Kỳ 2. Người mở ngành đào tạo xã hội học ở Việt Nam

Năm nay Khoa Xã hội học Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Khoa Xã hội học và Công tác xã hội, USSH -VNU) kỷ niệm 35 năm ngày thành lập (1991-2026). Nhiều đồng nghiệp, các thế hệ sinh viên, học viên cao học (HVCH) và nghiên cứu sinh (NCS) sẽ có nhiều câu chuyện về những năm tháng ngày xưa ấy. Trong bài viết này, xin giới thiệu về một người có nhiều công lao để xây dựng ngành XHH ở Việt Nam, đó là PGS.TS. Nguyễn An Lịch.

Tôi còn nhớ, khoảng năm 1987, Khoa Triết học thành lập Bộ môn Xã hội học và Đạo đức học, và tôi là một trong số các thành viên của Bộ môn này. Khi đó PGS.TS. Nguyễn An Lịch đi thực tập sinh ở Liên Xô về, được cử phụ trách Bộ môn.

Đóng góp đầu tiên của PGS.TS. Nguyễn An Lịch là tham gia tổ chức mở lớp đào tạo Xã hội học đặc cách (1988-1991), mà tôi là học viên đồng thời là Lớp trưởng. Lớp học có 88 học viên, hầu hết là cán bộ đang công tác tại các trường đại học, cao đẳng, học viện, viện nghiên cứu, các cơ quan, đơn vị lực lượng và công an trên phạm vi cả nước theo học. Đến

Đến đầu năm 1991, những học viên lớp này nhận bằng Cử nhân XHH, tạo nguồn cho đội ngũ nghiên cứu, giảng dạy XHH ở các Viện, Trường Đại học.

Trong mấy năm học, PGS.TS. Nguyễn An Lịch rất chịu khó theo dõi, giới thiệu giảng viên giỏi để mời dạy cho lớp. Cũng trong thời gian đào tạo nguồn nhân lực XHH, PGS.TS. Nguyễn An Lịch  với tính cách cần mẫn, lặng lẽ đã tiến hành xây dựng, làm các thủ tục và xin phép Bộ GD&ĐT mở chương trình đào tạo XHH, để rồi tháng 5/1991 Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội thành lập Khoa Xã hội học và Tâm lý học (tách từ khoa Triết học).

Không dừng ở việc thành lập Khoa, PGS.TS. Nguyễn An Lịch còn vận động các nguồn lực, xây dựng khung Chương trình đào tạo ngành XHH và đề xuất với Bộ GD&ĐT ban hành khung Chương trình đào tạo ngành XHH. Năm 2002, Anh tổ chức nguồn nhân lực và đề xuất với Bộ trưởng ban hành Hội đồng tư vấn xây dựng Chương trình khung giáo dục trình độ đại học ngành XHH mà tôi là một trong 15 thành viên.

PGS.TS. Nguyễn An Lịch trong buổi Lễ kỷ niệm 35 năm thành lập Khoa XHH&CTXH, sáng ngày 1/1/2026.

PGS.TS. Nguyễn An Lịch trong buổi Lễ kỷ niệm 35 năm thành lập Khoa XHH&CTXH, sáng ngày 1/1/2026.

Trong những năm tháng non trẻ của ngành XHH&TLH, PGS.TS. Nguyễn An Lịch còn chịu khó đi gặp gỡ tổ chức quốc tế tại Việt Nam để xin được dự án với nguồn kinh phí khá lớn để thực hiện đề tài khảo sát về cơ cấu kinh tế, cơ cấu xã hội, về các xí nghiệp sản xuất, về sự hợp tác kinh doanh đầu tư trên địa bàn TP. Hà Nội (10/1991).

Tôi là thành viên nhóm đề tài, được phân công khảo sát phường Khương Thượng, Quận Đống Đa trước đây. Đó là những tháng ngày sơ khai để chúng tôi làm quen, thực hành nghiên cứu XHH. Có những buổi nhóm khảo sát ở phố Lò Đúc, đến trưa cùng nhau ăn tô phở nóng hôi hổi. Kỷ niệm nhỏ nhưng không thể nào quên.

Để xây dựng các nguồn học liệu cho nghiên cứu và giảng dạy, PGS.TS. Nguyễn An Lịch  đã liên hệ với Ford Foudation ở Việt Nam khi đó, xin được một dự án với khoản kinh phí đáng kể để dịch, biên tập và xuất bản tài liệu. Trong đó cần phải kể đến cuốn Từ điển Xã hội học Oxford do GS.TS. Bùi Thế Cường chủ trì; nhờ dự án này, tôi biên soạn được cuốn Xã hội học Sức khỏe, là nguồn học liệu tham khảo chính và duy nhất trong hơn 15 năm qua để giảng dạy môn XHH Sức khỏe ở Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn và một số trường đại học khác.

Cũng cần phải nói thêm, Hội thảo khoa học về đào tạo ngành XHH đầu tiên được thực hiện ở Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, cũng nhờ có công sức chủ yếu của PGS.TS. Nguyễn An Lịch.

Ngoài việc mở ngành XHH ở Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, PGS.TS. Nguyễn An Lịch  còn là người có công mở lớp đào tạo XHH ngắn hạn đầu tiên tại Trường Đại học Tổng hợp, Tp.HCM, tạo tiền đề cho việc xây dựng và thành lập ngành XHH ở Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Tp. HCM.

Và đáng nói hơn, PGS.TS. Nguyễn An Lịch còn là người chủ trì và có công lao to lớn xây dựng ngành XHH của Trường Đại học Công đoàn, đồng thời đảm nhận vai trò Chủ nhiệm khoa đầu tiên của Khoa XHH - Trường Đại học Công đoàn.

Nhiều đồng nghiệp và học trò có những nhận xét trân trọng và đánh giá đúng công lao của PGS.TS. Nguyễn Anh Lịch đối với ngành XHH Việt Nam. Như lời của PGS.TS. Trần Thị Kim Xuyến, nguyên Trưởng Khoa XHH Trường Đại học KHXH&NV Tp. HCM; nguyên Trưởng Khoa XHH Trường Đại học Bình Dương: “Đội ngũ nghiên cứu và giảng viên XHH ở phía Nam cũng rất cảm ơn thầy- người đã có công mở lớp XHH đầu tiên ở Trường Đại học KHXH&NV Tp.HCM (trong chương trình liên kết), đào tạo lớp giảng viên XHH và chuẩn hoá chuyên môn cho các cán bộ nghiên cứu khu vực này”. Cũng theo PGS.TS. Trần Thị Kim Xuyến “Ghi nhận công lao mở cơ sở đào tạo XHH đầu tiên của PGS Nguyễn An Lịch. Giai đoạn 1977-1979 đội ngũ nghiên cứu XHH cũng đã khá đông và được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn bởi nhiều chuyên gia XHH quốc tế. Các khoá chuyển đổi do thầy Lịch tổ chức đã giúp họ được chuẩn hoá về bằng cấp. Công của thầy thực sự lớn về đào tạo XHH trong giai đoạn mà ngay cả nước mình cũng rất khó tách XHH ra khỏi Triết học.”

Hay như lời của một cựu sinh viên XHH: “Cảm nhận của chúng em về phong cách trên bục giảng của Thầy Lịch rất có uy nhưng lôi cuốn và uyên thâm ạ” (Nghiêm Xuân Nam, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh niên và Bình đẳng giới - Bộ Nội vụ).

PGS.TS. Nguyễn An Lịch phát biểu tại Tọa đàm khoa học “Toàn cầu hóa và Công nghiệp 4.0 - Thời cơ và thách thức đối với trí thức Việt Nam”, do Khoa XHH, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM tổ chức, chiều ngày 22/12/2023.

PGS.TS. Nguyễn An Lịch phát biểu tại Tọa đàm khoa học “Toàn cầu hóa và Công nghiệp 4.0 - Thời cơ và thách thức đối với trí thức Việt Nam”, do Khoa XHH, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM tổ chức, chiều ngày 22/12/2023.

Nhiều thế hệ giảng viên, Sinh viên, HVCH và NCS đều biết đến thầy Nguyễn An Lịch. Dẫu rằng có những ý kiến khác nhau về PGS.TS. Nguyễn An Lịch, nhưng không thể phủ nhận một điều: PGS.TS. Nguyễn An Lịch là người khai mở đào tạo ngành XHH không chỉ ở Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Trường Đại học Tổng hợp Tp. HCM và Trường Đại học Công đoàn. PGS.TS. Nguyễn An Lịch còn tham vấn cho một số Trường đại học khác về đào tạo XHH.

PGS.TS. Nguyễn An Lịch cũng có công rất lớn trong quá trình làm thủ tục thành lập Hội XHH Việt Nam và là Phó Chủ tịch thường trực Hội XHH Việt Nam khóa đầu tiên (2006-2011). Cũng cần nói thêm, thầy là người có công không nhỏ trong việc mở ngành đào tạo ngành Công tác xã hội. Năm nay PGS.TS. Nguyễn An Lịch đã xấp xỉ 90, nhân dịp Kỷ niệm 35 năm thành lập Khoa XHH&TLH, chúc thầy luôn mạnh khỏe, an vui.

Hà Nội, ngày 6/11/2026

GS.TS.NGƯT. Hoàng Bá Thịnh

PV

Nguồn Pháp Luật VN: https://baophapluat.vn/ky-2-nguoi-mo-nganh-dao-tao-xa-hoi-hoc-o-viet-nam.html