Kinh tế Mỹ đối diện cú sốc giá dầu

Ảnh minh họa - Ảnh: Bloomberg.

Giá dầu tăng cao luôn là một trong những yếu tố gây lo ngại cho nền kinh tế toàn cầu, và Mỹ không phải là ngoại lệ. Khi giá dầu tiến gần mốc 120 USD/thùng trong sáng nay (9/3), mức cao nhất kể từ năm 2022, có thể nhiều người đã lo ngại rằng nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ rơi vào tình trạng đình lạm, thậm chí là suy thoái kinh tế.

Tuy nhiên, một bài viết trên tờ báo Wall Street Journal nhận định kinh tế Mỹ hiện nay có khả năng chống chịu tốt hơn trước những cú sốc về giá dầu so với các thập kỷ trước.

Trước hết, cần hiểu rằng giá dầu tăng cao có tác động như một loại thuế, làm giảm tiêu dùng của các hộ gia đình trong khi đẩy lạm phát và lãi suất lên cao. Dù vậy, tác động này đã giảm dần khi Mỹ trở nên độc lập hơn về năng lượng.

MỸ ĐÃ ĐỘC LẬP HƠN VỀ NĂNG LƯỢNG

Theo số liệu, tiêu thụ xăng của Mỹ trong năm 2025 đã giảm 4% so với năm 2007, trong khi sản lượng hàng hóa và dịch vụ của nước này tăng 42% trong cùng khoảng thời gian. Tỷ trọng của các hộ gia đình ở Mỹ trong tổng tiêu thụ năng lượng của nước này - bao gồm điện, khí đốt tự nhiên và xăng dầu - đã giảm từ 5,7% năm 2007 xuống còn 3,7% vào năm ngoái.

Một yếu tố quan trọng khác là cuộc cách mạng dầu đá phiến đã biến Mỹ thành một nước xuất khẩu ròng dầu mỏ và là nhà xuất khẩu lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Điều này có nghĩa là tác động tiêu cực đến người tiêu dùng được bù đắp bởi lợi ích cho các nhà sản xuất.

Chẳng hạn, cuộc chiến tranh Nga - Ukraine nổ ra vào năm 2022 đã đẩy giá dầu tăng thêm 45 USD/thùng, nhưng chỉ làm giảm tăng trưởng kinh tế Mỹ 0,13 điểm phần trăm trong năm đó, trong khi tốc độ lạm phát tăng nửa điểm phần trăm.

Giá dầu thô WTI giao sau tại Mỹ có lúc lên gần mốc 120 USD/thùng trong phiên sáng nay, cao hơn khoảng 79% so với trước khi xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran nổ ra vào hôm 28/2. Đến đầu giờ chiều, mức tăng giá thu hẹp, giá dầu Brent giao dịch ở mức 109 USD/thùng lúc 13h40 theo giờ Việt Nam.

Trong một báo cáo công bố vào tuần trước, ngân hàng JPMorgan Chase nhận định nếu giá dầu duy trì lâu trên mức 90 USD/thùng, tốc độ tăng trưởng kinh tế Mỹ sẽ giảm đi 0,6 điểm phần trăm. Với mức giá cao hơn, thiệt hại đối với tăng trưởng sẽ lớn hơn. Mức độ thiệt hại trên thực tế sẽ tùy thuộc vào việc eo biển Hormuz sẽ ở trong tình trạng đóng cửa đến bao giờ.

Một điểm sáng hiện nay là thị trường lao động Mỹ vẫn đang duy trì sự ổn định. Mặc dù số lượng việc làm của khu vực phi nông nghiệp giảm 92.000 trong tháng 2/2026 và tỷ lệ thất nghiệp tăng lên 4,4%, nhưng đây không phải là dấu hiệu của một cuộc suy thoái.

Tăng trưởng việc làm đã chậm lại trong một năm qua, chủ yếu do nguồn cung lao động giảm khi nhập cư giảm. Dù vậy, nền kinh tế vẫn tăng trưởng 2,2% trong năm ngoái, nhờ vào năng suất lao động tăng 2,8%.

Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể chỉ đóng vai trò nhỏ trong việc tăng năng suất, nhưng khi được triển khai rộng rãi, các công nghệ này có thể duy trì năng suất và tăng trưởng trên 2%, ngay cả khi không có sự tăng trưởng việc làm đáng kể trong năm nay.

Nhờ đó, tốc độ lạm phát có thể sẽ được kiềm chế phần nào, vì các công ty có thể tăng lương mà không cần tăng giá nhiều. Tiền lương theo giờ đã tăng 4,1% trong năm ngoái, nhưng khi điều chỉnh theo năng suất, chi phí lao động của doanh nghiệp chỉ tăng 1,3%.

NHỮNG RỦI RO TIỀM ẨN

Tuy nhiên, vẫn có những rủi ro tiềm ẩn.

Việc đóng cửa kéo dài eo biển Hormuz có thể đẩy giá dầu lên cao hơn nhiều so với dự đoán của thị trường. Ông Robert McNally, cựu cố vấn năng lượng của Tổng thống George W. Bush, ước tính sẽ mất thời gian 4 tuần để dòng chảy dầu thô từ Vùng Vịnh hoàn toàn khôi phục. Ông cho rằng đây là kịch bản lạc quan nếu không có cuộc tấn công thành công nào của Iran vào các tàu chở dầu. Bộ trưởng Năng lượng Qatar tuần vừa rồi cảnh báo giá dầu có thể đạt 150 USD/thùng.

Một cuộc thiếu hụt xăng dầu nghiêm trọng sẽ ảnh hưởng nặng nề nhất đến các nước nhập khẩu như châu Âu, nhưng Mỹ cũng không tránh khỏi tác động. Mỹ nhập khẩu một số sản phẩm tinh chế, chẳng hạn như xăng dầu, và phải trả giá theo thị trường toàn cầu.

Một rủi ro khác là sự suy sụp của thị trường tài chính. Sự bùng nổ của AI - được ghi nhận là một động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế Mỹ trong năm ngoái và có khả năng tiếp tục giữ vai trò này trong năm nay - có mối liên hệ chặt chẽ với định giá cổ phiếu các công ty công nghệ lớn đang ở mức cao. Sự hỗn loạn trên thị trường năng lượng có thể làm nhà đầu tư lo lắng về việc các công ty công nghệ chi tiêu quá nhiều cho các trung tâm dữ liệu, dẫn tới bán tháo các cổ phiếu này.

Chưa kể, lạm phát cũng có thể kéo dài hơn. Giá dầu cao thường là nguyên nhân gây ra suy thoái kinh tế Mỹ trong quá khứ thông qua việc buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải tăng lãi suất - hoặc không cắt giảm lãi suất - để chống lạm phát.

Cho đến tuần trước, lạm phát dường như đang có bước giảm dần về mục tiêu 2% của Fed. Tuy nhiên, các hợp đồng tài chính phái sinh dựa trên lạm phát hiện cho thấy kỳ vọng của nhà đầu tư về lạm phát là 2,9% trong 12 tháng tới, so với mức lạm phát thực tế là 2,4% trong tháng 2 vừa qua - theo ngân hàng Barclays.

Dù vậy, các hợp đồng phái sinh cũng phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư rằng lạm phát sẽ giảm nhanh chóng sau đó, xuống còn 2,44% trong 12 tháng tiếp theo. "Thị trường nghĩ rằng bất kỳ cú sốc lạm phát nào cũng sẽ nhanh chóng được cảm nhận, và không dẫn đến sự gia tăng lạm phát kéo dài”, nhà phân tích Jonathan Hill của Barclays nhận định.

Điều này có thể khiến Fed thoải mái với việc không tăng lãi suất và, nếu cần thiết, sẽ tiếp tục cắt giảm lãi suất nếu có mối đe dọa suy thoái thực sự. Tuy nhiên, để lạm phát không kéo dài, cần có sự kỳ vọng của công chúng rằng lạm phát sẽ giảm trở lại, mà đây không phải là một điều chắc chắn.

Một nghiên cứu mới của hai chuyên gia Stefan Nagel từ Đại học Chicago và Ulrike Malmendier từ Đại học California, Berkeley cho rằng kỳ vọng lạm phát phụ thuộc nhiều vào trải nghiệm suốt đời của từng cá nhân. Lạm phát ở Mỹ đã vượt quá 2% trong 5 năm qua, có thể làm suy yếu niềm tin của những người trẻ rằng lạm phát sẽ giảm.

Điều này đặt ra yêu cầu cao đối với Fed trong việc đảm bảo rằng lạm phát sẽ giảm. Tình trạng đình lạm (stagflation) - khi tăng trưởng kinh tế suy yếu diễn ra đồng thời với lạm phát cao - đã xảy ra trong những năm 1970 ở Mỹ không chỉ vì giá dầu cao và năng suất thấp, mà còn vì Fed đã tăng lãi suất quá ít hoặc cắt giảm quá nhiều, một phần do áp lực chính trị.

Tổng thống Donald Trump - với mong muốn thúc đẩy nền kinh tế trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ - đã gây áp lực mạnh mẽ lên Fed nhằm buộc ngân hàng trung ương này cắt giảm lãi suất. Nếu Fed nhượng bộ, một cú sốc lạm phát tạm thời do giá dầu tăng cao có thể trở thành một vấn đề kéo dài hơn nhiều.

Tóm lại, giá dầu tăng cao có thể gây ra những thách thức ngắn hạn cho nền kinh tế Mỹ, nhưng với sự phát triển của công nghệ và khả năng thích ứng của thị trường, nền kinh tế Mỹ có thể vượt qua những khó khăn này mà không rơi vào suy thoái hoặc đình lạm. Tuy nhiên, cần có sự quản lý cẩn trọng từ phía Fed để đảm bảo rằng những rủi ro tiềm ẩn không trở thành hiện thực.

An Huy