Kinh tế thế giới năm 2025 thoát được bóng ma suy thoái

Bất ổn thuế quan bao trùm thương mại toàn cầu

Thuế quan nổi lên như một trong những chủ đề trung tâm của kinh tế toàn cầu trong nửa đầu năm 2025. “Ngày Giải phóng” - cách Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi loạt biện pháp thuế quan công bố đầu tháng 4 - đã ngay lập tức tạo ra một cú địa chấn trên thị trường quốc tế. Washington đồng loạt nâng thuế đối với cả đồng minh lẫn đối thủ, phát đi thông điệp rõ ràng rằng trật tự thương mại cũ không còn là ưu tiên chiến lược của Mỹ.

Khác với nhiệm kỳ trước, cuộc chiến thuế quan lần này không còn giới hạn trong quan hệ Mỹ - Trung, mà lan rộng ra toàn cầu, kéo theo hàng loạt cuộc đàm phán căng thẳng phía sau hậu trường. Trong bức tranh đó, thuế quan chỉ là phần nổi; trọng tâm thực sự nằm ở công nghệ lõi, năng lượng sạch và các chuỗi cung ứng chiến lược. Những “quân bài” dần được đưa lên bàn đàm phán, từ đất hiếm, chip AI của Nvidia, các hợp đồng LNG dài hạn với Mỹ cho tới yêu cầu đưa nhà máy sản xuất trở lại lãnh thổ Mỹ.

Chính sách thương mại mới của Washington được củng cố bằng một loạt thỏa thuận song phương, trong đó các điều khoản tái thiết kế chuỗi giá trị trở thành trọng tâm - từ y tế, bán dẫn cho tới xe điện. Thuế quan không còn đơn thuần là công cụ bảo hộ, mà đã trở thành đòn bẩy buộc các đối tác phải tái cấu trúc sản xuất theo ưu tiên chiến lược của Mỹ, đặt yếu tố an ninh chuỗi cung ứng lên trên hiệu quả kinh tế thuần túy.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc đẩy mạnh mở rộng ảnh hưởng thương mại sang Nam Á, Trung Đông và Mỹ Latinh, đồng thời tăng cường tín dụng ưu đãi và trợ cấp công nghiệp nhằm giữ chân hệ sinh thái sản xuất trong nước. Những động thái này đang thúc đẩy quá trình phân mảnh sâu sắc của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các tập đoàn đa quốc gia tăng tốc chiến lược “China+1”, chuyển dịch một phần sản xuất sang Đông Nam Á, Mexico hay Ấn Độ.

Bước sang năm 2026, thương mại toàn cầu tiếp tục đối mặt với những ẩn số khó lường. Dù thương mại hàng hóa cho thấy dấu hiệu phục hồi trong năm 2025, các rủi ro mang tính cấu trúc - từ chủ nghĩa bảo hộ, tái định hình chuỗi cung ứng đến sự suy yếu của các hiệp định thương mại - vẫn đang tích tụ. Phép thử lớn nhất là quá trình rà soát Hiệp định USMCA giữa Mỹ, Canada và Mexico, trong bối cảnh các yêu cầu điều chỉnh từ Washington và căng thẳng thương mại Mỹ - Canada có nguy cơ gia tăng, kéo theo bất ổn lan rộng trong khu vực Bắc Mỹ và toàn cầu.

Sức chống chịu của kinh tế thế giới

Sau làn sóng chấn động ban đầu từ các biện pháp thuế quan, kinh tế thế giới đã không trượt vào kịch bản xấu nhất như nhiều lo ngại trước đó. Hoạt động kinh tế toàn cầu không chỉ tránh được một cú giảm tốc sâu, mà còn dần quay trở lại quỹ đạo tiệm cận các dự báo đưa ra từ đầu năm, phản ánh khả năng thích ứng ngày càng rõ nét.

Theo tổng hợp dự báo của giới phân tích, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2025 có thể đạt khoảng 2,7% - gần như không đổi so với ước tính ban đầu, bất chấp tâm lý thị trường từng trải qua nhiều đợt biến động mạnh. Điều này cho thấy cú sốc thuế quan, ít nhất đến thời điểm hiện tại, chưa đủ lớn để đảo chiều xu hướng phục hồi của kinh tế thế giới.

Tuy nhiên, bức tranh tăng trưởng này không đồng nghĩa với sự ổn định bền vững. Phần lớn động lực phục hồi đến từ chi tiêu tài khóa, nới lỏng tiền tệ và làn sóng đầu tư công nghệ, trong khi niềm tin vào các nguyên tắc thương mại và chính sách dài hạn vẫn ở mức thấp. Kinh tế thế giới vì vậy đang vận hành trong trạng thái “ổn định mong manh”, dễ tổn thương trước các cú sốc chính sách mới.

Mỹ tiếp tục giữ vai trò đầu tàu của tăng trưởng toàn cầu, bất chấp những dự báo ban đầu về sự giảm tốc. Điều này phản ánh tác động tổng hợp của đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo, các đợt giảm lãi suất của Fed, các biện pháp hỗ trợ tài khóa, cũng như ảnh hưởng của thuế quan lên giá cả thấp hơn so với lo ngại ban đầu.

Tại các nền kinh tế phát triển, tăng trưởng dự kiến phục hồi lên khoảng 1,4% nhờ lạm phát hạ nhiệt, lãi suất giảm và các gói tài khóa có trọng tâm, đặc biệt tại Khu vực Đồng tiền chung châu Âu. Với nhóm các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, ngoại trừ Trung Quốc, triển vọng tăng trưởng tiếp tục ổn định quanh mức 3,5%. Riêng Trung Quốc được kỳ vọng cải thiện tăng trưởng nhờ điều hành chính sách linh hoạt, qua đó bù đắp phần nào những lực cản kéo dài từ thị trường bất động sản.

Các tổ chức quốc tế nhận định, năm 2026 tăng trưởng GDP toàn cầu ổn định nhưng khó bứt phá. IMF dự báo tăng trưởng giảm nhẹ từ 3,2% năm 2025 xuống khoảng 3,1% năm 2026, trong khi OECD dự báo mức 2,9% trước khi phục hồi nhẹ vào năm 2027. Goldman Sachs cho rằng tăng trưởng toàn cầu năm 2026 có thể đạt khoảng 2,8%, trong đó, kinh tế Mỹ dự kiến đạt mức tăng trưởng 2,6% còn Trung Quốc duy trì gần mức 4,8%.

AI thúc đẩy thị trường chứng khoán toàn cầu

Trên thị trường chứng khoán, AI tiếp tục là động lực then chốt trong một năm 2025 đầy biến động. Sau khi lao dốc mạnh hồi tháng 4 do căng thẳng thương mại, chứng khoán toàn cầu phục hồi tích cực, với chỉ số MSCI World tăng khoảng 18% trong 11 tháng đầu năm.

Tại Mỹ, làn sóng đầu tư khoảng 400 tỉ đô la vào hạ tầng AI và trung tâm dữ liệu đã giúp thị trường chứng khoán khép lại năm thứ ba liên tiếp với mức tăng hai chữ số. Cổ phiếu Nvidia là điểm nhấn nổi bật nhất, tăng trên 40% và liên tiếp phá vỡ các mốc vốn hóa 4.000 và 5.000 tỉ đô la trước khi điều chỉnh.

Hiệu ứng công nghệ lan tỏa sang nhiều thị trường lớn khác. Chứng khoán Hàn Quốc là một trong những thị trường tăng mạnh nhất năm 2025, với chỉ số KOSPI tăng trên 70% nhờ đà bứt phá của các cổ phiếu chip như SK Hynix và Samsung.

Tại Trung Quốc, cơn sốt từ ứng dụng AI DeepSeek đã thúc đẩy dòng tiền quay lại nhóm cổ phiếu công nghệ, trong bối cảnh nhà đầu tư tìm kiếm các thị trường có mức định giá thấp hơn Mỹ. Các thị trường chứng khoán Trung Quốc đại lục và Hồng Kông (Trung Quốc) đều tăng điểm mạnh, đồng thời, Hồng Kông cũng giành lại vị trí dẫn đầu toàn cầu về niêm yết cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).

Xu hướng tích cực được dự báo tiếp diễn trong năm 2026, song đà tăng nhiều khả năng sẽ phân hóa mạnh. Sau giai đoạn bùng nổ dựa trên kỳ vọng, cổ phiếu AI sẽ buộc phải chứng minh tăng trưởng lợi nhuận thực tế, trong bối cảnh mức định giá đã ở ngưỡng cao. Chi tiêu cho hạ tầng AI vẫn là động lực quan trọng, nhưng nếu doanh nghiệp cắt giảm đầu tư hoặc hạ kỳ vọng hiệu quả, thị trường có thể đối mặt với những đợt điều chỉnh đáng kể.

Những biến động trên thị trường hàng hóa

Năm 2025 ghi nhận diễn biến đặc biệt trên thị trường vàng, khi kim loại quý này liên tục thiết lập các đỉnh giá mới. Chỉ trong chưa đầy một năm, giá vàng tăng từ khoảng 2.600 đô la lên trên 4.500 đô la/ounce, tương đương mức tăng hơn 70% - tốc độ hiếm thấy kể từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Triển vọng dài hạn của vàng được củng cố bởi ba yếu tố then chốt: lực mua bền bỉ từ các ngân hàng trung ương như Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ; nguồn cung khai thác tăng chậm do chi phí mỏ cao và chất lượng quặng suy giảm; cùng với sự hình thành của một trật tự tài chính đa cực, trong đó vàng được xem như tài sản “trung lập chính trị”, giúp các quốc gia giảm rủi ro bị phong tỏa hay trừng phạt tài chính. Đà tăng của vàng vì vậy không chỉ phản ánh nhu cầu phòng ngừa rủi ro, mà còn cho thấy sự xói mòn niềm tin vào trật tự tài chính toàn cầu hiện tại.

Goldman Sachs dự báo giá vàng có thể đạt 4.900 đô la/ounce vào cuối năm 2026, trong khi Morgan Stanley kỳ vọng mức 4.500 đô la/ounce vào giữa năm 2026. Bank of America và JPMorgan thậm chí cho rằng vàng có thể vượt mốc 5.000 đô la/ounce.

Ở chiều ngược lại, thị trường dầu mỏ trải qua một năm đầy khó khăn. Giá dầu Brent và WTI lần lượt giảm khoảng 16% và 18%, đánh dấu năm suy giảm mạnh nhất kể từ năm 2020, bất chấp các căng thẳng địa chính trị tại Ukraine, Trung Đông hay Mỹ Latinh.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự mất cân đối cung - cầu ngày càng rõ nét, khi nguồn cung tăng nhanh hơn nhiều so với nhu cầu. Mỹ đẩy mạnh sản xuất dầu khí, trong khi OPEC+ chuyển hướng chiến lược, bơm thêm khoảng 2,9 triệu thùng/ngày ra thị trường kể từ tháng 4. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) và nhiều ngân hàng đầu tư dự báo giá dầu năm 2026 có thể giảm xuống dưới 60 đô la/thùng trong nửa đầu năm, trước khi phục hồi dần do sụt giảm đầu tư và thiếu hụt sản lượng trong trung hạn.

Về tổng thể, kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm hơn nhưng chưa suy thoái, ổn định nhưng thiếu nền tảng bền vững. Thuế quan, AI và sự bứt phá của vàng cùng phản ánh một thực tế chung: các động lực kinh tế vẫn tồn tại, song niềm tin vào luật chơi toàn cầu cũ đang suy giảm rõ rệt.

Năm 2026 vì vậy không phải là năm của khủng hoảng, mà là phép thử đối với khả năng quản trị bất ổn - từ thương mại, công nghệ cho tới tài chính.

Theo Reuters, Financial Times, Barrons, WB, Bloomberg

Lạc Diệp