Làm thế nào để Việt Nam và các nước công nhận lẫn nhau chữ ký số?

Ảnh minh hoạ.

Ngày 29/10, tại Quảng Ninh, Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI”. 

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long nhấn mạnh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. 

Trong bối cảnh đó, các dịch vụ tin cậy như chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu không chỉ là những giải pháp công nghệ mà còn là bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số, giúp xác minh chủ thể, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và khả năng kiểm chứng các giao dịch điện tử.

Ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), cho hay hiện nay hệ sinh thái dịch vụ tin cậy được mở rộng với ba loại hình gồm chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu.

Để thúc đẩy liên thông, cần từng bước xây dựng cơ chế kết nối, trao đổi danh sách tin cậy (Trust List), xác định mức độ bảo đảm tương đương giữa các hệ thống và làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia.

Ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC)

Trong đó, dịch vụ dấu thời gian giúp xác định thời điểm tồn tại của dữ liệu, còn dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp, tạo bằng chứng phục vụ xác minh giao dịch điện tử.

Bên cạnh đó, NEAC đã xây dựng hệ thống eSign làm đầu mối kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, tạo thuận lợi cho việc triển khai và sử dụng dịch vụ.

Chia sẻ về nội dung công nhận dịch vụ tin cậy xuyên biên giới, ông Phạm Quốc Hoàn cho biết một trong những khó khăn hiện nay là quá trình xác minh chữ ký số nước ngoài vẫn còn nhiều thao tác thủ công, trong khi các quốc gia có sự khác biệt về chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý. Để thúc đẩy liên thông, cần từng bước xây dựng cơ chế kết nối, trao đổi danh sách tin cậy (Trust List), xác định mức độ bảo đảm tương đương giữa các hệ thống và làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia.

Về định hướng phát triển, Việt Nam hướng tới chuyển từ các dịch vụ chữ ký số riêng lẻ sang hệ sinh thái chứng thực thông điệp dữ liệu toàn diện, trong đó các giao dịch điện tử có thể được kiểm chứng về nguồn gốc, tính toàn vẹn và thời điểm tạo lập.

Đặc biệt, hạ tầng tin cậy số cần đáp ứng xu hướng chuyển từ giao dịch giữa con người sang giao dịch tự động giữa các hệ thống, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, tổ chức và cơ quan tại các quốc gia thực hiện giao dịch điện tử xuyên biên giới thuận lợi, an toàn và có khả năng xác minh lẫn nhau.

Ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC). Ảnh: MST.

Theo kết quả khảo sát sơ bộ của Hiệp hội Hạ tầng khóa công khai châu Á (APKIC) năm 2026 tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ, phần lớn các quốc gia, vùng lãnh thổ đã có khung pháp lý về chữ ký số hoặc dịch vụ tin cậy, nhưng số lượng quốc gia có thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn hạn chế.

Từ thực tiễn này, ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư ký APKIC, đề xuất cách tiếp cận theo từng giai đoạn: trước hết xác minh hệ thống tin cậy của đối tác, tiếp đến đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm, sau đó tiến tới công nhận lẫn nhau trên cơ sở pháp lý phù hợp.

Đáng chú ý, thay vì triển khai trên phạm vi rộng ngay từ đầu, các quốc gia có thể lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu giao dịch lớn để thử nghiệm khả năng liên thông, đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng hợp tác.

Những kinh nghiệm này cho thấy, công nhận chữ ký số xuyên biên giới không nhất thiết đòi hỏi xây dựng một hạ tầng chứng thực thống nhất, mà cần thiết lập được cơ chế kết nối và xác lập niềm tin giữa các hệ thống quốc gia.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp để Việt Nam nghiên cứu, từng bước thúc đẩy hợp tác quốc tế trên cơ sở hạ tầng chứng thực điện tử và khung pháp lý hiện có.

Ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư ký APKIC. Ảnh: MST.

Bên cạnh đó, các chuyên gia quốc tế đã chia sẻ những giải pháp ứng dụng dịch vụ tin cậy nhằm nâng cao khả năng xác thực, kiểm chứng thông tin, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, minh bạch.

Ông Ram Kishore, đại diện SSL.com (Hoa Kỳ), giới thiệu các giải pháp xác thực nội dung số trong bối cảnh AI tạo sinh phát triển mạnh mẽ, làm gia tăng nguy cơ giả mạo hình ảnh, video, âm thanh và phát tán thông tin sai lệch.

Thay vì chỉ tập trung phát hiện nội dung giả mạo sau khi được phát hành, các giải pháp được giới thiệu hướng tới xác thực nguồn gốc ngay từ quá trình tạo lập nội dung.

Thông qua việc ứng dụng chữ ký số, chứng thư số, dấu thời gian và các tiêu chuẩn xác thực nguồn gốc như C2PA, người sử dụng có thể kiểm tra thông tin về chủ thể phát hành, lịch sử chỉnh sửa và tính toàn vẹn của nội dung số.

Đây là hướng ứng dụng có tiềm năng trong hoạt động truyền thông, xuất bản, cung cấp thông tin chính thức và những lĩnh vực cần bảo đảm nguồn gốc dữ liệu, góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm chứng thông tin trên môi trường số.