Lan tỏa giá trị di sản, khơi dậy khát vọng phát triển

Thủ tướng Phạm Minh Chính tham quan không gian trưng bày chuyên đề “Mừng Đảng, mừng Xuân - Gìn giữ giá trị, khát vọng vươn xa” tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Không gian tết cổ truyền và chiều sâu học thuật

Chuyên đề được tổ chức trong khuôn khổ Đề án “Trưng bày thành tựu, nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn theo chủ đề”, tiếp nối chuỗi hoạt động giới thiệu các thành tựu nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, hướng tới xây dựng không gian học thuật mở, trang trọng, có khả năng kết nối và lan tỏa tri thức tới cán bộ trong hệ thống và đông đảo công chúng.

Không gian trưng bày do Viện Nghiên cứu Hán Nôm và Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam chủ trì, Văn phòng Viện Hàn lâm phối hợp thực hiện, đã tái hiện sinh động không khí Tết cổ truyền đậm đà bản sắc dân tộc thông qua hệ thống hiện vật, tư liệu quý, tranh dân gian, trang phục truyền thống, thư pháp cùng các hoạt động trải nghiệm như in tranh Đông Hồ, viết chữ đầu xuân, chụp ảnh, treo lời chúc trên cây nêu... Không gian được thiết kế hài hòa giữa yếu tố hàn lâm và tính tương tác, tạo điểm nhấn sinh động trong những ngày đầu năm mới.

Trưng bày giới thiệu tới công chúng những giá trị tiêu biểu của di sản tư liệu Hán - Nôm và di sản văn hóa các dân tộc Việt Nam gắn với phong tục Tết cổ truyền và đời sống văn hóa truyền thống; đồng thời góp phần chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, đón Xuân mới trong không khí phấn khởi, tràn đầy niềm tin.

Thủ tướng Phạm Minh Chính tham quan không gian trưng bày về thành tựu nghiên cứu khoa học tại chuyên đề

Bên cạnh việc tái hiện không gian Tết, chuyên đề còn giới thiệu những thành tựu tiêu biểu của các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc. Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là thiết chế văn hóa - khoa học quan trọng trong nghiên cứu, sưu tầm, trưng bày và giáo dục di sản các tộc người, góp phần thúc đẩy đối thoại văn hóa trong nước và quốc tế. Trong khi đó, Viện Nghiên cứu Hán Nôm với khối lượng tư liệu đồ sộ được sưu tầm, lưu trữ, phiên dịch, xuất bản và số hóa đã cung cấp nền tảng khoa học cho nghiên cứu lịch sử, văn hóa và hoạch định chính sách.

Sáng 24-2, trong khuôn khổ chuyến thăm và làm việc với Viện Hàn lâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tham quan không gian trưng bày về Hán Nôm và không gian giới thiệu kết quả nghiên cứu khoa học – xã hội của Viện. Thủ tướng nghe giới thiệu về khối lượng tư liệu Hán Nôm đồ sộ - nguồn dữ liệu quý giá phục vụ nghiên cứu và hoạch định chính sách; nhấn mạnh cần khai thác sâu hơn các giá trị tư liệu không chỉ ở khía cạnh tôn giáo, tín ngưỡng mà cả trong các lĩnh vực kinh tế, quân sự, ngoại giao, y học… nhằm làm rõ những tri thức cha ông để lại.

Thủ tướng Phạm Minh Chính tham quan không gian trưng bày về Tết Nguyên đán tại Viện Hàn lâm Khoa học và Xã hội Việt Nam

Thủ tướng đặt vấn đề phải hệ thống hóa, phổ cập rộng rãi các giá trị này tới nhân dân, qua đó khẳng định chiều sâu của nền văn minh lúa nước, các tri thức dân gian, các bài thuốc đông y từ cây cối, thảo dược và nhiều giá trị thực tiễn khác. Dẫn lại tinh thần “Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau nhưng hào kiệt thời nào cũng có”, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu phát huy trí tuệ dân tộc trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.

Tại không gian trưng bày, Thủ tướng cũng được giới thiệu Bản Nôm Truyện Kiều, các bản đồ khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa, Trường Sa, trong đó có bản khắc năm 1932; đồng thời tìm hiểu phong tục Tết xưa và nay của một số dân tộc như Mường, Nùng, Thái, H’Mông cùng hình ảnh cây nêu ngày Tết – biểu tượng văn hóa đặc trưng của Tết Nguyên đán Việt Nam.

Chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển

Trước đó, phát biểu tại lễ khai mạc, GS.TS. Lê Văn Lợi - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định việc tổ chức các trưng bày chuyên đề tại trụ sở Viện được triển khai trên cơ sở Đề án, hướng tới xây dựng không gian học thuật mở, kết nối và lan tỏa tri thức rộng rãi.

GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc Trưng bày

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, sau những dấu ấn của các trưng bày trước đây về khảo cổ, kinh tế và lịch sử, chuyên đề “Mừng Đảng, mừng Xuân - Gìn giữ giá trị, khát vọng vươn xa” đánh dấu sự chuyển tiếp có ý nghĩa sang chủ đề văn hóa - di sản - giá trị - phát triển. Đây không chỉ là sự tiếp nối nội dung mà còn thể hiện tư duy liên ngành, gắn kết nghiên cứu cơ bản với yêu cầu thực tiễn phát triển đất nước trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Sự tham gia của các đơn vị như Viện Sử học, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, Viện Khảo cổ học và nay là Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã góp phần tạo nên chiều sâu học thuật cho các trưng bày thuộc Đề án. Qua đó, tiến trình dựng nước và giữ nước được làm sáng tỏ; các giá trị khảo cổ được giải mã; các xu hướng phát triển kinh tế, hội nhập, tăng trưởng xanh, chuyển đổi số được phân tích; tri thức được tích hợp, phổ biến và chuyển giao thông qua hệ thống tạp chí, cơ sở dữ liệu và các công trình nghiên cứu.

GS.TS. Lê Văn Lợi nhấn mạnh, di sản trong cách tiếp cận của khoa học xã hội và nhân văn không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững. Bảo tồn ký ức văn hiến là nền móng củng cố bản sắc và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; đồng thời cần chủ động chuyển hóa các giá trị truyền thống thành nguồn lực mềm, động lực tri thức phục vụ đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

GS.TS. Lê Văn Lợi viết lời chúc năm mới tại không gian trưng bày cây Nêu – biểu tượng truyền thống của dân tộc Việt Nam về ước nguyện một năm mới an lành

Quan điểm xuyên suốt được nhấn mạnh là đặt nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn trong mối quan hệ chặt chẽ với yêu cầu phát triển đất nước; tăng cường liên kết, liên ngành; gắn bảo tồn di sản với chuyển đổi số, đổi mới phương thức trưng bày, truyền thông và phổ biến tri thức nhằm đưa khoa học đến gần hơn với công chúng.

Chuyên đề vì vậy không chỉ là hoạt động văn hóa - học thuật chào mừng năm mới, mà còn là thông điệp về trách nhiệm kế thừa và sáng tạo; về quyết tâm xây dựng Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trở thành trung tâm nghiên cứu, lưu giữ và lan tỏa tri thức hàng đầu của quốc gia, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thu Hằng. Ảnh: VASS