KOL, KOC quảng bá sản phẩm: Đừng đánh đổi uy tín lấy hoa hồng

Sức ảnh hưởng càng lớn, trách nhiệm càng cao

Sức ảnh hưởng của KOL, KOC ngày càng lớn trong quyết định mua sắm trực tuyến, đặt ra yêu cầu cao hơn về tính trung thực và trách nhiệm khi giới thiệu sản phẩm. Khi người tiêu dùng đặt niềm tin vào người sáng tạo nội dung, thông tin thiếu kiểm chứng có thể gây thiệt hại cho người mua, đồng thời làm suy giảm uy tín của chính người quảng bá.

Theo khảo sát của AsiaKOL, 77% người tiêu dùng trực tuyến Việt Nam từng mua hàng theo gợi ý của KOL, KOC. Con số này cho thấy sức ảnh hưởng đáng kể của những người có khả năng tạo nội dung, xây dựng cộng đồng theo dõi và đưa sản phẩm đến gần hơn với khách hàng. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển, lời giới thiệu trên mạng xã hội ngày càng trở thành một trong những yếu tố tham khảo khi người tiêu dùng lựa chọn hàng hóa, dịch vụ.

Tuy nhiên, sức lan tỏa càng lớn thì trách nhiệm của người giới thiệu càng cao. Một video trải nghiệm, bài đánh giá hay nội dung quảng bá có thể tiếp cận lượng người xem đông đảo trong thời gian ngắn. Nếu thông tin về nguồn gốc, chất lượng, công dụng hoặc tính năng sản phẩm không chính xác, người tiêu dùng có thể đưa ra quyết định dựa trên nhận thức sai lệch. Hệ quả không chỉ dừng ở một giao dịch không như mong đợi, mà còn tác động đến uy tín của người quảng bá và niềm tin đối với hoạt động kinh doanh trực tuyến.

PGS.TS. Nguyễn Đức Nhuận, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại cho rằng, thương mại điện tử và môi trường số đang làm thay đổi cách giới trẻ tiếp cận thông tin cũng như lựa chọn sản phẩm. Trong môi trường này, KOL, KOC đã trở thành những người có khả năng tạo sức hút, định hướng hành vi tiêu dùng và xây dựng niềm tin đối với sản phẩm, dịch vụ. Đặc biệt, nhóm người tiêu dùng trẻ, trong đó có sinh viên, chịu ảnh hưởng lớn từ những nội dung được chia sẻ trên các nền tảng mạng xã hội.

Theo ông Nhuận, tiêu dùng thông minh không đơn thuần là lựa chọn sản phẩm phù hợp với khả năng tài chính. Khi thông tin được chia sẻ với tốc độ nhanh và số lượng lớn, người tiêu dùng cần có khả năng đánh giá, phân biệt thông tin hữu ích với thông tin sai lệch, đồng thời nhận diện những nội dung quảng cáo thiếu minh bạch trước khi quyết định mua hàng. Đây là kỹ năng cần thiết để mỗi cá nhân không bị dẫn dắt hoàn toàn bởi xu hướng, lượt tương tác hay sự nổi tiếng của người giới thiệu.

Đối với sinh viên, việc hình thành năng lực tiếp nhận và xử lý thông tin số càng có ý nghĩa. Đây là nhóm thường xuyên sử dụng mạng xã hội, tiếp xúc với nhiều nội dung thương mại và có thể trở thành khách hàng của các sản phẩm được giới thiệu trực tuyến. Khi biết kiểm tra thông tin, tìm hiểu sản phẩm và cân nhắc nhu cầu thực tế, người trẻ sẽ chủ động hơn trong quyết định tiêu dùng, thay vì mua sắm chỉ vì hiệu ứng đám đông.

PGS.TS. Nguyễn Đức Nhuận nhấn mạnh, những kỹ năng này cần được tiếp cận và rèn luyện trong quá trình học tập, qua đó hình thành ý thức trách nhiệm với bản thân và xã hội khi tham gia môi trường số. Tiêu dùng thông minh không chỉ là câu chuyện của người mua, mà còn gắn với trách nhiệm của người tạo nội dung và cách các chủ thể tham gia thị trường ứng xử với thông tin.

Minh bạch quảng cáo, bảo vệ niềm tin người tiêu dùng

Từ góc độ người hoạt động nghệ thuật, NSND Hương Dung - người từng là diễn viên Nhà hát Kịch Công an Nhân dân, cho rằng trách nhiệm của KOL, KOC không dừng lại ở việc truyền tải thông tin hay thúc đẩy doanh số. Mỗi nội dung giới thiệu sản phẩm đều có thể tác động đến uy tín cá nhân và quyền lợi của hàng nghìn người tiêu dùng. Vì vậy, người quảng bá cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi nhận lời giới thiệu, thay vì chỉ quan tâm đến hiệu quả truyền thông hoặc lợi ích thương mại.

Theo NSND Hương Dung, việc tìm hiểu nguồn gốc, chất lượng, công dụng và các chứng nhận liên quan trước khi quảng bá là yêu cầu cần thiết. Bà Dung chia sẻ, nếu người giới thiệu không nghiên cứu, không chủ động tìm hiểu thông tin về sản phẩm và các chứng nhận trước khi quảng bá đến người tiêu dùng, điều đó có thể ảnh hưởng đến hình ảnh cá nhân, đồng thời tác động trực tiếp đến người mua. Do đó, người nghệ sĩ ngoài việc quảng bá sản phẩm cho doanh nghiệp cũng phải chịu trách nhiệm với hành vi của mình.

Quan điểm này cho thấy uy tín cá nhân không thể thay thế việc kiểm chứng thông tin. Sự nổi tiếng có thể giúp nội dung quảng bá thu hút sự chú ý, nhưng không bảo đảm sản phẩm đáp ứng đúng những gì được giới thiệu. KOL, KOC cần phân biệt rõ trải nghiệm cá nhân với thông tin đã được xác thực; không nên khẳng định quá mức về công dụng, chất lượng hoặc hiệu quả khi chưa có căn cứ. Việc công khai mối quan hệ thương mại cũng giúp người xem hiểu đúng bản chất nội dung, từ đó có cơ sở đánh giá khách quan hơn.

Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng. Luật ghi nhận các quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác; quyền lựa chọn hàng hóa, dịch vụ và quyền yêu cầu bồi thường khi quyền lợi bị xâm phạm.

Những quy định này có ý nghĩa trong bối cảnh hoạt động mua bán, quảng bá ngày càng phổ biến trên môi trường số, nơi thông tin có thể lan truyền nhanh và tác động đến nhiều người.

Đáng chú ý, khoản 3 Điều 22 của Luật quy định trách nhiệm thông báo trước cho người tiêu dùng về việc được tài trợ để cung cấp thông tin về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Quy định này đặt ra yêu cầu minh bạch đối với nội dung có yếu tố tài trợ, giúp người tiêu dùng nhận biết khi thông tin được cung cấp gắn với lợi ích thương mại.

Việc công khai không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là cơ sở để xây dựng quan hệ tin cậy giữa người giới thiệu, doanh nghiệp và khách hàng.

KOL PewPew cho biết, khi thực hiện nội dung quảng bá sản phẩm, ngoài việc thể hiện rõ tính chất quảng cáo trong video, anh còn chú trọng công khai thông tin tại tiêu đề và phần mô tả, trong đó có việc nhận hoa hồng từ hoạt động giới thiệu sản phẩm. Cách làm này giúp người xem nhận diện nội dung quảng cáo, tránh nhầm lẫn giữa chia sẻ thông thường và thông tin được thực hiện vì mục đích thương mại.

Thực tế cho thấy, minh bạch cần được thực hiện xuyên suốt, từ khâu lựa chọn sản phẩm, kiểm tra thông tin đến cách thể hiện nội dung và công khai lợi ích liên quan. Người sáng tạo nội dung cần có trách nhiệm với từng khuyến nghị đưa ra; doanh nghiệp cần cung cấp thông tin rõ ràng, có căn cứ; còn người tiêu dùng cần chủ động kiểm tra và cân nhắc trước khi mua. Khi mỗi bên thực hiện đúng vai trò, sức ảnh hưởng của KOL, KOC mới có thể trở thành giá trị tích cực cho thị trường.