Ký ức về cuốn sổ tay đưa người lính trở về với đất mẹ

Đưa hài cốt liệt sĩ trở về với đất mẹ (Ảnh: Thế Hùng)

Ký ức còn nguyên vẹn sau gần hai thập kỷ

Giữa những ngày Đội K51 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk) triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, ông Trương Công Bá (40 tuổi), trú tại xã Cư Pui, chủ động tìm đến chính quyền địa phương để cung cấp một thông tin cất giữ trong ký ức suốt gần hai mươi năm.

Đó là câu chuyện về cuốn sổ tay cũ ông từng nhìn thấy trong một hang đá tại núi Cư Jú, hay còn gọi là núi Đá Đen. Theo lời ông Bá, khoảng hai mươi năm trước, ông thường xuyên vào khu vực này để săn bắt, lấy mật ong và tìm lan rừng.

Ông Trương Công Bá dẫn đường, hỗ trợ Đội K51 tìm kiếm tại khu vực hang đá núi Cư Jú. (Ảnh: Thế Hùng)

Địa hình nơi đây đặc biệt hiểm trở với hệ thống hang đá ăn sâu vào lòng núi, những phiến đá lớn xếp chồng lên nhau tạo thành các lối đi chật hẹp, hun hút, có đoạn kéo dài hàng trăm mét.

Trong một lần len lỏi vào sâu trong hang, ông tình cờ phát hiện một cuốn sổ tay đã mất phần bìa. Dù những trang giấy đã úa màu và nhiều dòng chữ phai mờ theo thời gian, ông vẫn đọc được nội dung ghi chép về các trận đánh tại đèo Giang Sơn, Yang Reh, Hòa Sơn cùng số lượng cán bộ, chiến sĩ hy sinh và bị thương sau từng trận.

Đọc qua vài trang, ông đặt cuốn sổ trở lại trên một kè đá rồi tiếp tục chuyến đi rừng. Khi ấy, ông chỉ nghĩ đó là một cuốn sổ cũ bị bỏ quên giữa núi rừng, không ngờ rằng hai mươi năm sau, ký ức về nó lại trở thành một manh mối quan trọng trong hành trình tìm kiếm những người lính còn nằm lại nơi đây.

Đường vào khu vực hang đá núi Cư Jú hiểm trở với nhiều dốc đứng, hang sâu và ngóc ngách. (Ảnh: Thế Hùng)

“Tôi còn nhớ trong sổ có ghi trận đánh ở đèo Giang Sơn hy sinh bao nhiêu người, bị thương bao nhiêu người”, ông Bá kể.

Theo người dân, khu vực hang đá dưới chân núi Cư Jú trước đây còn xuất hiện nhiều dấu tích chiến tranh như tăng, võng, vỏ đạn và nhiều vật dụng khác, cho thấy nơi đây từng là địa bàn hoạt động của lực lượng cách mạng.

Tìm cuốn sổ, gặp người lính còn nằm lại

Sau khi tiếp nhận thông tin do chính quyền địa phương chuyển đến, Đội K51 khẩn trương tổ chức xác minh thực địa.

"Đường vào hang đá gập ghềnh, hiểm trở, song đó vẫn chưa thể nói hết những gian khổ mà các thế hệ cha ông đã trải qua để bảo vệ Tổ quốc", Thiếu tá Nguyễn Duy Thuận.

Theo Thiếu tá Nguyễn Duy Thuận - Đội viên Đội K51, nếu thực sự còn tồn tại một cuốn sổ ghi chép về các trận đánh như lời ông Bá kể thì đây sẽ là nguồn tư liệu rất quý, có thể cung cấp thêm thông tin về đơn vị chiến đấu, địa bàn hoạt động hoặc những vị trí còn liệt sĩ chưa được quy tập.

“Ngay sau khi nhận thông tin, Đội K51 lập tức tổ chức kiểm chứng tại khu vực hang đá núi Cư Jú. Dù ký ức đã lùi xa gần hai thập kỷ, đơn vị vẫn quyết định không bỏ qua bất kỳ manh mối nào”, Thiếu tá Thuận chia sẻ.

Giữa hang đá tối và sâu hun hút, nhiều kỷ vật chiến tranh vẫn còn hiện hữu sau hàng chục năm. (Ảnh: Thế Hùng)

Nhiều ngày liên tiếp, cán bộ, chiến sĩ Đội K51 cùng ông Bá vượt qua những triền dốc dựng đứng, len lỏi qua hệ thống hang đá chật hẹp, tối tăm. Mục tiêu ban đầu là tìm lại cuốn sổ tay với hy vọng những trang ghi chép đã úa màu theo thời gian lưu giữ thêm thông tin về các trận đánh, những đơn vị từng chiến đấu và người lính còn nằm lại giữa đại ngàn.

Cán bộ, chiến sĩ Đội K51 cẩn trọng thu thập từng phần hài cốt và di vật tại hiện trường. (Ảnh: Thế Hùng)

Thế nhưng, điều họ tìm thấy lại vượt ngoài dự liệu. Trong quá trình rà soát khu vực hang đá, lực lượng tìm kiếm phát hiện một bộ hài cốt cùng một số di vật được xác định là của một liệt sĩ chưa rõ danh tính.

Cuốn sổ tay vẫn chưa xuất hiện, nhưng từ chính ký ức về sự tồn tại của nó, một người lính đã được tìm thấy sau hàng chục năm nằm lại giữa núi rừng.

Địa hình dốc đứng, hiểm trở khiến việc đưa hài cốt liệt sĩ ra khỏi khu vực hang đá gặp nhiều khó khăn. (Ảnh: Thế Hùng)

Ngày 6/8, Đội K51 phối hợp với chính quyền và Nhân dân xã Cư Pui tiến hành khai quật, cất bốc và đưa hài cốt về bàn giao cho Ban Quản trang Nghĩa trang Liệt sĩ Krông Bông trước khi cấp ủy, chính quyền địa phương tổ chức truy điệu, an táng.

Với những người trực tiếp tham gia tìm kiếm, đó không chỉ là kết quả của nhiều ngày băng rừng, vượt núi mà còn là phần thưởng cho sự kiên trì trước những nguồn tin tưởng chừng rất mong manh.

Trao đổi với Báo GD&TĐ, Đại tá Đỗ Văn Thiệu - Chính trị viên Đội K51 cho biết, việc tìm thấy hài cốt liệt sĩ từ thông tin do người dân cung cấp thêm một lần khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của quần chúng trong công tác tìm kiếm, quy tập.

“Mỗi thông tin người dân cung cấp, dù chỉ là một ký ức, lời kể hay dấu vết nhỏ còn sót lại sau chiến tranh, đều được chúng tôi trân trọng và tổ chức xác minh. Bởi phía sau mỗi manh mối là hy vọng tìm thấy thêm một người lính còn nằm lại. Việc đưa liệt sĩ trở về không chỉ là mệnh lệnh, mà còn là trách nhiệm từ trái tim của cán bộ, chiến sĩ, chính quyền và nhân dân xã Cư Pui”, Đại tá Thiệu chia sẻ.

Đại tá Đỗ Văn Thiệu cùng ông Nguyễn Minh Nghiệp - Phó Chủ tịch UBND xã Cư Pui, đưa hài cốt liệt sĩ về nơi an táng. (Ảnh: Thế Hùng)

Theo Đại tá Đỗ Văn Thiệu, sau khi hoàn tất việc quy tập, đơn vị sẽ tiếp tục giám định, xác minh danh tính theo quy định, đồng thời mở rộng phạm vi tìm kiếm quanh khu vực hang đá, bởi không loại trừ khả năng nơi đây vẫn còn những liệt sĩ chưa được phát hiện.

Đưa hài cốt liệt sĩ về Nghĩa trang Liệt sĩ Krông Bông. (Ảnh: Thế Hùng)