Lan tỏa giá trị tôn sư trọng đạo từ Di sản khoa bảng

Đại biểu làm lễ dâng hương và cắt băng khai mạc triển lãm ngày 18/5. Ảnh: BTC

Đây cũng là nội dung chính của Triển lãm chuyên đề “Quốc Tử Giám - Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam và danh nhân Thân Nhân Trung (1419-1499)”.

Sự kiện hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026) - Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam, biểu tượng tiêu biểu cho truyền thống hiếu học và trọng dụng hiền tài của dân tộc, do Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học (VHKH) Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức tại phường Nếnh, tỉnh Bắc Ninh. Không chỉ góp phần tôn vinh truyền thống hiếu học, khoa bảng của dân tộc mà còn mở ra không gian giáo dục di sản sinh động cho thế hệ trẻ.

Khơi dậy tinh thần trọng học

Không gian trưng bày của triển lãm được xây dựng như một hành trình kết nối giữa lịch sử giáo dục khoa cử Việt Nam với đời sống đương đại, qua đó giúp công chúng hiểu sâu hơn về vai trò của tri thức và nhân tài đối với sự phát triển của đất nước.

Theo bà Đường Ngọc Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động VHKH Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong những di tích lịch sử, văn hóa tiêu biểu của Thủ đô Hà Nội, đồng thời là biểu tượng cho truyền thống hiếu học và tôn vinh tri thức của dân tộc Việt Nam.

Cũng theo bà Đường Ngọc Hà, trong lịch sử giáo dục và khoa cử Việt Nam, danh nhân Thân Nhân Trung là nhân vật tiêu biểu gắn bó sâu sắc với Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Với cương vị Quốc Tử Giám Tế tửu dưới triều vua Lê Thánh Tông, ông trực tiếp quản lý việc đào tạo nhân tài, tham gia tổ chức các kỳ thi lớn và tuyển chọn nhiều nhân tài cho đất nước. Đặc biệt, câu nói nổi tiếng “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” không chỉ là tư tưởng tiến bộ của thời đại mà còn là lời khẳng định sâu sắc về vai trò của tri thức và con người đối với vận mệnh dân tộc.

Bà nhấn mạnh, những giá trị mà Văn Miếu - Quốc Tử Giám và danh nhân Thân Nhân Trung để lại không chỉ thuộc về quá khứ mà vẫn tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống hôm nay, góp phần nhắc nhở mỗi người về vai trò của học tập, tri thức và trách nhiệm cống hiến đối với đất nước.

Triển lãm “Quốc Tử Giám - Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam và danh nhân Thân Nhân Trung (1419-1499)” giới thiệu khái quát về Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nhấn mạnh vai trò của Quốc Tử Giám với tư cách là Trung tâm giáo dục cao cấp đầu tiên của Việt Nam thời quân chủ. Thông qua hệ thống tranh ảnh, tư liệu và hiện vật chọn lọc, triển lãm tái hiện lịch sử hình thành, phát triển của Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi khởi nguồn và tôn vinh truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo của dân tộc.

Khách tham quan và học sinh chăm chú tìm hiểu tư liệu, hình ảnh về lịch sử Văn Miếu - Quốc Tử Giám tại không gian triển lãm. Ảnh: Thanh Trang

Đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ

Điểm nhấn của triển lãm là phần giới thiệu về thân thế, sự nghiệp và những đóng góp nổi bật của Tiến sĩ Thân Nhân Trung - vị đại thần, nhà giáo, nhà thơ tiêu biểu dưới triều Lê sơ. Đỗ Hội nguyên, Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ khoa Kỷ Sửu năm 1469, ông từng giữ chức Quốc Tử Giám Tế tửu - chức vụ cao nhất của Quốc Tử Giám, trực tiếp tham gia đào tạo nhân tài và dạy học cho các hoàng tử. Ông cũng là người được vua Lê Thánh Tông tin tưởng giao biên soạn văn bia Tiến sĩ đầu tiên dựng tại Văn Miếu dưới triều Lê, mở đầu cho hệ thống 82 bia Tiến sĩ nổi tiếng còn lưu giữ đến ngày nay.

Theo ông Vũ Mạnh Sơn, Trưởng Ban quản lý Di tích đền thờ Tiến sĩ Thân Nhân Trung, triển lãm là hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm tôn vinh truyền thống hiếu học, khoa bảng của dân tộc; đồng thời góp phần giáo dục lịch sử, văn hóa, đạo lý “tôn sư trọng đạo”, “uống nước nhớ nguồn” cho cán bộ, giáo viên, học sinh và Nhân dân địa phương.

Ông cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao cùng đội ngũ cán bộ có phẩm chất, tư duy đổi mới và tinh thần cống hiến ngày càng trở nên cấp thiết. Vì vậy, việc tổ chức triển lãm không chỉ là hoạt động văn hóa, giáo dục truyền thống mà còn là dịp để tiếp tục khơi dậy tinh thần học tập, ý chí vươn lên và khát vọng cống hiến trong mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Bên cạnh hoạt động trưng bày, triển lãm còn tổ chức nhiều trải nghiệm di sản hấp dẫn như tìm hiểu sách học của nho sinh, đóng sách bằng giấy dó truyền thống, trải nghiệm lớp học xưa, mài mực, in chữ… dành cho học sinh và khách tham quan. Những hoạt động này góp phần biến di sản trở nên gần gũi, sinh động hơn, tạo điều kiện để công chúng trực tiếp cảm nhận giá trị văn hóa truyền thống bằng nhiều giác quan.

Theo quan sát của phóng viên Báo Kiểm toán, trong không gian di tích cổ kính gắn với danh nhân Thân Nhân Trung, nhiều học sinh chăm chú quan sát từng hiện vật, thử viết chữ, in mộc bản hay tìm hiểu về cách học của nho sinh xưa. Sự hào hứng ấy cho thấy sức sống của di sản khi được tiếp cận bằng những hình thức mới mẻ, giàu tính tương tác.

Em Bùi Thảo Chi, học sinh lớp 6A1 Trường THCS Nguyễn Thị Minh Khai (Phường Thượng Cát, Hà Nội) chia sẻ, em đặc biệt yêu thích thư pháp và thường dành thời gian tìm hiểu về văn hóa phương Đông. “Em đang học thêm tiếng Trung vì muốn sau này có thể đọc hiểu thư pháp, sách cổ và tìm hiểu sâu hơn về văn hóa truyền thống. Khi được trực tiếp tham gia trải nghiệm in chữ, xem viết thư pháp và tìm hiểu về Tiến sĩ Thân Nhân Trung, em cảm thấy rất hào hứng”.

Theo Thảo Chi, trước đây em chỉ biết đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám qua sách giáo khoa và các chương trình trên mạng, nhưng khi được tận mắt xem các tư liệu, hiện vật và không gian di tích, em càng hiểu hơn về truyền thống hiếu học của dân tộc. Điều đó khiến em có thêm động lực để cố gắng học tập, theo đuổi ước mơ.

Em Bùi Thảo Chi, học sinh lớp 6A1, Trường THCS Nguyễn Thị Minh Khai (Phường Thượng Cát, Hà Nội) trải nghiệm hoạt động in chữ thư pháp tại không gian trưng bày bên lề triển lãm chuyên đề về Quốc Tử Giám và danh nhân Thân Nhân Trung. Ảnh: Thanh Trang

Có thể thấy, việc đưa các giá trị lịch sử, giáo dục khoa bảng đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là học sinh, không chỉ giúp bồi đắp niềm tự hào dân tộc mà còn góp phần khẳng định ý nghĩa bền vững của tư tưởng “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” trong hành trình xây dựng và phát triển đất nước hôm nay./.