Kỳ thi đánh giá năng lực hành nghề y: Chuẩn hóa năng lực ngành y tiến tới hội nhập quốc tế

3 giai đoạn then chốt để bác sĩ có giấy phép hành nghề

Luật Khám bệnh, chữa bệnh sửa đổi năm 2023 đã mang đến một thay đổi mang tính bản lề. Thay vì cơ chế xét duyệt hồ sơ như trước đây, Điều 24 của Luật quy định việc kiểm tra đánh giá năng lực là yêu cầu bắt buộc trước khi đề nghị cấp giấy phép hành nghề.

Lộ trình này không chỉ áp dụng riêng cho các bác sĩ mà còn bao gồm 7 chức danh chuyên môn khác như y sỹ, điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật y, dinh dưỡng lâm sàng, cấp cứu viên ngoại viện và tâm lý lâm sàng.

Theo quy định mới, để sở hữu giấy phép hành nghề, một nhân viên y tế tương lai phải hoàn thành đủ 3 giai đoạn then chốt:

Văn bằng chuyên môn: Hoàn thành chương trình đào tạo chính quy tại các cơ sở giáo dục.

Thực hành thực tế: Trải qua thời gian thực hành tại các cơ sở khám chữa bệnh phù hợp với chuyên môn (Điều 23). Tại đây, người thực hành sẽ được hướng dẫn bởi những người hành nghề có kinh nghiệm và phải chịu sự giám sát chặt chẽ về chuyên môn.

Kỳ thi quốc gia: Đây là bước cuối cùng và cũng là bước mới nhất. Chỉ khi có xác nhận hoàn thành thực hành, ứng viên mới đủ điều kiện tham dự kỳ thi đánh giá năng lực do Hội đồng Y khoa Quốc gia tổ chức.

Hội đồng Y khoa Quốc gia có nhiệm vụ xây dựng và ban hành bộ công cụ đánh giá năng lực chuẩn hóa. Việc tách rời quá trình đào tạo và quá trình đánh giá cấp phép giúp đảm bảo sự công bằng, minh bạch, đồng thời tạo áp lực tích cực buộc các cơ sở đào tạo phải không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy.

Một điểm mới đáng chú ý khác tại Điều 27 Luật Khám chữa bệnh sửa đổi là thời hạn của giấy phép hành nghề. Thay vì có giá trị vĩnh viễn, mỗi giấy phép giờ đây chỉ có thời hạn 05 năm.

Quy định này buộc người hành nghề phải liên tục cập nhật kiến thức y khoa, tham gia đào tạo liên tục để được gia hạn giấy phép.

Theo GS.TS Nguyễn Viết Tiến, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Y khoa Quốc gia:"việc tổ chức kiểm tra này trước hết nhằm mục đích đảm bảo người hành nghề có đủ năng lực chuyên môn, kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp, qua đó nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và an toàn người bệnh.

Đồng thời, việc đánh giá này cũng sẽ từng bước giúp chuẩn hóa nguồn nhân lực Y tế theo các tiêu chuẩn chung, tiến tới hội nhập quốc tế. Đây cũng là xu thế chung được đa số các quốc gia trên thế giới triển khai"- GS.TS Nguyễn Viết Tiến nói.

GS.TS Nguyễn Viết Tiến, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Y khoa Quốc gia nhấn mạnh: Hoạt động kiểm tra. đánh giá năng lực hành nghề khám chữa bệnh không nhằm tạo thêm rào cản, mà là công cụ chuẩn hóa chất lượng hành nghề, bảo đảm quyền lợi người bệnh và nâng cao uy tín nghề nghiệp của đội ngũ nhân viên y tế.

Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh ban hành năm 2023, năm 2027 sẽ tiến hành tổ chức kiểm tra, đánh giá đối với chức danh bác sĩ (gồm Bác sĩ Y khoa, Bác sĩ Răng – Hàm – Mặt, Bác sĩ Y học cổ truyền và Bác sĩ Y học dự phòng).

Đối tượng tham gia là các bác sĩ có văn bằng phù hợp với chức danh chuyên môn và đã hoàn thành thực hành theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh và Nghị định 96/2023/NĐ-CP.

Hội đồng Y khoa Quốc gia cũng cho biết tùy tình hình thực tế, kỳ kiểm tra sẽ được bố trí tại một số khu vực địa lý phù hợp để tạo thuận lợi cho thí sinh. Dự kiến có 6 vùng địa lý.

Các địa điểm tổ chức phải đáp ứng tiêu chí khắt khe về chất lượng, an toàn và điều kiện tổ chức. Hình thức kiểm tra dự kiến là trắc nghiệm khách quan (MCQs) trên máy tính.

Theo lộ trình chung, việc đánh giá đối với chức danh y sĩ, điều dưỡng, hộ sinh sẽ triển khai từ năm 2028; các chức danh còn lại như kỹ thuật y, dinh dưỡng lâm sàng, cấp cứu viên ngoại viện và tâm lý lâm sàng dự kiến thực hiện từ năm 2029.

Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh ban hành năm 2023, năm 2027 sẽ tiến hành tổ chức kiểm tra, đánh giá đối với chức danh bác sĩ (gồm Bác sĩ Y khoa, Bác sĩ Răng – Hàm – Mặt, Bác sĩ Y học cổ truyền và Bác sĩ Y học dự phòng).

Nội dung, hình thức kiểm tra, đánh giá năng lực gồm những gì?

Về nội dung kiểm tra, đánh giá năng lực hành nghề khám chữa bệnh được xây dựng theo nguyên tắc đảm bảo đúng năng lực hành nghề thực tế, dựa trên cơ sở chuẩn năng lực nghề nghiệp theo từng chức danh tương ứng.

Về hình thức kiểm tra, trong giai đoạn đầu, sẽ tiến hành lượng giá lý thuyết và các câu hỏi sẽ được xây dựng căn cứ theo chuẩn năng lực hành nghề với các chức danh tương ứng.

GS.TS Nguyễn Viết Tiến cho biết thêm, hiện nay, việc kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh đã và đang được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng.

Tại Hoa Kỳ (USMLE), Thái Lan và một số nước khác, việc đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh thường được tổ chức qua 3 bài kiểm tra chính tương đương với 3 nhóm nội dung chính:

Bài kiểm tra thứ nhất: Đánh giá kiến thức y học nền tảng, gồm khoa học cơ bản, y học cơ sở và nguyên lý bệnh học. Hình thức chủ yếu là trắc nghiệm trên máy tính (MCQs).

Bài kiểm tra thứ hai: Đánh giá kiến thức và tư duy lâm sàng, kiểm tra khả năng chẩn đoán, xử trí, lựa chọn phương pháp điều trị và ra quyết định chuyên môn trong các tình huống lâm sàng. Hình thức trắc nghiệm tình huống lâm sàng trên máy tính.

Bài kiểm tra thứ ba: Đánh giá kỹ năng thực hành lâm sàng và giao tiếp nghề nghiệp, đánh giá kỹ năng thăm khám, khai thác bệnh sử, tư vấn, xử trí tình huống và đảm bảo an toàn người bệnh. Hình thức thi kết hợp câu hỏi trắc nghiệm khách quan (MCQs) và thực hành theo mô hình khám lâm sàng có cấu trúc khách quan (OSCE - Objective Structured Clinical Examination) hoặc đánh giá trực tiếp trên tình huống giả định.

Sau khi tốt nghiệp bằng bác sĩ Y khoa và đã hoàn thiện đủ 2 bài thi trước đó, thí sinh được đăng ký bài thi thứ 3. Sau khi qua bài kiểm tra thứ 3, thí sinh được cấp chứng chỉ hành nghề.

Tại Canada (MCCQE), Anh (UKMLA), Australia, Thụy Sĩ, Hàn Quốc… kỳ kiểm tra được tiến hành qua 2 phần gồm:

Phần 1: Đánh giá kiến thức tư duy lâm sàng, kiểm tra kiến thức đã học trong toàn bộ chương trình giảng dạy y khoa, trong đó nhấn mạnh đến lý luận lâm sàng, tập trung vào các yếu tố rủi ro, dịch tễ học và quản lý. Hình thức thi là MCQs trên máy tính, được tổ chức tại các cơ sở đào tạo y khoa.

Phần 2: Đánh giá kỹ năng lâm sàng và chuyên môn, kiểm tra kỹ năng lâm sàng, kỹ năng giao tiếp nghề nghiệp và tính chuyên nghiệp của sinh viên y khoa. Hình thức thi là OSCE, được tổ chức tại các cơ sở đào tạo y khoa.

Tại Việt Nam, Hội đồng đã nghiên cứu kinh nghiệm của nhiều quốc gia, trong đó nhấn mạnh đánh giá độc lập, kết hợp lý thuyết và thực hành, lấy an toàn người bệnh làm trọng tâm, và điều chỉnh phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Theo đó, việc kiểm tra, đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh được căn cứ dựa trên chuẩn năng lực nghề nghiệp cho từng chức danh tương ứng.

Như vậy, chuẩn năng lực nghề nghiệp là căn cứ cốt lõi để xây dựng nội dung kiểm tra. Các nội dung kiểm tra cũng bao phủ các phần như các nước trên thế giới đang áp dụng.

"Việc triển khai chuẩn năng lực được kỳ vọng sẽ tăng cường sự gắn kết giữa đào tạo và thực tiễn hành nghề, góp phần chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế"- GS.TS Nguyễn Viết Tiến nói.

Thái Bình/Ảnh: Trần Minh