'Lá chắn xanh' giúp giảm phát thải mê-tan mang tên rừng ngập mặn

“Bể chứa carbon” đặc biệt của vùng ven biển

Trải dài dọc các vùng cửa sông và ven biển, rừng ngập mặn từ lâu được ví như “tường thành xanh” bảo vệ đất liền trước bão, triều cường và xâm nhập mặn. Tuy nhiên, giá trị của hệ sinh thái này không chỉ nằm ở khả năng chắn sóng hay giữ đất.

Rừng ngập mặn từ lâu được ví như “tường thành xanh” bảo vệ đất liền trước bão, triều cường và xâm nhập mặn. Nguồn ảnh: discovery.com

Theo nhiều nghiên cứu môi trường, rừng ngập mặn là một trong những hệ sinh thái hấp thụ và lưu trữ carbon hiệu quả nhất thế giới. Khả năng lưu trữ carbon của rừng ngập mặn thậm chí cao hơn nhiều lần so với rừng trên cạn nhờ lớp trầm tích giàu hữu cơ nằm sâu dưới nền đất ngập nước. Điều đặc biệt là trong môi trường bùn lầy ven biển, các vi sinh vật oxy hóa mê-tan hoạt động mạnh mẽ, giúp phân hủy và triệt tiêu một phần lượng khí mê-tan phát sinh tự nhiên. Nhờ đó, hệ sinh thái rừng ngập mặn đóng vai trò như một “bộ lọc sinh học” tự nhiên, góp phần hạn chế lượng khí nhà kính phát thải vào khí quyển.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, vai trò này trở nên đặc biệt quan trọng. Các nhà khoa học cảnh báo, khí mê-tan là một trong những loại khí nhà kính nguy hiểm nhất hiện nay, có khả năng làm nóng Trái đất mạnh hơn nhiều lần so với CO₂ trong giai đoạn ngắn hạn. Tại Việt Nam, phát thải mê-tan đến từ nhiều nguồn như nông nghiệp, chăn nuôi, bãi chôn lấp rác và các vùng đất ngập nước bị suy thoái. Khi hệ sinh thái ven biển bị phá vỡ, lớp bùn hữu cơ dưới nền đất dễ bị xáo trộn, làm gia tăng quá trình phát thải khí nhà kính.

Điều đó đồng nghĩa, phục hồi rừng ngập mặn không chỉ là câu chuyện bảo tồn thiên nhiên mà còn là giải pháp trực tiếp giúp kiểm soát phát thải mê-tan và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Rừng ngập mặn là một trong những hệ sinh thái hấp thụ và lưu trữ carbon hiệu quả nhất thế giới. Nguồn ảnh: sustainabletravel.org

Từ phục hồi sinh thái đến chiến lược giảm phát thải quốc gia

Việt Nam hiện có khoảng gần 200.000 ha rừng ngập mặn, phân bố chủ yếu tại Đồng bằng sông Cửu Long, ven biển Nam Bộ và một số tỉnh miền Bắc như Quảng Ninh, Ninh Bình, Hưng Yên. Tuy nhiên, diện tích rừng ngập mặn đã suy giảm mạnh trong nhiều thập kỷ qua; nhiều khu vực ven biển từng có rừng ngập mặn dày đặc nay đã bị chia cắt hoặc suy thoái nghiêm trọng.

Những năm gần đây, nhiều địa phương ven biển đã bắt đầu đẩy mạnh các chương trình phục hồi rừng ngập mặn nhằm tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều dự án trồng mới và phục hồi rừng ngập mặn đã được triển khai kết hợp với mô hình sinh kế bền vững cho người dân. Một số khu vực áp dụng mô hình nuôi tôm dưới tán rừng, vừa giúp bảo tồn hệ sinh thái vừa tạo nguồn thu nhập ổn định. Ở các tỉnh ven biển miền Bắc, việc trồng rừng chắn sóng cũng đang được thúc đẩy nhằm giảm tác động của triều cường và bão mạnh.

Trong chiến lược giảm phát thải quốc gia, rừng ngập mặn đang được xem là một phần quan trọng của giải pháp khí hậu dựa vào thiên nhiên. Khác với các công nghệ xử lý khí thải đòi hỏi chi phí lớn, phục hồi rừng ngập mặn mang lại đồng thời nhiều lợi ích về môi trường, kinh tế và xã hội. Không chỉ hấp thụ carbon và giảm phát thải mê-tan, hệ sinh thái này còn giúp bảo vệ đê biển, giảm thiệt hại do thiên tai, tạo sinh kế cho cộng đồng ven biển và duy trì nguồn lợi thủy sản.

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tại COP26, các giải pháp dựa vào thiên nhiên như phục hồi rừng ngập mặn được đánh giá sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng. Nhiều tổ chức quốc tế hiện cũng dành nguồn tài chính lớn cho các dự án “carbon xanh” tại khu vực ven biển. Đây được xem là cơ hội để Việt Nam huy động thêm nguồn lực cho quá trình phục hồi hệ sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, rừng ngập mặn không chỉ là những cánh rừng ven biển đơn thuần mà đang trở thành “hạ tầng xanh” quan trọng của quốc gia. Khi những mảng xanh được phục hồi, không chỉ đất liền được bảo vệ trước sóng biển và nước dâng, mà bầu khí quyển cũng được giảm bớt áp lực từ các loại khí nhà kính nguy hiểm như mê-tan.

Giữa những thách thức ngày càng lớn của biến đổi khí hậu, phục hồi rừng ngập mặn vì thế không còn là lựa chọn mang tính môi trường đơn thuần, mà là chiến lược phát triển bền vững cho tương lai của các đô thị và cộng đồng ven biển Việt Nam.