Kinh tế tập thể - Đòn bẩy phát triển nông thôn miền núi

Hợp tác xã Chè Đoỏng Pán, xã Độc Lập mỗi năm sản xuất 12 tấn chè thành phẩm, mang lại doanh thu bình quân hơn 8 tỷ đồng mỗi năm. Ảnh Quốc Sơn

Khai thác lợi thế tự nhiên để phát triển

Là tỉnh miền núi với địa hình đa dạng gồm đồi núi, thung lũng, hệ thống sông, suối phong phú cùng quỹ đất màu mỡ, khí hậu ôn hòa, Cao Bằng sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp, tạo nên nhiều nông sản phẩm đặc hữu có giá trị kinh tế cao. Bên cạnh đó, những giá trị văn hóa truyền thống, cảnh quan thiên nhiên đặc sắc cùng xu hướng tiêu dùng nông sản sạch, hữu cơ đang mở ra nhiều cơ hội cho các HTX phát triển sản xuất gắn với xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tại xã Kim Đồng, từ lợi thế nguồn nước suối trong lành, mát mẻ quanh năm, HTX Nông nghiệp Thủy sản Sông Bằng đã phát triển mô hình nuôi ba ba thương phẩm kết hợp sản xuất ba ba giống. Mô hình không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn mở ra hướng phát triển bền vững, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng tự nhiên của địa phương.

Hiện HTX có 5 thành viên, đầu tư gần 1,4 tỷ đồng xây dựng 3 bể nuôi ba ba thương phẩm với tổng diện tích 3.500 m2 và 8 bể ương dưỡng ba ba giống. Toàn bộ khu nuôi được đầu tư đồng bộ với hệ thống cấp nước riêng và bể lắng xử lý, đảm bảo môi trường nuôi an toàn. Đến nay, HTX duy trì đàn ba ba hơn 2.500 con, trong đó có khoảng 1.200 con ba ba gai và ba ba trơn thương phẩm; 60 cặp ba ba sinh sản; số còn lại là ba ba giống được ương dưỡng.

Song song với nuôi ba ba, HTX còn kết hợp thả các loại cá như trắm cỏ, rô phi đơn tính, cá nheo và cá chép nhằm tận dụng diện tích mặt nước, nâng cao hiệu quả sản xuất. Đơn vị cũng đầu tư thêm 2 ao nuôi cá thương phẩm, mỗi ao rộng 1.500 m2, cho sản lượng bình quân từ 3 – 5 tấn mỗi năm. Ngoài ra, HTX nuôi 200 cá bỗng bố mẹ để sản xuất cá giống, cung cấp ra thị trường từ 1.000 – 2.000 con giống mỗi năm.

Việc kết hợp nuôi ba ba thương phẩm, sản xuất ba ba giống và phát triển các loại thủy sản khác đã giúp HTX xây dựng mô hình sản xuất đa dạng, tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên sẵn có, tạo nguồn thu ổn định với doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Ông Đoàn Ngọc Thùy, Giám đốc HTX Nông nghiệp Thủy sản Sông Bằng cho biết: “Địa phương có nguồn nước sạch tự nhiên rất phù hợp để ba ba sinh trưởng và phát triển. Chúng tôi xác định muốn sản phẩm được thị trường tin tưởng thì phải sản xuất theo hướng sạch, an toàn. Việc kết hợp nuôi ba ba thương phẩm, ba ba sinh sản với chăn nuôi các loại cá giúp tận dụng hiệu quả diện tích mặt nước, giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đây là hướng đi bền vững, mang lại hiệu quả kinh tế ổn định cho HTX”.

Hợp tác xã Nông nghiệp Thủy sản Sông Bằng, xã Kim Đồng nuôi ba ba thương phẩm, sản xuất ba ba giống và phát triển các loại thủy sản, mang lại doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Ảnh Quốc Sơn

Cũng phát huy vai trò liên kết trong sản xuất, HTX Nông nghiệp 118, xã Bảo Lạc đã trở thành điểm tựa của người dân phát triển nghề trồng dâu, nuôi tằm theo hướng hàng hóa. Thông qua liên kết chuỗi giá trị, HTX đảm nhận các khâu từ sản xuất, cung ứng giống cây dâu, ươm tằm giống đến bao tiêu kén tằm, đồng thời hỗ trợ kỹ thuật trồng dâu, nuôi tằm cho các hộ dân trong và ngoài địa phương.

Đến nay, HTX đầu tư khoảng 1 tỷ động xây dựng 3 nhà xưởng và kho lạnh với tổng diện tích hơn 900 m2 phục vụ thu mua kén tằm và sản xuất tằm giống, có sức chứa 13.000 hộp tằm mỗi lứa.

Ông Nông Văn Hoàn, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp 118 cho biết: “Hiện HTX có khoảng 3 ha vườn sản xuất giống cây dâu, mỗi năm cung ứng khoảng 400 nghìn cây giống, sản xuất khoảng 13.000 hộp tằm giống phục vụ từ 700 – 800 hộ nuôi và bao tiêu trên 150 tấn kén mỗi năm. Tổng doanh thu đạt hơn 45 tỷ đồng mỗi năm, lợi nhuận trên 1,8 tỷ đồng. HTX còn tạo việc làm cho 14 – 16 lao động thời vụ với thu nhập 230 nghìn đồng/người/ngày công”.

Không chỉ phát triển chăn nuôi, nhiều HTX trên địa bàn tỉnh còn khai thác hiệu quả lợi thế thổ nhưỡng để phát triển cây trồng đặc sản. Tại xã Độc Lập, với điều kiện khí hậu mát lạnh, đồi đất có độ dốc vừa phải, tầng đất dày, giàu dinh dưỡng rất thích hợp để phát triển cây chè, HTX Chè Đoỏng Pán đã trở thành mô hình điển hình trong sản xuất chè hữu cơ gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP.

HTX hiện có 35 thành viên, xây dựng vùng nguyên liệu chè rộng 21 ha với các giống chè trung du và PH8. Toàn bộ diện tích được chăm sóc theo quy trình sản xuất hữu cơ, sử dụng phân chuồng ủ hoai mục và phân vi sinh, tuyệt đối không sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật hay chất bảo quản. Từ khâu thu hái, vò, lấy hương, sao khô đến đóng gói hút chân không đều được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Mỗi năm, HTX sản xuất hơn 12 tấn chè khô, với các sản phẩm như chè xanh thường, chè xanh thơm và chè Mao Tiêm. Nhờ tập trung nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm, doanh thu bình quân của HTX đạt hơn 8 tỷ đồng mỗi năm, nhiều thành viên có thu nhập từ vài chục đến cả trăm triệu đồng.

Theo ông Triệu Khánh Hoàng, Giám đốc Hợp tác xã Chè Đoỏng Pán, cùng với việc nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX đặc biệt chú trọng xây dựng thương hiệu OCOP và ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, góp phần gia tăng giá trị sản phẩm. Đồng thời, HTX tích cực tham gia các hội chợ, triển lãm thương mại để quảng bá, mở rộng thị trường, đưa thương hiệu “Chè Đoỏng Pán” đến với đông đảo người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh.

Hợp tác xã Nông nghiệp 118, xã Bảo Lạc thực hiện kiên kết chuỗi giá trị cung ứng giống cây dâu, ươm tằm giống và bao tiêu kén tằm, mỗi năm đạt lợi nhuận trên 1,8 tỷ đồng. Ảnh Quốc Sơn

Kinh tế tập thể - động lực thúc đẩy nông thôn phát triển

Đến tháng 5/2026, tỉnh Cao Bằng có 468 HTX, trong đó 298 HTX đang hoạt động. Lĩnh vực nông nghiệp và dịch vụ nông nghiệp có 184 HTX, chiếm khoảng 40% tổng số HTX trên địa bàn. Tổng vốn điều lệ đăng ký của các HTX đạt khoảng 1.100 tỷ đồng, với hơn 4.000 thành viên tham gia. Doanh thu bình quân của HTX đạt gần 2,1 tỷ đồng mỗi năm, trong khi lợi nhuận bình quân đạt trên 325 triệu đồng/HTX/năm. Khu vực kinh tế tập thể hiện đang tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 3.500 lao động, với thu nhập bình quân của thành viên HTX đạt hơn 55 triệu đồng/người/năm.

Những năm gần đây, nhiều mô hình HTX sản xuất, kinh doanh hiệu quả đã được hình thành và nhân rộng. Nhiều HTX nông nghiệp chủ động ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc, quảng bá, tiêu thụ sản phẩm, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị nông sản. Đồng thời, các HTX tích cực tham gia phát triển các sản phẩm OCOP, từng bước xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Thông qua liên kết chuỗi giá trị, nhiều HTX đã ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm với doanh nghiệp, hệ thống siêu thị và các sàn thương mại điện tử. Mô hình liên kết không chỉ giúp ổn định đầu ra, giảm thiểu rủi ro thị trường mà còn nâng cao giá trị gia tăng nông sản, tạo động lực để người dân mạnh dạn mở rộng sản xuất.

Các hợp tác xã chú trọng xây dựng thương hiệu OCOP, đầu tư bao bì, nhãn mác và ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm. Ảnh Quốc Sơn

Từ thực tiễn hoạt động, các HTX ngày càng khẳng định vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế tập thể, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới của tỉnh. Không chỉ góp phần thay đổi tư duy sản xuất theo hướng hàng hóa, nâng cao giá trị nông sản và ổn định đầu ra, các HTX còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng địa phương và hình thành các chuỗi liên kết sản xuất bền vững.

Việc phát huy lợi thế đặc thù của từng vùng, đẩy mạnh liên kết sản xuất; xây dựng thương hiệu OCOP; ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang tạo nền tảng để các HTX nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị nông sản và phát triển bền vững. Qua đó, khu vực kinh tế tập thể tiếp tục đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế nông thôn, cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nông nghiệp tỉnh Cao Bằng.

Trong chặng đường phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn bền vững, kinh tế tập thể với nòng cốt là các HTX được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò là điểm tựa của người nông dân, đưa những sản phẩm đặc trưng của vùng cao Cao Bằng vươn xa trên thị trường, từng bước khẳng định vị thế của nông nghiệp địa phương trong nền kinh tế hiện đại.