Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường năm 2026: Hội tụ, kế thừa và lan tỏa giá trị di sản

Không gian hội tụ bản sắc Mường

Sáng 24/2 (mùng 8 tháng Giêng), Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ năm 2026 chính thức khai mạc tại xã Mường Bi. Đây là lễ hội dân gian lớn nhất của người Mường, có lịch sử lâu đời, đặc biệt ở bốn vùng Mường nổi tiếng xưa gồm Mường Bi, Mường Vang, Mường Thàng, Mường Động (thuộc tỉnh Hòa Bình cũ).

Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ năm 2026 chính thức khai mạc tại xã Mường Bi vào sáng 24/2. Ảnh: Lương Giang

Lễ hội là hoạt động thiết thực chào mừng 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2026), mừng Xuân Bính Ngọ 2026 và chào mừng thành công Đại hội lần thứ XIV của Đảng. Đồng thời, đây cũng là dịp cổ vũ Nhân dân hăng hái thi đua lao động, sản xuất; quảng bá nét đẹp văn hóa truyền thống và tiềm năng du lịch của đồng bào Mường tới du khách trong và ngoài nước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Gắn liền với nền sản xuất nông nghiệp lúa nước, Lễ hội Khai hạ mang đậm dấu ấn của nền văn minh Việt cổ. Trải qua nhiều thế hệ gìn giữ, lễ hội không chỉ là sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng mà còn trở thành không gian hội tụ bản sắc, kết nối cộng đồng và lan tỏa những giá trị truyền thống đặc sắc của đồng bào Mường mỗi độ Xuân về.

Lễ hội còn được gọi là Lễ xuống đồng hay Lễ mở cửa rừng. Theo quan niệm truyền thống, chỉ sau khi lễ hội diễn ra, người dân mới chính thức xuống đồng chuẩn bị mùa vụ mới hoặc lên rừng khai thác lâm sản. Bởi vậy, lễ hội mang ý nghĩa mở đầu cho một chu trình sản xuất và đời sống mới trong năm.

Năm 2022, Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và ý nghĩa tinh thần sâu sắc trong đời sống cộng đồng.

Tri ân tiền nhân, cầu mùa no ấm

Phát biểu tại lễ khai mạc, Chủ tịch UBND xã Mường Bi Lê Chí Huyên nhấn mạnh: Lễ hội Khai hạ là hoạt động văn hóa tín ngưỡng cộng đồng gắn với truyền thuyết về Quốc mẫu Hoàng Bà (thân mẫu của Đức Thánh Tản), người dạy dân cách làm ruộng, cách ăn ở.

Con trai Quốc mẫu Hoàng Bà là Tản Viên Sơn Thánh, cũng là con rể Vua Hùng thứ 18, có công giúp dân chống giặc ngoại xâm; cùng các vị thần Ải Lý, Ải Lo truyền dạy kỹ thuật dẫn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Với người Mường, lễ hội là sự khởi đầu của năm mới, thể hiện lòng tôn kính với thần linh, cầu mong vạn vật sinh sôi, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Trải qua hơn hai thập niên phục dựng và duy trì, lễ hội ngày càng khẳng định vai trò trong việc quảng bá tiềm năng du lịch địa phương.

Chương trình nghệ thuật khai mạc đặc sắc với màn hòa tấu chiêng Mường của các nghệ nhân đến từ nhiều địa phương trong toàn tỉnh đã tạo nên không gian âm vang đậm chất xứ Mường, mở đầu cho chuỗi hoạt động sôi nổi của phần hội.

Đa dạng hoạt động thi và trình diễn đặc sắc

Theo kế hoạch, Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ năm 2026 được tổ chức quy mô cấp tỉnh với chủ đề “Về với Đất Mường - Hội tụ, Kế thừa và Lan tỏa giá trị Di sản”, có sự phối hợp tham gia của nhiều địa phương như: Mường Vang, Mường Thàng, Mường Động, Mường Hoa, Tân Lạc, Toàn Thắng, Vân Sơn, Thanh Sơn, Tu Vũ, Sông Lô và phường Vân Phú.

Phần lễ được tổ chức trang trọng với hệ thống nghi lễ phong phú, độc đáo như: cúng thổ công, thổ địa, Thành hoàng; rước kiệu Quốc mẫu Hoàng Bà.

Nghi lễ rước thánh trong Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường 2026 tại Mường Bi, tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Lương Giang

Phần hội diễn ra sôi nổi với 13 hoạt động thi và 13 hoạt động trình diễn, gồm: trình diễn trang phục dân tộc Mường, trại văn hóa, ẩm thực, hát đối, séc bùa, đan lát, giã gạo, đánh mảng, bắn nỏ, kéo co, đẩy gậy, bóng chuyền, thi chim… Cùng với đó là các hoạt động trải nghiệm như dệt thổ cẩm, làm bánh, cơm lam, xôi ngũ sắc, rượu cần, lịch tre (Lịch Đoi), múa sạp, trò chơi dân gian, trình diễn dân ca Mường, giao lưu hát Xoan, trống quân.

Trình diễn chuông Mường tại Lễ hội khai hạ dân tộc Mường năm 2026. Ảnh: Lương Giang

Điểm nhấn đặc biệt là chương trình nghệ thuật chào mừng và trình diễn chiêng Mường với sự tham gia của hơn 400 nghệ nhân, tạo nên không gian văn hóa đa dạng, thống nhất, thể hiện tinh thần đoàn kết của các dân tộc anh em sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên quê hương Đất Tổ.

Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ năm 2026 không chỉ là hoạt động văn hóa truyền thống đầu Xuân mà còn góp phần kết nối di sản, thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế xã hội theo hướng bền vững. Qua đó, lan tỏa giá trị văn hóa Mường, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh; tạo không khí vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm và hiệu quả trong những ngày đầu năm mới.

Sỹ Hào