Kỷ lục thương mại và khoảng trống nội lực

Áp lực nhập siêu

Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 10 tháng đầu năm đạt hơn 1.000 tỷ USD, tăng hơn 32% so với cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, nhập khẩu tăng hơn 37%, cao hơn đáng kể mức tăng gần 28% của xuất khẩu. Chênh lệch này khiến cán cân thương mại chuyển từ xuất siêu gần 19,5 tỷ USD cùng kỳ năm trước sang nhập siêu 12,07 tỷ USD.

Điểm tích cực là cán cân thương mại đã cải thiện trong 2 tháng gần đây. Sau mức xuất siêu 1,3 tỷ USD của tháng 9, tháng 10 tiếp tục xuất siêu 7,31 tỷ USD, góp phần thu hẹp nhập siêu lũy kế.

Dù vậy, cơ cấu xuất nhập khẩu vẫn cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa 2 khu vực DN. Trong 10 tháng, xuất khẩu của khối FDI, kể cả dầu thô, đạt hơn 405 tỷ USD, tăng 33%, chiếm hơn 81% tổng kim ngạch xuất khẩu. Với nhập khẩu gần 380 tỷ USD, khu vực này xuất siêu gần 26 tỷ USD.

Trong khi đó, DN trong nước xuất khẩu gần 94 tỷ USD, tăng hơn 8%, chiếm chưa đầy 19% tổng kim ngạch. Nhập khẩu gần 132 tỷ USD khiến khu vực này nhập siêu gần 38 tỷ USD.

Những con số trên cho thấy động lực tăng trưởng xuất khẩu vẫn chủ yếu đến từ khối FDI. Năng lực tham gia thị trường quốc tế của DN trong nước còn hạn chế, trong khi nhu cầu nhập khẩu phục vụ sản xuất, kinh doanh vẫn lớn.

Tăng quy mô phải đi cùng giá trị

Theo đánh giá của Cục Hải quan, nhập siêu gia tăng cho thấy DN đẩy mạnh nhập khẩu đầu vào để chuẩn bị cho chu kỳ sản xuất mới và ứng phó với biến động kinh tế thế giới.

Trong tổng kim ngạch nhập khẩu hơn 511 tỷ USD, tư liệu sản xuất đạt hơn 481 tỷ USD, chiếm hơn 94%. Hàng tiêu dùng chỉ chiếm gần 6%, tương đương hơn 30 tỷ USD. Đây là cơ sở để nhìn nhận nhập siêu trong mối liên hệ với nhu cầu đầu tư, sản xuất, thay vì chỉ xem là tín hiệu tiêu cực.

Tuy nhiên, quy mô nhập khẩu đầu vào lớn cũng đặt ra yêu cầu nâng cao khả năng cung ứng trong nước. Một số nhóm hàng ghi nhận nhập siêu cao như điện tử, máy tính và linh kiện gần 66 tỷ USD; xăng dầu hơn 9 tỷ USD; chất dẻo và than đều gần 9 tỷ USD.

Ở chiều xuất khẩu, hàng công nghiệp chế biến đạt gần 453 tỷ USD, chiếm gần 91% tổng kim ngạch. Dù vậy, tỷ trọng này chưa đủ phản ánh giá trị gia tăng thực sự được tạo ra trong nước. Khi còn phụ thuộc nhiều vào linh kiện, nguyên liệu nhập khẩu, doanh nghiệp dễ chịu tác động từ biến động giá, gián đoạn nguồn cung và yêu cầu ngày càng chặt chẽ về xuất xứ hàng hóa.

Cột mốc thương mại hơn 1.000 tỷ USD khẳng định quy mô hội nhập của Việt Nam. Thế nhưng, để tăng trưởng bền vững, mở rộng kim ngạch cần đi cùng nâng cao giá trị giữ lại cho nền kinh tế.

Trọng tâm là phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng năng lực cung ứng nguyên liệu, linh kiện và hỗ trợ DN nội địa đổi mới công nghệ. Đồng thời, cần thúc đẩy liên kết với khối FDI để DN tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, từng bước đảm nhận những công đoạn có giá trị gia tăng cao.