Kỹ thuật số là nền tảng phát triển mới tại châu Á - Thái Bình Dương

Trong phần lớn thế kỷ qua, sự phát triển được đo đếm bằng những công trình bê tông, đường sá kết nối các thị trường, nhà máy điện cung cấp năng lượng cho các ngành công nghiệp, các cảng biển mở cửa nền kinh tế với thương mại. Đầu tư vào những công trình đó vẫn vô cùng thiết yếu, nhưng chưa đủ.

Làn sóng phát triển tiếp theo sẽ đến từ kỹ thuật số. Trí tuệ nhân tạo (AI), các hệ thống dịch vụ công kỹ thuật số, dữ liệu đáng tin cậy và khả năng kết nối bao phủ hầu hết mọi người dân đang thay đổi cách các chính phủ cung cấp dịch vụ, cách doanh nghiệp cạnh tranh và cách xã hội tạo ra giá trị. Chuyển đổi số không còn đơn thuần là tự động hóa các quy trình cũ, mà là tái thiết kế nền kinh tế để phù hợp với kỷ nguyên mới. Trong đó, điều quan trọng là năng lực đứng phía sau, bao gồm các thể chế, kỹ năng và niềm tin, những yếu tố giúp biến cơ sở hạ tầng, dù là vật lý hay kỹ thuật số, thành những kết quả cụ thể.

 Tập huấn kỹ năng số cho người dân tại Hà Nội. 

Thực tế khác nhau về chuyển đổi số

“Kỹ thuật số không còn chỉ là một lĩnh vực đơn thuần cạnh tranh để thu hút sự chú ý, mà đang ngày càng trở thành nền tảng hạ tầng mọi lĩnh vực khác đều phụ thuộc vào. Tuy nhiên, diện mạo của quá trình chuyển đổi số lại rất khác nhau giữa các quốc gia trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Sự đa dạng đó cần được tính đến trong cách các tổ chức phát triển hoạch định đầu tư”, ông Antonio García Zaballos, Giám đốc Văn phòng Lĩnh vực kỹ thuật số của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) khẳng định.

Tại các nền kinh tế đang ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển số, ưu tiên hàng đầu thường là xây dựng nền tảng cơ bản: Khả năng kết nối với chi phí hợp lý, cơ sở hạ tầng kỹ thuật số có khả năng chống chịu trước các cú sốc, dữ liệu đáng tin cậy, an ninh mạng và các quy định có thể theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ mới. Nếu thiếu những yếu tố này, các dịch vụ số tiên tiến hơn sẽ không thể phát triển.

Tại nhiều quốc đảo Thái Bình Dương, yếu tố địa lý là rào cản lớn nhất. Thách thức không chỉ nằm ở việc kết nối người dân với Internet, mà còn là cung cấp giáo dục, y tế, dịch vụ tài chính và các dịch vụ công trên phạm vi hàng nghìn km đại dương. Các nền tảng kỹ thuật số có thể giúp xóa bỏ rào cản về khoảng cách địa lý, cho phép các chính phủ tiếp cận người dân bất kể họ sinh sống ở đâu.

Tại Nam Á, bức tranh gần như ngược lại, khi trở ngại đang thiên về thể chế hơn là công nghệ. Hàng triệu người sử dụng điện thoại thông minh và các phương thức thanh toán kỹ thuật số mỗi ngày, người dân có thể chuyển tiền tức thì; nhưng vẫn có thể phải xếp hàng để đăng ký kinh doanh, xin giấy phép hoặc tiếp cận các chính sách an sinh xã hội thông qua những hệ thống rời rạc. Tại đây, cơ hội nằm ở việc liên kết các dịch vụ công để vận hành như một hệ thống thống nhất, thay vì trở thành một mê cung của những hệ thống riêng lẻ.

Tại các quốc gia miền núi như Nepal và Bhutan, địa hình vẫn tiếp tục định hình cơ hội kinh tế. Kết nối vệ tinh, công nghệ lập bản đồ và phân tích có sự hỗ trợ của AI, cùng các nền tảng kỹ thuật số có thể giảm bớt những bất lợi do khoảng cách địa lý gây ra, qua đó cải thiện công tác ứng phó thiên tai, quản lý cơ sở hạ tầng, chăm sóc y tế và giáo dục tại những nơi mà việc tiếp cận trực tiếp còn gặp nhiều khó khăn.

Và ở mọi quốc gia, một câu hỏi luôn được đặt ra là: Ai có nguy cơ bị bỏ lại phía sau? Chuyển đổi số không mặc nhiên mang tính bao trùm. Phụ nữ, các cộng đồng nông thôn, người khuyết tật, người cao tuổi và những người có kỹ năng số hạn chế thường phải đối mặt với nhiều rào cản cùng lúc. Do đó, thu hẹp khoảng cách số đòi hỏi phải tích hợp tính bao trùm vào các hệ thống kỹ thuật số ngay từ đầu, thay vì bổ sung sau này.

Dù thực tế ở mỗi nơi có thể khác nhau, nhưng tất cả đều dẫn đến cùng một kết luận. Vấn đề không còn nằm ở việc liệu một dự án có bao gồm thành phần kỹ thuật số hay không. Câu hỏi đặt ra là liệu mọi khoản đầu tư có tận dụng triệt để công nghệ số để tạo ra những kết quả thực chất hay không.

 Người dân Indonesia sử dụng thiết bị điện tử để mua sắm trực tuyến. 

Thách thức hiện nay

Theo Giám đốc Văn phòng Lĩnh vực kỹ thuật số của ADB, thách thức hiện nay không còn là số hóa, mà là sự tích hợp. Điều đó có nghĩa là cần vượt ra khỏi những dự án công nghệ riêng lẻ để hướng tới những hệ thống kỹ thuật số kết hợp khả năng kết nối, các nền tảng kỹ thuật số công, dữ liệu có thể được sử dụng giữa các hệ thống khác nhau, an ninh mạng, cải cách thể chế và đổi mới sáng tạo phù hợp với từng lĩnh vực.

Các hệ thống y tế không thể mở rộng quy mô nếu thiếu hồ sơ y tế có thể đọc được trên nhiều hệ thống khác nhau và dữ liệu đáng tin cậy. Ngành nông nghiệp ngày càng phụ thuộc vào hình ảnh vệ tinh và phân tích dựa trên AI. Việc ứng phó với thiên tai dựa vào công nghệ lập bản đồ vệ tinh và các hệ thống cảnh báo sớm. Để người dân tiếp cận được các dịch vụ tài chính, cần có hệ thống định danh số và thanh toán kỹ thuật số an toàn. Kỹ thuật số đã trở thành yếu tố nền tảng chung cho tất cả.

“Tuy nhiên, bản thân công nghệ sẽ không bao giờ mang lại sự chuyển đổi. Công nghệ có thể mua được, nhưng năng lực thì phải được xây dựng”, ông Antonio García Zaballos nhấn mạnh.

Sự thành công phụ thuộc vào khả năng của các chính phủ trong việc phối hợp giữa các bộ, ngành, các cơ quan quản lý có thể linh hoạt thích ứng với công nghệ thay đổi nhanh chóng, hệ thống mua sắm công có thể khuyến khích đổi mới mà không làm mất đi tính trách nhiệm giải trình, cùng các thể chế có khả năng duy trì các nền tảng kỹ thuật số lâu dài sau khi đưa vào vận hành.

Do đó, các tổ chức phát triển ngày nay đang phải đối mặt với một thách thức khác biệt so với những thế hệ trước. Việc tài trợ cho cơ sở hạ tầng vẫn là yếu tố thiết yếu nhưng chưa đủ. Những tổ chức này cũng cần hỗ trợ các quốc gia xây dựng năng lực quản trị, kỹ năng số, thể chế, quan hệ đối tác và niềm tin, để công nghệ thực sự mang lại những kết quả bền vững.

Trong thập kỷ tới, những quốc gia thịnh vượng sẽ không nhất thiết phải là những quốc gia sở hữu công nghệ tiên tiến nhất. Đó sẽ là những quốc gia xây dựng được nền tảng kỹ thuật số vững chắc nhất, nơi đổi mới sáng tạo, tính bao trùm, tính bền vững, năng suất và tăng trưởng dài hạn có thể phát triển mạnh mẽ.