Kinh tế toàn cầu trước xu hướng hợp tác đa cực

Quang cảnh Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg 2026 diễn ra tại Nga. Ảnh: Reuters

Dịch chuyển trọng tâm kinh tế toàn cầu

Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg 2026 diễn ra trong bối cảnh an ninh tại khu vực châu Âu diễn biến phức tạp, cùng với nhiều sức ép khiến kinh tế toàn cầu bước vào giai đoạn phân hóa sâu sắc. Trong bối cảnh đó, sự kiện không chỉ là một diễn đàn đối ngoại kinh tế thường niên của Nga, mà còn cho thấy xu hướng nhiều quốc gia tìm kiếm mô hình hợp tác linh hoạt hơn trong một trật tự quốc tế đang thay đổi.

Sự hiện diện của hơn 20.000 đại biểu từ hơn 130 quốc gia, cùng lãnh đạo cấp cao của các nước Uzbekistan, Tanzania, Trung Quốc... cho thấy, Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg vẫn duy trì sức hút nhất định. Đồng thời, nhiều nền kinh tế tại châu Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh vẫn tiếp tục duy trì các kênh tiếp xúc, hợp tác và đối thoại kinh tế với Nga.

Điểm nhấn đầu tiên trong bài phát biểu của Tổng thống Nga Vladimir Putin tại phiên toàn thể của diễn đàn là thông điệp về sự dịch chuyển của trung tâm kinh tế thế giới. Nhà lãnh đạo Nga cho rằng, trọng tâm của thương mại toàn cầu và hệ thống tài chính quốc tế đã, đang và sẽ tiếp tục dịch chuyển. Thông điệp này phản ánh nhận định của Nga về một thế giới trong đó phương Tây không còn là trung tâm duy nhất của nền kinh tế toàn cầu. Thông điệp mà Tổng thống Nga đưa ra được đặt trong bối cảnh các nền kinh tế mới nổi ngày càng mở rộng vai trò trong thương mại, đầu tư và kết nối tài chính quốc tế. Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế, Nhóm các nền kinh tế mới nổi mở rộng (BRICS+) hiện có tỷ trọng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tính theo sức mua tương đương lớn hơn Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7). Cùng với đó, thương mại của Nga với Trung Quốc, Ấn Độ, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Trung Đông và châu Phi đã tăng mạnh từ năm 2022 đến nay.

Những chuyển động này cho thấy, kinh tế toàn cầu đang chứng kiến sự phân bổ lại các dòng thương mại và quan hệ đối tác. Trong khi các kênh hợp tác giữa Nga và phương Tây bị thu hẹp, các kết nối với những nền kinh tế ngoài phương Tây lại được thúc đẩy mạnh hơn. Điều này không chỉ phản ánh nỗ lực thích ứng của Nga trước các biện pháp trừng phạt, mà còn cho thấy nhu cầu của nhiều quốc gia trong việc mở rộng lựa chọn hợp tác giữa một môi trường quốc tế nhiều biến động.

Theo nhận định của nhà kinh tế Nga Sergei Glazyev, những gì diễn ra tại Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg cho thấy, quá trình phi phương Tây hóa kinh tế thế giới đang diễn ra nhanh hơn dự kiến. Nhận định này phản ánh cách nhìn của Nga và một số đối tác về xu hướng mở rộng vai trò của các trung tâm kinh tế mới nổi, nhất là trong bối cảnh các nước ngoài phương Tây tìm kiếm không gian hợp tác rộng hơn. Tuy nhiên, bức tranh này không chỉ có gam màu tích cực. Nhiều chuyên gia quốc tế cho rằng, dù Nga thành công trong việc chuyển hướng thương mại sang châu Á, nền kinh tế nước này vẫn chịu sức ép từ thiếu hụt lao động, hạn chế về công nghệ cao và phụ thuộc lớn vào chi tiêu quốc phòng. Những yếu tố này cho thấy, quá trình dịch chuyển hợp tác kinh tế tuy mở ra dư địa mới, nhưng không loại bỏ hoàn toàn các ràng buộc dài hạn đối với Nga.

Sự khác biệt trong các đánh giá cho thấy Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg 2026 cần được nhìn nhận như một lát cắt của quá trình tái sắp xếp kinh tế toàn cầu. Một mặt, sự kiện phản ánh khả năng Nga duy trì các kênh hợp tác ngoài phương Tây và thu hút sự tham gia của nhiều quốc gia. Mặt khác, các thách thức về công nghệ, nhân lực, tài chính và chi phí quốc phòng vẫn là những giới hạn không thể bỏ qua.

Diễn đàn quy tụ hơn 20.000 đại biểu từ hơn 130 quốc gia, cùng sự hiện diện của nhiều đoàn từ châu Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh. Ảnh: Reuters

Đa dạng hóa kết nối trong thế giới đa cực

Nếu các kỳ Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg giai đoạn 2022-2023 chủ yếu tập trung vào khả năng thích ứng trước các biện pháp trừng phạt, thì sự kiện năm 2026 cho thấy thông điệp rộng hơn về vị thế quốc tế và cấu trúc quyền lực đang thay đổi. Một nội dung đáng chú ý tại Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg 2026 nằm ở thành phần tham dự và thông điệp đa phương mà sự kiện tạo ra. Việc có đại biểu từ hơn 130 quốc gia, cùng sự hiện diện của nhiều đoàn từ châu Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh cho thấy hệ thống quốc tế đang phân hóa, trong đó các quốc gia tìm kiếm những lựa chọn hợp tác phù hợp với lợi ích riêng.

Nhiều hãng thông tấn quốc tế cho rằng, Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg phản ánh xu hướng các quốc gia đang tìm kiếm những mô hình hợp tác linh hoạt hơn trong một thế giới đa cực. Nhận định này cho thấy, sự kiện không chỉ được nhìn nhận như một diễn đàn kinh tế của Nga, mà còn như một không gian thể hiện nhu cầu đa dạng hóa kết nối của nhiều nước ngoài phương Tây.

Nhà nghiên cứu Wang Yiwei, Đại học Nhân dân Trung Quốc, nhận định, Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg ngày càng mang dáng dấp của một diễn đàn kinh tế của Nam bán cầu và các nền kinh tế mới nổi. Cách nhìn này phản ánh xu hướng các quốc gia đang phát triển và các nền kinh tế mới nổi tìm kiếm thêm kênh đối thoại, hợp tác, đầu tư và thương mại bên ngoài những khuôn khổ truyền thống do phương Tây dẫn dắt.

Trong khi đó, một số học giả phương Tây cho rằng, diễn đàn này phản ánh sự phân cực ngày càng sâu sắc của hệ thống quốc tế. Nga đang xây dựng mạng lưới đối tác riêng song song với các thể chế do phương Tây dẫn dắt, qua đó làm rõ hơn sự cạnh tranh giữa các mô hình phát triển, các trung tâm quyền lực và các cách tiếp cận đối với an ninh quốc tế.

Ở góc nhìn tổng thể, Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg 2026 không chỉ là một sự kiện đối ngoại kinh tế của Nga, mà còn phản ánh những chuyển động rộng hơn của trật tự toàn cầu. Sự tham gia của nhiều quốc gia từ châu Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh cho thấy, nhu cầu mở rộng hợp tác ngoài các khuôn khổ truyền thống đang gia tăng.

Song, xu hướng đa cực hóa cũng đi kèm nhiều giới hạn, từ phân cực chính trị, sức ép công nghệ, gánh nặng quốc phòng đến cạnh tranh an ninh. Trong bức tranh đó, kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái sắp xếp phức tạp hơn, nơi các trung tâm quyền lực mới tìm cách gia tăng vai trò nhưng vẫn phải đối mặt với nhiều ràng buộc dài hạn.