Ký ức Côn Đảo trong không gian tủ sách cộng đồng

Sáng 23-4, tại Đường Sách TPHCM, chương trình ra mắt tủ sách cộng đồng với chủ đề "Huyền thoại Côn Đảo" và phát động hiến tặng tài liệu, sách đã diễn ra trong không khí trang trọng, giàu cảm xúc, hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5 năm 2026. Chương trình do Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM phối hợp Văn phòng phía Nam Hội Nhà báo Việt Nam và Hội Xuất bản Việt Nam tổ chức.

Ra mắt tủ sách "Huyền thoại Côn Đảo"

Tủ sách "Huyền thoại Côn Đảo" được xây dựng như một không gian tri thức mở, hướng đến việc lưu giữ, hệ thống hóa và lan tỏa các giá trị lịch sử - văn hóa gắn với Côn Đảo, vùng đất được xem là biểu tượng của tinh thần bất khuất, nơi ghi dấu những trang sử đấu tranh khốc liệt nhưng hào hùng của dân tộc.

Theo Ban tổ chức, đây không chỉ là hoạt động ra mắt một tủ sách đơn thuần, mà còn là bước khởi đầu cho việc hình thành một không gian đọc, nghiên cứu và trải nghiệm lịch sử. Tại đây, bạn đọc có thể tiếp cận kho tư liệu phong phú gồm sách in, tài liệu nghiên cứu, báo chí và dữ liệu số hóa, phục vụ đa dạng nhu cầu học tập, tra cứu, giáo dục truyền thống.

Phát biểu tại buổi ra mắt, ông Nguyễn Ngọc Hồi - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM cho biết hoạt động này không chỉ là một hoạt động văn hóa đơn lẻ mà là lời hứa, sự tiếp nối trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc, đặc biệt là những cựu tù chính trị Côn Đảo.

"Đối với Côn Đảo, chúng tôi kỳ vọng không gian tủ sách và thư viện số hôm nay sẽ trở thành một điểm nhấn văn hóa ý nghĩa. Mỗi người dân, mỗi du khách khi đến với Côn Đảo không chỉ tham quan, trải nghiệm mà còn có thể tiếp cận sâu sắc hơn với lịch sử, với những câu chuyện, những con người đã làm nên huyền thoại Côn Đảo. Thông qua từng trang sách, thế hệ trẻ có nguồn tài liệu quý để tra cứu học tập và đặc biệt là giáo dục tinh thần yêu nước, góp phần gìn giữ hệ giá trị văn hóa của dân tộc" - ông Hồi nhấn mạnh.

TP HCM cảm ơn các NXB và công ty sách đã trao tặng sách cho tủ sách "Huyền thoại Côn Đảo". (Ảnh: Duy Hiệu)

Tủ sách dự kiến tập hợp khoảng 500 đầu sách cùng nhiều tư liệu quý, được tổ chức thành các nhóm nội dung: lịch sử nhà tù Côn Đảo, phong trào đấu tranh của tù chính trị, các câu chuyện địa danh - văn hóa - giai thoại, cùng hệ thống tài liệu nghiên cứu chuyên sâu.

Đáng chú ý, trong khuôn khổ chương trình, Ban tổ chức công bố danh mục 309 bài viết báo chí toàn văn được đề xuất hiến tặng, chia thành ba nhóm nội dung lớn: 62 bài về địa danh và giai thoại Côn Đảo; 110 bài về hệ thống nhà tù Côn Đảo và Nghĩa trang Hàng Dương; 137 bài về phong trào đấu tranh của tù chính trị.

Đây được xem là nguồn tư liệu báo chí có giá trị đặc biệt, không chỉ phục vụ lưu trữ mà còn góp phần giáo dục lịch sử, bồi đắp nhận thức cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ.

Cùng với việc ra mắt tủ sách, chương trình cũng chính thức phát động hoạt động hiến tặng sách, tài liệu, tư liệu liên quan đến Côn Đảo và lịch sử Việt Nam. Ban tổ chức kêu gọi sự chung tay của các nhà nghiên cứu, nhà xuất bản, cơ quan báo chí, tác giả và người dân nhằm làm phong phú hơn kho tư liệu chung.

Không gian tiếp nhận sách được bố trí tại Thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM, đồng thời mở rộng kết nối với hệ thống lưu trữ và số hóa dữ liệu, hướng đến xây dựng mô hình thư viện hiện đại, đa nền tảng.

Chung tay xây dựng tủ sách cộng đồng

Chương trình có sự tham dự của các cựu tù Côn Đảo và đại diện gia đình cựu tù. Bà Hoàng Thị Khánh - Chủ tịch Hội Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày TPHCM chia sẻ nhiều ký ức sâu sắc về thời gian bị giam giữ tại Côn Đảo, trong đó có những trải nghiệm tại "chuồng cọp" - nơi được xem là khắc nghiệt nhất của hệ thống nhà tù.

Bà cho biết, sau khi trở về từ Côn Đảo, các cựu tù luôn trăn trở về việc làm sao để truyền tải một cách trung thực, khách quan và đầy đủ nhất về vùng đất này. Từ đó, bà nhấn mạnh yêu cầu đặt ra đối với tủ sách "Huyền thoại Côn Đảo" là phải đảm bảo tính trung thực, khoa học và khách quan của lịch sử.

Bà Hoàng Thị Khánh cũng đề nghị cần tiếp tục sưu tầm, bổ sung tài liệu từ nhiều nguồn. Đồng thời, bà kỳ vọng tủ sách sẽ góp phần giúp người đọc hiểu đúng, hiểu sâu và toàn diện hơn về vùng đất được ví như "địa ngục trần gian" nhưng cũng là biểu tượng của ý chí kiên cường và tinh thần bất khuất.

Bà Hoàng Thị Khánh trao các tư liệu quý về Côn Đảo. (Ảnh: Duy Hiệu)

Phát biểu tại chương trình, tiến sĩ kiến trúc sư Hoàng Anh Tú bày tỏ sự xúc động khi được tham gia thiết kế không gian đọc "Huyền thoại Côn Đảo". Ông cho biết, ý tưởng hình thành không gian xuất phát từ chính những cảm xúc sâu sắc khi tiếp cận vùng đất này. Theo ông, ngay từ tên gọi "Huyền thoại Côn Đảo" đã gợi mở nhiều tầng ý nghĩa, vừa thiêng liêng vừa giàu tính biểu tượng.

Sau quá trình khảo sát thực tế tại Côn Đảo, nhóm thiết kế đã lựa chọn xây dựng không gian đọc trong khuôn viên khoảng 125m², với mục tiêu tạo ra một mô hình thư viện mở, phục vụ đa dạng đối tượng từ học sinh, sinh viên đến du khách và nhà nghiên cứu.

Điểm nhấn của thiết kế là sự kết hợp giữa sách giấy, sách nói và thư viện số, trong đó có "cửa sổ di sản" ứng dụng công nghệ nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tư liệu lịch sử. Không gian được tổ chức linh hoạt, vừa đảm bảo chức năng lưu trữ, vừa tạo trải nghiệm tương tác cho người đọc.

Lấy cảm hứng từ hình ảnh cây bàng gắn liền với ký ức Côn Đảo, không gian được xây dựng theo tinh thần "dưới bóng bàng xưa khơi nguồn tri thức". Ông nhấn mạnh, không gian đọc không chỉ là nơi tiếp cận sách mà còn là điểm dừng cảm xúc, nơi người đọc có thể lắng lại để hiểu sâu hơn về lịch sử, về con người và những giá trị đã làm nên "Huyền thoại Côn Đảo".