KỶ NIỆM 51 NĂM NGÀY GIẢI PHÓNG MIỀN NAM, THỐNG NHẤT ĐẤT NƯỚC (30-4-1975 - 30-4-2026) Ký ức ngày giải phóng trên đất Đồng Nai

Các nhân chứng lịch sử và thế hệ cán bộ hôm nay tìm hiểu về chiến thắng Yếu khu Trảng Bom ngày 27-4-1975. Ảnh: Nguyệt Hà

Kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cấp ủy, chính quyền và nhân dân Đồng Nai còn đón niềm vui trở thành thành phố Đồng Nai. Ghi lại những dấu ấn của lịch sử đấu tranh cách mạng, của sự kiện giải phóng miền Nam ngày 30-4 thêm lần nữa nhắc nhớ mỗi chúng ta để có hòa bình, độc lập và phát triển như ngày nay, thế hệ ông cha ta đã phải hy sinh biết bao máu xương.

Chiến thắng Ðường 14 - Phước Long

Ngày 6-1-1975, chiến thắng Đường 14 - Phước Long như “đòn trinh sát chiến lược”, đánh giá đúng sự suy yếu của ngụy quyền Sài Gòn và khả năng can thiệp hạn chế của quân đội Mỹ. Từ thắng lợi của chiến thắng Đường 14 - Phước Long đã giúp Bộ Chính trị hạ quyết tâm giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Theo Thiếu tướng, PGS.TS. Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Lịch sử Quân sự và Quốc phòng Việt Nam, Phước Long là địa bàn rừng núi, tiếp giáp với cực Nam Trung Bộ và vùng giải phóng Lộc Ninh, Bù Đốp; là cửa ngõ, bàn đạp tiến công Sài Gòn từ phía Bắc; là đoạn cuối đường Hồ Chí Minh - nơi tiếp nhận sức người, sức của từ hậu phương lớn đối với chiến trường Nam Bộ. Những nét đặc thù về vị trí địa lý đã khẳng định Phước Long là một địa bàn chiến lược quan trọng về quân sự.

Trước tình hình đó, Quân ủy và Bộ Tư lệnh Miền quyết định sử dụng Quân đoàn 4 để mở Chiến dịch Đường 14 - Phước Long làm bàn đạp tạo thế đe dọa, tiến công hệ thống phòng thủ của quân ngụy quyền Sài Gòn, tiêu diệt sinh lực địch, giải phóng, mở rộng tuyến hành lang vận chuyển nối thông với Tây Nguyên.

“Ngày 13-12-1974, ta nổ súng đánh chiếm đồn bảo an thuộc Km19, Đường 14, mở màn chiến dịch... Sau 25 ngày chiến đấu, Chiến dịch Đường 14 - Phước Long thắng lợi, ta đã giải phóng hoàn toàn tỉnh Phước Long với trên 50 ngàn dân; tạo bàn đạp chiến lược quan trọng uy hiếp hệ thống phòng thủ phía Bắc thủ phủ Sài Gòn của địch. Lần đầu tiên trên chiến trường miền Nam và trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ta đã giải phóng hoàn toàn một tỉnh ở gần Sài Gòn. Chiến thắng Đường 14 - Phước Long là đòn đánh thăm dò phản ứng của Mỹ, góp phần củng cố vững chắc thêm quyết tâm chiến lược của Đảng ta là giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước trong 2 năm 1975-1976” - Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu kể lại.

Nhiều tướng lĩnh trực tiếp tham gia Chiến dịch Đường 14 - Phước Long khi nhắc nhớ về sự kiện cách đây 51 năm vẫn nhớ rõ như vừa diễn ra. Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh, nguyên Phó Tư lệnh Chính trị Quân đoàn 4 cho hay: Quân đoàn 4 (Binh đoàn Cửu Long) là một trong 4 quân đoàn chủ lực của quân đội ta tham gia kháng chiến giải phóng miền Nam (nay còn 2 quân đoàn: Quân đoàn 12 nhập Quân đoàn 1 và 2; Quân đoàn 34 nhập Quân đoàn 3 và 4). Thời điểm của chiến dịch giải phóng Phước Long, lúc đó ông Doanh là Chính ủy Trung đoàn 141, Sư đoàn 7, Quân đoàn 4, một trong những đơn vị trực tiếp tham gia giải phóng Phước Long.

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh kể lại: “Phước Long được giải phóng là một chiến thắng vô cùng ý nghĩa, tạo điều kiện để Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng báo cáo Bộ Chính trị, Trung ương Đảng hoàn chỉnh kế hoạch giải phóng miền Nam trong 2 năm (1975-1976). Mất Phước Long, Tổng thống ngụy quyền Sài Gòn Nguyễn Văn Thiệu lập tức ra lệnh tái chiếm bằng được nhưng chúng không đủ lực lượng và chịu mất Phước Long một cách đau đớn”…

Mở “cánh cửa thép” Xuân Lộc, tiến về Sài Gòn

Sau thắng lợi của Chiến dịch Đường 14 - Phước Long, các hướng tấn công tiếp tục được đẩy mạnh. Một dấu ấn trước ngày “mở cánh cửa thép Xuân Lộc” là quân ta đã giải phóng Chi khu Định Quán (xã Định Quán ngày nay) vào ngày 17-3-1975. Trung ương Cục và Bộ Chỉ huy Miền nhận định: Địch sẽ dùng quốc lộ 20 phía Nam Xuân Lộc để nối đường 21, chi viện cho Tây Nguyên. Chi khu Định Quán là điểm phòng thủ án ngữ đường 20 nên Trung ương Cục và Bộ Chỉ huy Miền chỉ đạo Quân Giải phóng (chủ lực là Sư đoàn 7 và Sư đoàn 9, Quân đoàn 4 ngày đó) phối hợp với lực lượng địa phương tỉnh Tân Phú tấn công địch trên địa bàn.

Mất Buôn Ma Thuột, căn cứ Tây Nguyên rung chuyển, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đến Tây Nguyên động viên quân sĩ chính quyền Sài Gòn quyết tâm tử thủ nhằm giành lại Buôn Ma Thuột nhưng không thành. Cùng với sự tấn công như vũ bão của quân giải phóng và yếu tố mới: xe tăng quân cách mạng xuất hiện, địch đã náo loạn. Chiều 17-3-1975, Chi khu Định Quán hoàn toàn được giải phóng… tạo đà để giải phóng Xuân Lộc, mở “cánh cửa thép” phía Đông.

Đại tá Phạm Quốc Thân (ở phường Long Khánh), người trực tiếp chiến đấu trong đội hình Sư đoàn 341 (Quân đoàn 4 ngày đó, Quân khu 4 ngày nay)tham gia mở “cánh cửa thép” hướng Đông nhìn nhận: Trong chiến dịch 12 ngày đêm mở “cánh cửa thép” Xuân Lộc, quân - dân ta đã đồng lòng quyết tâm, mưu trí, sáng tạo để cùng đoàn kết đánh thẳng vào sào huyệt địch. Trong đó, những người lính của Đội Biệt động Long Khánh ngày ấy đã trực tiếp đánh thẳng vào tòa hành chính Tỉnh trưởng Long Khánh. Các chiến sĩ biệt động như: Đào Bá Lượng, Nguyễn Văn Hoàng… còn trực tiếp dẫn đoàn xe tăng quân ta đánh vào mở “cánh cửa thép” cùng với nhiều chiến thuật mới: giãn ra, bao vây không cho địch bên trong đánh bung ra ngoài, cũng như cắt đứt tiếp tế từ ngoài vào trong khiến địch bị cô lập và tìm đường rút chạy khỏi Xuân Lộc trong đêm 20, rạng sáng 21-4-1975. Kết quả là thị xã Xuân Lộc và toàn tỉnh Long Khánh được giải phóng vào ngày 21-4-1975…

Trên đường tiến công vào sào huyệt kẻ thù, ngày 27-4-1975, Yếu khu Trảng Bom được giải phóng - được coi là trận “then chốt” mở đầu thắng lợi trong 5 hướng tấn công. 51 năm đã qua đi, khi nhắc nhớ về sự kiện ý nghĩa này với vai trò nhân chứng trực tiếp tham gia trận đánh, Thiếu tướng, PGS.TS. Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Văn Tài, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị Bộ Quốc phòng kể lại: Lúc đó, ông trong đội hình của Sư đoàn 341 được lệnh nổ súng tấn công Trảng Bom lúc 4h5 ngày 27-4-1975. Sau khi pháo bắn chuẩn bị, từ các hướng, quân ta nhanh chóng mở thông các cửa, đưa lực lượng vào tấn công địch. Đến 8h30 cùng ngày, Sư đoàn 341 cơ bản tiêu diệt toàn bộ quân địch và làm chủ từ ngã ba địa phận Sông Thao đến Tây Trảng Bom, dồn lực lượng còn lại của địch về phía Suối Đỉa, Long Lạc (khu vực gần Yếu khu Trảng Bom - phường Trảng Bom ngày nay). 10h30, toàn bộ quân địch ở Suối Đỉa bị tiêu diệt.

Với thế và lực dâng cao, các lực lượng của ta tiến công mạnh mẽ hướng Đông Nam, nhất là Căn cứ Nước Trong, giải phóng Long Thành ngày 28-4-1975. Trên đường tiến quân vào Sài Gòn, nhiệm vụ quan trọng của các chiến sĩ đặc công là chiếm giữ, bảo vệ 14 cây cầu và các vị trí quan trọng. Trong đó, trận đánh giữ cầu Ghềnh và cầu Hóa An cuối tháng 4-1975 có ý nghĩa mở thông đường cho đại quân cách mạng tiến nhanh vào giải phóng Sài Gòn - sào huyệt cuối cùng của kẻ thù, kết thúc cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, thống nhất đất nước.