Kỷ vật của những cán bộ đi B: Vẫn tiếp diễn những hành trình tri ân

Gian trưng bày “Thanh xuân gửi lại” thu hút nhiều người đến tham quan. (Ảnh: MINH CHÂU)

Những cuộc hội ngộ sau hơn nửa thế kỷ…

Vừa qua, tại trụ sở Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Hà Nội) đã diễn ra cuộc gặp mặt rất thân tình của những cán bộ đi B - cuộc gặp mang tên “Thanh xuân gửi lại”. Ngược dòng thời gian trở về những năm 60, 70 của thế kỷ trước, họ đều là những chàng trai, cô gái tuổi đôi mươi. Người là sinh viên, giáo viên, bác sĩ, kỹ sư, người là cán bộ hay thanh niên vừa rời ghế nhà trường..., theo tiếng gọi của Tổ quốc tình nguyện rời miền bắc, vượt Trường Sơn vào chiến trường miền nam, mang theo khát vọng thống nhất đất nước. Trước ngày lên đường, để bảo đảm yêu cầu bí mật, mỗi người đều gửi lại hồ sơ cá nhân và những giấy tờ quan trọng tại Ủy ban Thống nhất của Chính phủ.

Chăm chú quan sát các kỷ vật, ông Phạm Quang Nghị, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội, xúc động và bất ngờ khi được gặp lại các kỷ vật của chính mình. Từng tờ học bạ, lý lịch, giấy chứng nhận đoàn viên, lá đơn tình nguyện… đưa ông trở lại những ngày chuẩn bị lên đường vào chiến trường. Ông chia sẻ, những hiện vật ấy không chỉ gợi lại ký ức của cá nhân mà còn nhắc nhớ về đồng đội, về chiến trường và về một thế hệ đã sẵn sàng đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên hết.

Ở tuổi 85, bà Trần Thị Vinh vẫn vượt chặng đường dài từ Thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội để tham dự cuộc gặp mặt những cán bộ đi B. Sau hơn 60 năm, lần đầu bà được tận mắt nhìn lại bộ hồ sơ đã gửi trước ngày lên đường vào chiến trường. Trước những trang giấy đã ngả màu thời gian, ký ức về một thời thanh xuân sôi nổi lại ùa về nguyên vẹn. Với bà, những hồ sơ, kỷ vật ấy đã nhắc nhớ về một thời hoa lửa, gian khó nhưng đầy kiêu hãnh và tự hào của một thế hệ “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”.

Mỗi người một câu chuyện, một cảm xúc nhưng đều cùng chung niềm xúc động, bùi ngùi khi ngắm nhìn hồ sơ, kỷ vật... và khi gặp lại những người đồng đội hôm nay.

Và hành trình tri ân

Trung tâm Lưu trữ quốc gia 3 (trực thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước) đang lưu giữ hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố (theo địa giới hành chính qua các thời kỳ giai đoạn 1945-1975).

Mỗi hồ sơ gồm nhiều loại giấy tờ như lý lịch, học bạ, giấy khai sinh, quyết định điều động, giấy chứng nhận đoàn viên, thẻ đảng viên, thư từ, nhật ký, ảnh và nhiều kỷ vật cá nhân được gửi lại trước ngày lên đường vào chiến trường. Không đơn thuần là tài liệu cá nhân, khối tài liệu này còn tái hiện một giai đoạn lịch sử đặc biệt khi hàng chục nghìn cán bộ từ miền bắc chi viện cho chiến trường miền nam, cho nên có giá trị lịch sử, pháp lý rất cao trong nghiên cứu, xác minh thông tin và giải quyết các chế độ, chính sách.

Du khách bên những kỷ vật tại trưng bày “Thanh xuân gửi lại”. (Ảnh MINH CHÂU)

Nhận thức rõ giá trị đó, nhiều năm qua, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã triển khai nhiều hoạt động nhằm đưa khối tài liệu này đến gần hơn với công chúng. Các cuộc triển lãm chuyên đề về hồ sơ, kỷ vật cán bộ đi B được tổ chức thường xuyên; trực tiếp trao trả kỷ vật gốc cho 65 trường hợp, đồng thời phối hợp trao trả kỷ vật cho 150 cán bộ đi B và thân nhân tại các hoạt động tri ân trên cả nước.

Song song với đó, đơn vị xây dựng cơ sở dữ liệu, số hóa tài liệu, vận hành hệ thống tra cứu hồ sơ cán bộ đi B trên môi trường số để phục vụ nhu cầu tra cứu của cá nhân, thân nhân cán bộ đi B và các cơ quan chức năng. Đơn vị phối hợp chặt chẽ với các địa phương rà soát, chuyển giao danh mục và bản sao hồ sơ cán bộ đi B phục vụ công tác xác minh thân nhân, giải quyết chế độ, chính sách đối với người có công với cách mạng.

Ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước khẳng định: Phát huy giá trị tài liệu lưu trữ không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của ngành lưu trữ mà còn là trách nhiệm góp phần thực hiện công tác đền ơn đáp nghĩa, giáo dục truyền thống và lan tỏa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Hồ sơ, kỷ vật cán bộ đi B vì thế không chỉ được gìn giữ như một di sản tư liệu quốc gia, mà còn phải tiếp tục được khai thác để phục vụ thiết thực cho xã hội. Những nỗ lực ấy được phát huy mạnh mẽ hơn khi Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước hưởng ứng Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Lần đầu tiên, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước tổ chức rà soát trên phạm vi toàn hệ thống các trung tâm lưu trữ quốc gia nhằm thu thập, thống kê, khai thác nguồn tài liệu lưu trữ phục vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Qua rà soát bước đầu, các trung tâm đã thống kê được hơn 2.000 hồ sơ, tài liệu liên quan liệt sĩ, các chiến dịch, trận đánh và địa bàn hoạt động quân sự; đồng thời xây dựng bộ từ khóa tra cứu, chuẩn hóa danh mục hồ sơ để phục vụ tra cứu, đối chiếu và kết nối thông tin giữa các nguồn tài liệu.

Tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia 3, thời gian qua, không khí làm việc diễn ra rất khẩn trương. Là đơn vị lưu giữ và bảo quản khối tài liệu hình thành từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến nay, trung tâm đã tra cứu tài liệu, tìm kiếm thông tin về các chiến dịch, trận đánh và các liệt sĩ theo yêu cầu của Ban Chỉ đạo quốc gia, góp phần hỗ trợ công tác xác minh, tìm kiếm và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Bà Trần Việt Hoa, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia 3 cho biết, đến thời điểm hiện tại, trung tâm đã tìm được hơn 200 tài liệu liên quan các chiến dịch lớn như: Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, Chiến dịch Lam Sơn 1972, Chiến dịch Quang Trung 1972, Chiến dịch Tây Nguyên 1975, Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975…

Trung tâm tích cực tra cứu thông tin về liệt sĩ qua các thời kỳ, mà gần đây nhất đã cung cấp đầy đủ thông tin liên quan việc cấp bằng Tổ quốc ghi công cho gia đình liệt sĩ Huỳnh Văn Quyên (tức Huỳnh Văn Quên).

Trên cơ sở những kết quả bước đầu, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên đề, đẩy mạnh số hóa, ứng dụng OCR, trí tuệ nhân tạo và tăng cường kết nối dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương, tạo nền tảng để tài liệu lưu trữ tiếp tục phát huy giá trị trong giai đoạn tới.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng hành trình tri ân vẫn đang được tiếp diễn. Trong hành trình ấy, những kho lưu trữ quốc gia vẫn âm thầm “lên tiếng” bằng những trang hồ sơ, kỷ vật đã được gìn giữ qua năm tháng, góp phần thực hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tri ân những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.