Kinh tế cuối tuần - Dư địa tăng trưởng mới cho TP.HCM: Không thiếu tiềm năng để kích hoạt (Bài 1)

* Ông nhìn nhận tiềm năng của kinh tế cuối tuần tại TP.HCM hiện nay ra sao?

- Kinh tế đêm và kinh tế cuối tuần là hai “lớp thời gian” của cùng một hệ sinh thái tiêu dùng đô thị. Điểm chung là đều hướng đến việc kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng chi tiêu và làm dày trải nghiệm của du khách. Đây cũng chính là hướng đi để du lịch TP.HCM chuyển từ “điểm đến tham quan” sang “điểm đến trải nghiệm”.

Tuy nhiên, mỗi trục có đặc điểm riêng. Kinh tế đêm vận hành theo chiều sâu của một ngày, tập trung vào các hoạt động sau 18 giờ như ẩm thực, giải trí, mua sắm, biểu diễn… với nhịp tiêu dùng nhanh, mang tính tức thời và phụ thuộc nhiều vào hạ tầng đô thị. Trong khi đó, kinh tế cuối tuần mang tính chu kỳ, gắn với quỹ thời gian rảnh dài hơn, nên đòi hỏi sản phẩm phải được tổ chức ở cấp độ cao hơn - không chỉ là tiêu dùng đơn lẻ mà là trải nghiệm trọn gói, kết hợp sự kiện, lễ hội, du lịch ngắn ngày, nghỉ dưỡng và giải trí.

Nói một cách rõ ràng, nếu kinh tế đêm là bài toán kéo dài thời gian trong ngày, thì kinh tế cuối tuần là bài toán làm dày trải nghiệm trong một chu kỳ dài hơn. Nhưng cả hai đều không thể phát triển nếu thiếu một nền tảng vững chắc từ kinh tế ban ngày. Khi ban ngày chưa tạo được dòng khách ổn định, hệ thống dịch vụ chưa đủ mạnh, thì việc mở rộng sang ban đêm hay cuối tuần cũng khó tạo ra giá trị thực chất.

TP.HCM có nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế cuối tuần. Trước hết là nền tảng văn hóa - xã hội rất phong phú, từ ẩm thực, nghệ thuật đến đời sống đô thị và các cộng đồng dân cư. Đây là những tài nguyên “sống”, có khả năng tạo ra trải nghiệm liên tục và khác biệt. Bên cạnh đó là quy mô thị trường lớn, với lực lượng tiêu dùng nội địa đông đảo. Đây là điều kiện quan trọng để thử nghiệm và duy trì các sản phẩm trước khi mở rộng ra thị trường khách du lịch.

Đặc biệt, TP.HCM có lợi thế rất rõ về lực lượng người trẻ. Thế hệ Gen Z hiện nay không chỉ tiêu dùng mà còn tham gia vào quá trình tạo ra và lan tỏa trải nghiệm. Họ thích tự thiết kế hành trình, thích tương tác và chia sẻ. Điều này tạo ra một động lực tự nhiên để các sản phẩm cuối tuần phát triển theo hướng linh hoạt, sáng tạo và có khả năng lan truyền.

Ngoài ra, khả năng kết nối vùng của TP.HCM cũng là một lợi thế. Thành phố có thể thu hút dòng khách từ các địa phương lân cận trong những chuyến đi ngắn ngày, rất phù hợp với mô hình tiêu dùng cuối tuần.

* Muốn biến tiềm năng thành giá trị kinh tế cụ thể, TP.HCM cần khơi thông những điểm nghẽn nào, thưa ông?

Ông Phạm Huy Bình

- Tổng thể, TP.HCM đang có đầy đủ điều kiện để phát triển kinh tế cuối tuần. Vấn đề không nằm ở tiềm năng, mà là cách tổ chức để những yếu tố này kết nối với nhau, hình thành một dòng chảy tiêu dùng rõ ràng và bền vững. Hiện, các nguồn lực của TP.HCM vẫn dừng ở mức “có sẵn”, chưa được tổ chức thành sản phẩm theo logic thị trường.

Như đã đề cập, kinh tế cuối tuần về bản chất là kinh tế tiêu dùng theo chu kỳ, đòi hỏi sự lặp lại để hình thành thói quen. Nhưng tại TP.HCM, nhiều sự kiện vẫn diễn ra theo kiểu thời điểm, không có lịch cố định. Người dân và du khách không thể chủ động lên kế hoạch, còn doanh nghiệp thì thiếu cơ sở để đầu tư dài hạn.

Ngoài ra, cơ chế hiện hành vẫn chưa theo kịp đặc thù của kinh tế trải nghiệm, đặc biệt là các hoạt động về đêm và cuối tuần. Những vấn đề như cấp phép sự kiện, sử dụng không gian công cộng hay các hoạt động sau 22 giờ vẫn còn nhiều ràng buộc. Trong khi bản chất của kinh tế cuối tuần lại nằm ở việc kéo dài thời gian tiêu dùng, tạo ra các trải nghiệm linh hoạt, thậm chí ngoài khung giờ hành chính. Nếu cơ chế không đủ mở, doanh nghiệp sẽ không dám đầu tư.

Một yếu tố quan trọng khác là sự phối hợp giữa khu vực công và khu vực tư vẫn chưa có cơ chế rõ ràng. Nhà nước có không gian và tài nguyên, doanh nghiệp có ý tưởng và khả năng vận hành. Nhưng khi chưa có một cơ chế minh bạch để chia sẻ lợi ích và rủi ro, cả hai bên đều dè dặt. Điều này khiến nhiều cơ hội không được triển khai đến nơi đến chốn.

* Theo ông, TP.HCM cần ưu tiên những việc gì để kích hoạt kinh tế cuối tuần?

- Không thể tiếp tục vận hành theo tư duy hành chính truyền thống. Sản phẩm văn hóa - du lịch cần được thử nghiệm nhanh, điều chỉnh liên tục và nhân rộng khi hiệu quả. Nếu mọi thứ đều phải đi qua quy trình “xin - cho” và chờ phê duyệt từng bước, thì sẽ bỏ lỡ nhịp thị trường. Vì vậy, một trong những ưu tiên lớn của là hoàn thiện cơ chế trước. Trong đó, nhấn mạnh vai trò của khu vực tư nhân và cơ chế thị trường trong phát triển du lịch - sự kiện như một ngành kinh tế mũi nhọn. Khi cơ chế đủ thông thoáng, doanh nghiệp mới dám đầu tư dài hạn, và khi đó thị trường mới có thể hình thành một cách tự nhiên.

Nếu muốn phát triển kinh tế cuối tuần một cách nghiêm túc, cũng cần ưu tiên tạo ra sự ổn định. Người tiêu dùng cần biết rằng cứ đến một thời điểm nhất định là sẽ có sản phẩm để lựa chọn. Khi có sự lặp lại, thói quen tiêu dùng mới hình thành. Hiện nay, Thành phố đang xây dựng một hệ thống lịch sự kiện theo chu kỳ năm, tức là một “event calendar” rõ ràng. Mỗi giai đoạn trong năm sẽ có chủ đề và định vị riêng. Ví dụ, đầu năm gắn với các hoạt động văn hóa truyền thống và Tết; giữa năm là các lễ hội du lịch, ẩm thực; cuối năm tập trung vào các sự kiện ánh sáng, âm nhạc và mua sắm. Việc tổ chức theo chu kỳ như vậy giúp thị trường có nhịp điệu, thay vì rời rạc như trước.

Song song đó là việc hình thành các sự kiện “mỏ neo”. Mỗi quý sẽ có ít nhất một đến hai sự kiện quy mô lớn, đủ sức kéo dòng khách. Những sự kiện này không chỉ phục vụ người dân thành phố mà còn hướng đến việc thu hút khách từ các địa phương khác và khách quốc tế. Đây sẽ là những điểm nhấn tạo lực hút cho toàn bộ hệ sinh thái.

Tuy nhiên, chỉ có các sự kiện lớn là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là các chuỗi hoạt động mang tính lặp lại hằng tuần. Đó có thể là các chương trình biểu diễn nghệ thuật tại phố đi bộ, chợ đêm gắn với ẩm thực, hay các show văn hóa diễn ra định kỳ. Những hoạt động này tuy không quá hoành tráng nhưng lại đóng vai trò tạo “nhịp tiêu dùng” ổn định - yếu tố quyết định để thị trường vận hành bền vững.

Mục tiêu cuối cùng là biến “cuối tuần” thành một sản phẩm đúng nghĩa. Khi đó, nhắc đến cuối tuần ở TP.HCM, người ta sẽ không còn nghĩ đơn giản là đi đâu tùy thích, mà có những lựa chọn cụ thể, có thương hiệu, có lịch trình rõ ràng. Khi sản phẩm được định hình, hành vi tiêu dùng sẽ dần ổn định. Để làm được điều này, cách tiếp cận cũng phải thay đổi. Tầm nhìn dài hạn không chỉ dừng ở việc xây dựng “kinh tế cuối tuần”, mà hướng đến một “thành phố của sự kiện và trải nghiệm” trong khu vực. Cuối tuần chỉ là điểm khởi đầu. Khi giải được bài toán cơ chế, tổ chức được sản phẩm và tạo được dòng chảy tiêu dùng, thì kinh tế cuối tuần sẽ trở thành một ngành kinh tế thực sự - đóng góp vào tăng trưởng, tạo việc làm và quan trọng hơn là định hình lại cách TP.HCM phát triển trong giai đoạn tới.

*Cảm ơn ông!

Ông Nguyễn Nguyên Phương - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM:

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở cơ chế vận hành các không gian thương mại mới. Những mô hình như phố đi bộ, chợ đêm hay không gian sáng tạo vẫn thiếu hành lang pháp lý rõ ràng, khiến việc triển khai chỉ dừng ở thí điểm, khó nhân rộng. Thực tế, nguồn lực xã hội không thiếu, nhưng đang chờ một cơ chế đủ minh bạch và ổn định để yên tâm đầu tư. Vì vậy, cách làm trong thời gian tới phải chuyển mạnh sang tư duy thị trường, lấy hiệu quả kinh doanh làm thước đo.

Việc xây dựng các hoạt động cho kinh tế cuối tuần không dừng ở chuyện tổ chức sự kiện đơn lẻ, mà phải đi đến hình thành một “lịch tiêu dùng” ổn định. Thành phố đang nghiên cứu phát triển các chuỗi hoạt động thương mại - dịch vụ có tính lặp lại theo tuần, theo tháng, gắn với từng khu vực cụ thể như khu ẩm thực cuối tuần, tuyến phố mua sắm ban đêm hay các chợ phiên chuyên đề. Khi những hoạt động này vận hành đều đặn, chúng sẽ dần tạo ra thói quen tiêu dùng trong người dân, thay vì phải chờ đợi các sự kiện theo thời điểm.

Quan trọng hơn, mỗi khu vực phải có định vị sản phẩm rõ ràng, tránh trùng lặp và cần có đơn vị tổ chức chuyên nghiệp để đảm bảo chất lượng dịch vụ. Về dài hạn, mục tiêu không phải là có thật nhiều sự kiện, mà là xây dựng một thị trường tiêu dùng cuối tuần đủ lớn và bền vững. Khi kinh tế ban đêm được phát triển, hệ thống phân phối - bán lẻ được nâng cấp theo hướng trải nghiệm, và các không gian tiêu dùng đặc thù được hình thành, thì các sự kiện sẽ trở thành một phần tự nhiên của dòng chảy thị trường. Khi đó, kinh tế cuối tuần mới thực sự vận hành hiệu quả và đóng góp rõ rệt vào tăng trưởng thương mại - dịch vụ của TP.HCM.