Lâm khủng hoảng, các hãng ô tô châu Âu tính chuyển sang sản xuất vũ khí

Ảnh minh họa - Ảnh: Bloomberg.

Ngành công nghiệp ô tô châu Âu đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng cấu trúc nghiêm trọng. Trong 5 năm qua, nhu cầu đối với xe điện giảm sút, thị phần bị mất vào tay các đối thủ Trung Quốc, và chi phí vay vốn tăng cao đã tạo ra một “cơn bão hoàn hảo” đối với các hãng xe ở khu vực này.

Đối mặt tình trạng doanh số bán hàng liên tục giảm mạnh, xuống mức thấp hơn nhiều so với trước đại dịch Covid-19, một số hãng ô tô châu Âu đang cân nhắc việc chuyển hướng sang sản xuất vũ khí như một giải pháp cứu cánh.

Lịch sử cho thấy các nhà sản xuất ô tô châu Âu đã từng sản xuất thiết bị quốc phòng và vũ khí khi cần thiết trong thời chiến. Một số công ty hiện nay cho rằng việc quay trở lại với lĩnh vực này có thể mang lại cơ hội tồn tại. Một báo cáo của ngân hàng Citi đã gọi một sự chuyển đổi như vậy là “bất cứ thứ gì trừ ô tô".

Đầu tuần trước, hãng xe Renault của Pháp công bố đang phát triển một loại thiết bị không người lái vận hành trên mặt đất (ground-based drone) cho cả mục đích quân sự và dân sự. Trước đó, vào tháng 1 năm nay, hãng này đã thông báo về việc hợp tác với tập đoàn quốc phòng Turgis Gaillard để sản xuất thiết bị bay không người lái tại Pháp.

Ngoài ra, hãng Volkswagen của Đức đang đàm phán với công ty quốc phòng Israel Rafael để sản xuất các bộ phận cho hệ thống phòng thủ tên lửa.

Các nhà sản xuất ô tô châu Âu đang gặp khó khăn trong việc cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ Trung Quốc như BYD. Trong khi tổng doanh số bán xe mới tại thị trường Liên minh châu Âu (EU) giảm trong tháng 1 năm nay, BYD đã gây sốc khi báo cáo mức tăng trưởng doanh số 175% so với cùng kỳ năm trước tại khu vực này, đạt 13.982 xe - theo dữ liệu của Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA).

Sự suy giảm của ngành công nghiệp ô tô châu Âu cũng được phản ánh qua giá cổ phiếu của các hãng xe. Chỉ số Stoxx 600 Automobiles đã giảm 30% trong 5 năm qua tính đến ngày 2/4, còn cổ phiếu Volkswagen ghi nhận mức giảm hơn 60%. Cổ phiếu Stellantis, hãng sở hữu các thương hiệu như Fiat và Peugeot, đã mất 58% giá trị. trong cùng kỳ.

Ngược lại, ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu đang bùng nổ. Nhu cầu tái vũ trang sau khi chiến tranh Nga - Ukraine nổ ra vào năm 2022 và sự rạn nứt rõ ràng trong quan hệ nội bộ của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đồng nghĩa rằng châu Âu phải trở nên tự chủ hơn trong sản xuất quốc phòng.

Năm ngoái, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen nói rằng châu Âu đang trong "kỷ nguyên tái vũ trang” và có thể huy động 800 tỷ euro để đầu tư vào quốc phòng thông qua các khoản vay và chương trình khác.

“Ngành công nghiệp quốc phòng của châu Âu có triển vọng tăng trưởng lớn, với sự hậu thuẫn của ngân sách chính phủ và các yêu cầu trong NATO” - ông Rico Luman, nhà kinh tế cấp cao về vận tải và logistics tại ngân hàng Hà Lan ING, nhận xét với CNBC.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích đặt câu hỏi liệu việc dựa vào ngành quốc phòng có đủ để cứu vãn ngành công nghiệp ô tô châu Âu đang trên đà suy yếu. Họ đề cập đến một số lo ngại về khả năng đạt được sự tăng trưởng của các nhà sản xuất ô tô trong lĩnh vực quốc phòng.

Mối quan hệ giữa các nhà sản xuất ô tô và sản xuất vũ khí luôn mang tính cộng sinh. Trong Thế chiến thứ hai, các công ty ô tô trên khắp thế giới đã ngừng sản xuất dân sự để tập trung vào nỗ lực chiến tranh của quốc gia mình, bằng cách tham gia sản xuất xe quân sự, động cơ máy bay, cũng như súng ống và đạn dược. Việc chuyển đổi từ bánh xe sang vũ khí và ngược lại có thể thực hiện được một phần vì nhiều kỹ năng cơ bản có khả năng chuyển đổi cao - theo các chuyên gia.

Volkswagen đang ở trong tình thế đặc biệt khó khăn, đối mặt với lợi nhuận suy giảm và đang có kế hoạch sa thải bớt 35.000 nhân viên, tương đương khoảng 5% lực lượng lao động của hãng trước năm 2030.

Nếu các cuộc đàm phán với Rafael hoặc các đối tác quốc phòng khác thành công, khả năng tái sử dụng nhà máy Osnabruck đã lỗi thời của Volkswagen - dự kiến sẽ bị đóng cửa vào năm 2027 - có thể cứu được tới 2.300 việc làm. Tuy nhiên, tổ chức công đoàn lớn nhất của Đức cho rằng việc chuyển một số lượng lớn công nhân từ các ngành công nghiệp khác sang các công ty quốc phòng là "không thực tế" và "không phải là giải pháp" cho các vấn đề cấu trúc của ngành ô tô.

Chưa kể, quan hệ đối tác giữa các nhà sản xuất ô tô với các công ty quốc phòng có thể gây ra lo ngại về đạo đức trong hàng ngũ công nhân, nếu họ phải lựa chọn giữa việc sản xuất vũ khí hoặc đối mặt với việc bị sa thải.

Báo cáo của Citi cũng đã cảnh báo về các rủi ro chính trị liên quan, nêu ví dụ là phản ứng của dư luận đối với việc CEO Elon Musk của hãng xe điện Mỹ Tesla làm việc trong chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã dẫn đến sự sụt giảm doanh số của Tesla ở châu Âu.

Mặc dù có nhiều mối quan hệ đối tác giữa các nhà sản xuất ô tô và các công ty quốc phòng đã được thiết lập, các nhà phân tích vẫn hoài nghi về việc chuyển đổi hoàn toàn sang sản xuất vũ khí.

“Tôi không cho rằng các hãng xe hàng đầu sẽ trở thành các nhà sản xuất quốc phòng quy mô lớn. Có lẽ, sẽ chỉ có một vài sự dịch chuyển có chọn lựa và mang tính cơ hội của các hãng xe sang lĩnh vực quốc phòng”, chuyên gia Zuzana Pelakova của tổ chức nghiên cứu Globsec nhận định với CNBC.

Một báo cáo của công ty IG Metall nhận định xét trên quy mô lớn, ngành công nghiệp quốc phòng không thể mang lại giải pháp cho những thách thức mà ngành công nghiệp ô tô của châu Âu đang đương đầu. “Chúng tôi không cho rằng ngành ô tô nên đặt mọi hy vọng vào lĩnh vực quốc phòng mà bỏ qua cơ hội ở các lĩnh vực khác”, các nhà phân tích của IG nhận định.