Làm gì để giảm ùn tắc giao thông?

Mỗi dịp lễ, Tết, niềm vui sum họp gia đình của nhiều người dân lại bị phủ bóng bởi nỗi ám ảnh mang tên ùn tắc giao thông, nhất là trên các tuyến cao tốc. Phóng viên Báo Người Lao Động đã trao đổi với PGS-TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), về vấn đề này.

* Phóng viên: Ùn tắc trên các tuyến đường mỗi dịp lễ, Tết đã trở thành nỗi ám ảnh với nhiều người dân, nhất là tại cửa ngõ các đô thị lớn như TP Hà Nội, TP HCM. Theo ông, đâu là nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này?

PGS-TS Trần Chủng

- PGS-TS Trần Chủng: Chúng ta phải khẳng định rằng những năm gần đây, hạ tầng giao thông, đặc biệt là hệ thống đường bộ cao tốc, đã phát triển vượt bậc, mang lại giá trị to lớn cho kinh tế - xã hội và giúp người dân đi lại tiện lợi. Tuy nhiên, tốc độ phát triển hạ tầng vẫn chưa thể đáp ứng kịp đà gia tăng của các phương tiện cá nhân, dẫn đến tình trạng quá tải lưu lượng cục bộ trong những dịp lễ, Tết.

Để giải quyết tình trạng ùn tắc trên các tuyến đường, chúng ta cần tìm hiểu cả nguyên nhân chủ quan và khách quan. Vấn đề đầu tiên nằm ở khâu điều tiết giao thông. Hiện nay, việc chỉ gửi thông báo có điểm nghẽn phía trước là chưa đủ. Cơ quan quản lý cần ứng dụng công nghệ số để quan sát bao quát từ xa hàng chục km, qua đó chủ động can thiệp, cảnh báo giảm tốc độ và điều tiết lưu lượng xe từ sớm. Phải giải quyết nguy cơ từ xa chứ không thể chờ đến khi dòng xe kẹt cứng mới bắt đầu xử lý.

Vấn đề lớn thứ hai là ý thức và kỹ năng của người tham gia giao thông. Thực tế cho thấy, không ít vụ ùn tắc xảy ra chỉ vì một vài tài xế đi sai làn đường hoặc không bảo đảm tốc độ quy định. Đơn cử, trên tuyến có tốc độ tối thiểu 60 km/giờ, nhiều xe vẫn chạy "rùa bò" 40-50 km; hay như trên đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, làn sát dải phân cách cấm xe tải nhưng thực tế xe tải vẫn chạy vào... Những hành vi thiếu ý thức này đã trực tiếp cản trở và gây khó khăn cho hàng loạt phương tiện khác.

Do đó, để giảm thiểu tình trạng ùn tắc, cần thực hiện đồng bộ 2 giải pháp cốt lõi. Một mặt, công tác điều hành giao thông phải nhạy bén hơn để cảnh báo từ xa, kết hợp bố trí sẵn sàng hệ thống cứu hộ nhằm giải quyết nhanh gọn các sự cố, tai nạn. Mặt khác, mỗi người lái xe phải tự trang bị kiến thức pháp luật, nghiêm chỉnh tuân thủ các quy định về tốc độ, khoảng cách và làn đường khi lưu thông.

Ùn tắc trên tuyến cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ dịp Tết Bính Ngọ 2026Ảnh: VĂN DUẨN

* Bên cạnh chuyện điều hành và ý thức, nhiều ý kiến cho rằng chính tình trạng hạ tầng chưa đồng bộ - điển hình là các tuyến cao tốc chưa đủ 4 làn xe, vắng bóng trạm dừng nghỉ hay thiếu làn dừng khẩn cấp liên tục - mới là "điểm nghẽn" lớn nhất gây ra ùn tắc. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

- Những năm qua, do nguồn lực có hạn, chúng ta phải phân kỳ đầu tư nên một số tuyến cao tốc chưa bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn ngay từ khi đưa vào khai thác, như thiếu dải phân cách cứng, làn dừng khẩn cấp, trạm dừng nghỉ hay hệ thống chiếu sáng... Những vấn đề này Chính phủ đã nhận thấy và đang có giải pháp cụ thể.

Ngày 20-1-2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện 05/CĐ-TTg, yêu cầu khẩn trương rà soát, đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ. Thực hiện chỉ đạo này, Bộ Xây dựng đã đề nghị các địa phương, doanh nghiệp rà soát toàn diện để đầu tư bổ sung hạ tầng kỹ thuật.

Sắp tới, tất cả đường cao tốc phân kỳ đều phải bảo đảm quy mô tối thiểu 4 làn xe chạy (2 làn mỗi chiều), có làn dừng khẩn cấp bố trí liên tục, kèm theo trung tâm điều hành, trạm dừng nghỉ... Hàng loạt tuyến cao tốc trọng điểm trên cả nước đang được rà soát, đánh giá như: Ninh Bình - Hải Phòng; Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng; Vành đai 3 TP HCM; Vành đai 4 Vùng thủ đô Hà Nội; cùng các tuyến cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2017-2025...

* Đó là hướng giải quyết cho các tuyến cao tốc phân kỳ. Vậy còn các tuyến huyết mạch tại cửa ngõ những đô thị lớn - nơi luôn phải gánh áp lực giao thông khổng lồ mỗi dịp lễ, Tết, kế hoạch mở rộng được triển khai ra sao, thưa ông?

- Cùng với việc nâng chuẩn các tuyến phân kỳ, các tuyến cao tốc chủ lực tại cửa ngõ TP HCM và Hà Nội cũng đang được mở rộng đầu tư để tăng lưu lượng khai thác.

Chẳng hạn, đoạn TP HCM - Trung Lương đang mở rộng từ 4 lên 8 làn xe (tốc độ thiết kế 120 km/giờ); đoạn Trung Lương - Mỹ Thuận nâng từ 4 lên 6 làn (tốc độ 100 km/giờ). Các hạng mục kèm theo được đầu tư đồng bộ gồm: đường gom, cầu, nút giao, trạm thu phí, điểm dừng nghỉ và hệ thống giao thông thông minh.

Tại cửa ngõ phía Nam Hà Nội, tuyến cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ hiện có 6 làn xe cũng đang được nhà đầu tư đề xuất xây đường trên cao để mở rộng quy mô lên 10-12 làn xe...

Việc rà soát, đầu tư nâng cấp các tuyến cao tốc phân kỳ và mở rộng đường cao tốc ở các cửa ngõ được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông quốc gia, nâng cao năng lực khai thác, bảo đảm an toàn giao thông và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn tới.

VĂN DUẨN thực hiện