi như dưỡng lão theo ngày, theo tuần hoặc theo tháng chưa được phát triển mạnh do thiếu cơ chế hỗ trợ rõ ràng về đất đai, thuế và thủ tục pháp lý. Chi phí đầu tư cho các cơ sở này rất lớn, trong khi chính sách ưu đãi chưa đủ để khuyến khích doanh nghiệp tham gia.

GS.TS Hoàng Đình Phi Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, ĐHQG Hà Nội

Đỗ Kiều