Làm báo trong đỉnh dịch COVID-19

Dịch COVID-19 khởi phát cuối năm 2019 và dần lan rộng trở thành "đại dịch toàn cầu" từ tháng 3/2020. Ở Việt Nam, sau ca nhiễm virus SARS-CoV-2 đầu tiên được ghi nhận tại TP Hồ Chí Minh vào cuối tháng 1/2020, dịch bắt đầu tiến triển và ngày càng gây tâm lý hoang mang, lo sợ trong cộng đồng. Đặc biệt từ đầu mùa hè đến cuối mùa thu năm 2021, nhiều tỉnh thành trên cả nước đã phải áp dụng biện pháp "giãn cách xã hội", "cách ly tập trung", phong tỏa tuyệt đối từng khu vực nhỏ trong cộng đồng, giữa người với người thậm chí ngay trong một gia đình…

Phóng viên tác nghiệp trong đại dịch COVID-19.

TP Hồ Chí Minh là nơi có diễn biến rất phức tạp, ghi nhận nhiều ca nhiễm bệnh và số tử vong do COVID-19 lên đến nhiều ngàn người! Một con số vô cùng đau xót và rất khó tin trong thời bình. Hà Nội và nhiều tỉnh, thành cũng có không ít ca tử vong vì dịch. Một bầu không khí lo lắng, nặng nề bao trùm lên khắp hang cùng ngõ hẻm… COVID-19 đã gây ra cuộc khủng hoảng nặng nề với đời sống xã hội và đương nhiên, báo chí là một trong những lĩnh vực chịu sức ép rất lớn, từ khâu tổ chức sản xuất đến phát hành.

Trong những ngày tháng đặc biệt đó, Báo CAND vẫn nỗ lực hoàn thành tốt nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền, tổ chức sản xuất đúng kế hoạch, kết nối vận động các doanh nghiệp hỗ trợ người dân vùng dịch bệnh, hỗ trợ thông tin giúp bạn đọc…, dù có lúc từ Tổng Biên tập đến phóng viên, nhân viên, tài xế đều phải đi "cách ly tập trung" đến 2 tuần vì đều là những F1, F2… (đã tiếp xúc theo mức độ với người nhiễm bệnh, có nguy cơ lây nhiễm cao).

Là phóng viên chuyên theo dõi mảng y tế, nhà báo Trần Hằng vẫn sát sao với địa bàn, bám sát nguồn tin để cập nhật tình hình, diễn biến dịch bệnh. Ai cũng lo lắng có thể bị nhiễm dịch, nhưng máu nghề nghiệp và trách nhiệm không cho phép anh chị em phóng viên lơ là công việc. Trần Hằng chủ yếu tác nghiệp ở bệnh viện tuyến đầu chống dịch như Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội… Một tuần trước khi Bệnh viện Bạch Mai phát hiện ca nhiễm SARS-CoV-2 đầu tiên là nữ điều dưỡng của Trung tâm Bệnh nhiệt đới, Trần Hằng đã tới đây thực hiện bài phỏng vấn cho chuyên mục “Trò chuyện chủ nhật” về phòng, chống đại dịch COVID-19.

Khi cả Trung tâm Bệnh nhiệt đới phải cách ly, Trần Hằng lo thắt ruột nhưng bác sĩ mà chị phỏng vấn có kết quả xét nghiệm 2 lần âm tính với SARS-CoV-2, nên Trần Hằng không nằm trong danh sách F, không phải xét nghiệm hay theo dõi sức khỏe. Thế nhưng, khi Hà Nội thông báo những người đến Bệnh viện Bạch Mai từ ngày 12/3/2020 phải khai báo y tế, cách ly tại nhà theo dõi sức khỏe, thì không chỉ Trần Hằng mà cả tòa soạn bắt đầu lo lắng.

Phóng viên Trần Hằng - bìa trái - tác nghiệp tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội cơ sở 2.

Nhớ về giai đoạn đặc biệt đó, Trần Hằng kể về kỷ niệm ở tuyến đầu phòng, chống dịch như Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, nơi các bác sĩ, điều dưỡng đã hy sinh nhiều hạnh phúc riêng tư, phải xa gia đình nhiều tháng, cách ly trong bệnh viện để điều trị, chăm sóc người bệnh. Vợ chồng điều dưỡng viên Nguyễn Thị Thủy và Đặng Văn Toàn làm cùng bệnh viện, nhưng mấy tháng liền chưa một lần được gặp, chỉ nhìn thấy nhau qua khung cửa sổ vào thời điểm hết ca trực. Con gái của họ mới 2 tuổi được gửi về quê nhờ bà nội trông. Thủy tâm sự với nhà báo Trần Hằng: “Có lẽ lâu quá rồi con không gặp chúng em nên quên luôn bố mẹ, nhìn thấy bố mẹ trên điện thoại, con chào xong là quay đi chơi luôn”.

Hay câu chuyện về bác sĩ Nguyễn Trung Cấp (khi đó là Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, nay là Phó Giám đốc bệnh viện), mùng 2 Tết anh đưa gia đình về quê. Vừa về đến quê nhà thì nhận được điện thoại từ bệnh viện “có ca bệnh đầu tiên khẳng định dương tính”, thế là anh cấp tốc quay lên Hà Nội và kể từ đó ở tại bệnh viện để điều trị bệnh nhân, không về nhà trong nhiều ngày…

Nếu anh chị em phóng viên vất vả bám địa bàn, thâm nhập nơi tuyến đầu chống dịch thì bộ phận Thư ký tòa soạn lại vất vả một kiểu khác. Thư ký tòa soạn báo in có một đặc thù bắt buộc: phải làm việc tập trung tại trụ sở. Chính vì vậy, suốt hơn hai năm đại dịch COVID-19 hoành hành, những trang nhật ký làm việc của anh chị em Ban Thư ký tòa soạn đã ghi lại bao ký ức không thể nào quên.

Những ngày đỉnh dịch, Hà Nội thực hiện các đợt giãn cách xã hội khắt khe, do đã chủ động lên phương án “tác chiến”, Ban Thư ký tòa soạn lập tức kích hoạt chế độ "chia kíp trực". Mỗi kíp được xây dựng như một đội hình “tác chiến" độc lập, có đầy đủ các vị trí mắt xích trong quy trình sản xuất báo để nếu một kíp không may xuất hiện ca nhiễm, kíp còn lại sẽ lập tức thế chỗ, quyết không để dừng báo.

Không chỉ tuân thủ nghiêm ngặt quy định 5K của ngành Y tế, thường xuyên đeo khẩu trang, xịt khuẩn và giữ khoảng cách tại tòa soạn, họ còn tự dặn nhau phải "giữ mình" tuyệt đối ngay cả khi đã về đến nhà. Chỉ cần một biểu hiện nhỏ như đau họng, sốt hay sụt sịt, mỗi người phải tự giác báo cáo ngay để kịp thời "truy vết" các trường hợp tiếp xúc gần có nguy cơ cao.

Nhớ lại những ngày Hà Nội căng mình giãn cách, phố phường vắng lặng như tờ, các chốt kiểm dịch mọc lên khắp ngõ ngách. Để vượt qua từng chốt kiểm soát khắt khe, thẻ nhà báo, căn cước công dân kèm giấy đi đường có dấu xác nhận đỏ chót của đơn vị trở thành giấy thông hành không thể thiếu đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ, nhân viên của Ban Thư ký tòa soạn.

Sau này khi dịch bệnh đã qua đi, nhìn lại mới thấy, giữa lúc phần lớn người dân phải ở trong nhà hoặc khu cách ly tập trung, thì việc anh chị em Ban Thư ký tòa soạn được đi lại, được đến cơ quan mỗi ngày lại là một "đặc quyền hạnh phúc". Có những đêm muộn, khi các trang báo hoàn tất được chuyển đi nhà in, trên quãng đường từ trụ sở tòa soạn về đến nhà hơn chục cây số không một bóng người, không một tiếng động. Thành phố im lặng một cách đáng sợ, ngay cả những đường phố luôn nhộn nhịp, đông vui như Tràng Tiền, Phan Đình Phùng, Quang Trung, Nguyễn Du...

Khoảng tháng 8/2020, có thông tin một cơ quan báo chí phải tạm dừng in ấn do bộ phận Thư ký tòa soạn có ca nhiễm COVID-19 khiến toàn bộ nhân sự phải đi cách ly, không có người thay thế. Tin tức ấy khiến cả tòa soạn Báo CAND căng thẳng tột độ. Mệnh lệnh từ trái tim và trách nhiệm nghề nghiệp được đưa ra: Bằng mọi giá phải giữ dòng chảy tin tức thông suốt, trong bất cứ hoàn cảnh nào báo in cũng không được “đình bản”!

Đã ít nhất hai lần, khi có thông tin "F0 xuất hiện tại tòa soạn và có tiếp xúc với một số người", phương án dự phòng lập tức được kích hoạt. Anh chị em Ban Thư ký tòa soạn tạm gác việc nhà, thu xếp hành lý cá nhân lên cơ quan "cắm trại". Một "doanh trại dã chiến" được dựng lên ngay tại tòa soạn. Cán bộ, chiến sĩ, nhân viên cùng ăn, ở, sinh hoạt và làm việc cật lực tại chỗ suốt một tuần liền.

Cán bộ Ban Thư ký tòa soạn kiểm tra ấn phẩm báo in CAND tại nhà in trước khi phát hành.

Đồng hành cùng tinh thần "chiến đấu" ấy, Ban Biên tập đã nhanh chóng hỗ trợ tiền ăn hằng ngày, gấp rút lắp đặt bình nóng lạnh, trang bị giường gấp và chăn ấm cho Ban Thư ký tòa soạn. Nhờ sự đồng lòng và chủ động ấy, công tác thư ký tòa soạn luôn được duy trì vững vàng, góp phần để tờ báo giữ trọn mạch thông tin thông suốt từ báo in đến báo điện tử trong suốt hơn hai năm diễn ra dịch bệnh.

Bộ phận Thư ký tòa soạn điện tử thời điểm đó cũng có những phương án đảm bảo không gián đoạn hoạt động. Lịch trực, ca trực được phân công rõ ràng và anh chị em có thể linh hoạt làm việc ở nhà, hạn chế đi lại, tiếp xúc. Lượng truy cập trong những ngày đỉnh dịch tăng khá cao so với bình thường, vì nhiều người dân bị cách ly thì tin tức trên báo điện tử là "món ăn" để khỏa lấp những khoảng trống thông tin trong thời gian cách ly tạm thời với đời sống xã hội…

Những ngày dịch dã đó, hotline Báo CAND (thuộc Ban Điện tử) nhận được nhiều cuộc gọi của bạn đọc nhờ giúp đỡ thông tin. Tin tức được quan tâm nhất là diễn biến dịch, đâu là "vùng xanh", đâu là "vùng đỏ"; khu vực nào, tuyến đường nào được đi lại, v.v… Đề nghị tư vấn cách về quê. Đi đường cần những thủ tục, giấy tờ gì? Đối tượng nào được trợ cấp? Nơi phát hàng cứu trợ? Xin chuyển viện hoặc quan tâm chăm sóc trong khu điều trị COVID-19. Đề nghị hướng dẫn khai báo y tế qua app (ứng dụng). Làm cách nào đi trình báo Công an trong lúc bị phong tỏa, để tố cáo kẻ lừa đảo qua mạng?... Hầu hết các cuộc gọi đều từ vùng tâm dịch như TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Long An, Hà Nội và một số tỉnh, thành. Người gọi không biết bấu víu vào đâu và khẩn cầu Tòa soạn giúp đỡ, tư vấn.

Có rất nhiều cuộc gọi hỏi về thủ tục di chuyển từ vùng này sang vùng khác, giấy đi đường, giấy chứng nhận xét nghiệm âm tính với COVID-19, khai báo y tế qua app, “thẻ xanh”, “luồng xanh”… Có quá nhiều người hỏi và nhiều câu hỏi không thể giải đáp được nếu không phải là phóng viên chuyên theo dõi mảng, lĩnh vực; nên hotline phải “pát-xê” tới các phóng viên (PV). Vậy là ở Tòa soạn Báo CAND, một số PV theo dõi địa bàn Hà Nội, lĩnh vực giao thông, đô thị, y tế,… bỗng chốc trở thành “Điện thoại viên 1080”.

Các PV Thanh Huyền, Ngọc Yến, Trần Hằng, Chiến Thắng… thường bất ngờ nhận được điện thoại từ các số máy lạ nhờ tư vấn. Không ít lần chúng tôi đã copy link những tin, bài mới nhất trên Báo CAND thông tin về thủ tục, quy định phòng, chống dịch, di chuyển trong những ngày giãn cách, thông tin cứu trợ gửi bạn đọc. Trong đó, có những tin bài lan tỏa tốt như: Giấy đi đường ở Hà Nội được cấp ra sao? Công an TP Hồ Chí Minh thông báo "số điện thoại hảo tâm" để hỗ trợ gạo, rau cho người dân.

Trong những tháng ngày đỉnh dịch khó quên ấy, Báo CAND đã tích cực tổ chức, vận động nhiều nhà hảo tâm; các đồng chí trong Ban Biên tập trực tiếp kêu gọi, vận động và luân phiên đi trao hàng ngàn suất quà tặng người nghèo ở tâm dịch và các tổ công tác phòng, chống dịch. Bên cạnh đó, một số lãnh đạo ban chuyên môn và PV như Cao Hồng, Việt Hưng, Thu Thủy… cũng chủ động kết nối các Mạnh Thường Quân và huy động sự đóng góp của anh chị em trong Tòa soạn, để giúp đỡ bà con vùng dịch và cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ phòng, chống dịch.

Báo CAND và ANTV tác nghiệp tại Cảng hàng không Nội Bài.

Không thể không nhắc tới một kỷ niệm bi hài. Vào mùa hè năm 2020, COVID-19 bắt đầu "gõ cửa" Tòa soạn Báo CAND. Sau một chuyến công tác từ thiện đi trao quà tặng đồng bào vùng dịch, Thiếu tướng Phạm Khải, Tổng Biên tập và một số anh em PV, tài xế phải đi cách ly tập trung 2 tuần vì đều là F1.

Lúc này, Ban Biên tập trực chỉ còn Đại tá Trần Kim Thẩm, Phó Tổng Biên tập đang có mặt ở Hà Nội. Gia đình anh Thẩm ở TP Hồ Chí Minh nên khi hết đợt trực, anh muốn vô ngay vì cũng sốt ruột lo lắng cho vợ con đang ở tâm dịch. Theo lịch, sáng sớm hôm đó có chuyến bay Hà Nội – TP Hồ Chí Minh lúc 5h sáng. Tòa soạn có nhiều ôtô, nhưng tất cả tài xế đều bị đi cách ly. Chiều tối trước hôm trở vào TP Hồ Chí Minh, anh Thẩm bảo tôi: "Anh phải đặt taxi từ bây giờ, mai tầm 3h sáng anh ra sân bay". Nghe vậy, tôi lo lắng: "Dịch dã thế này, nếu tài xế lỡ hẹn thì anh lỡ việc; thôi để em đưa anh ra sân bay". Và tối hôm đó, tôi ngủ lại cơ quan đến 2h sáng thì dậy, làm tài xế đưa anh Thẩm lên Nội Bài.

Xe xuất phát lúc 3h giữa trời mưa như trút, đường phố Hà Nội thời tiết bình thường đã vắng thì lúc rạng sáng đỉnh dịch càng vắng hơn. Đi qua nhiều tuyến phố không một bóng người, bóng xe. Lên gần đến Nội Bài thì phía trước có một chiếc xe 4 chỗ "chổng vó" lên trời, các loại đèn xe vẫn đang sáng và nhấp nháy. Anh Thẩm nhắc tôi đi cẩn thận, đường trơn, ngập nước xe dễ bị lật… Đưa anh Thẩm đến được cửa vào sân bay, tôi trở ra đường cao tốc Nội Bài – cầu Nhật Tân thì lại chứng kiến một chiếc xe tải nữa lật ngang trên đường giữa cơn mưa như trút.

Hơn 5 năm dịch COVID-19 đã qua, để lại bao bài học về ứng phó, chung sống với dịch. Và tình người, tình yêu nghề báo thể hiện càng rõ hơn trong những ngày đỉnh dịch. Đó là những kỷ niệm khó phai mờ và là nguồn năng lượng để những người làm báo tiếp tục công việc, nhiệm vụ trong khó khăn, thử thách.