Làng nghề Vạn Phúc: Nâng tầm không gian trải nghiệm, sáng tạo và gìn giữ di sản

Du khách nước ngoài tham quan các sản phẩm tại gian trưng bày của làng lụa Vạn Phúc. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Mỗi làng nghề truyền thống của Việt Nam đều lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử và tri thức nghề được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Không chỉ tạo nên những sản phẩm mang bản sắc riêng, ở đó còn phản ánh nếp sống, phong tục, tập quán và sức sáng tạo của cộng đồng. Trong bối cảnh du lịch ngày càng hướng tới những trải nghiệm mang đậm dấu ấn bản địa, các làng nghề đang trở thành nguồn tài nguyên văn hóa quan trọng, góp phần hình thành những sản phẩm du lịch đặc sắc.

Đặc biệt, khi những giá trị di sản được kết nối với hoạt động trải nghiệm, không gian làng nghề không còn chỉ là nơi sản xuất mà trở thành điểm đến để du khách tìm hiểu lịch sử, gặp gỡ nghệ nhân, khám phá quy trình làm nghề và cảm nhận chiều sâu văn hóa của mỗi vùng đất. Đây cũng là hướng đi được nhiều địa phương lựa chọn nhằm phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững.

Trong dòng chảy đó, việc Ủy ban nhân thành phố Hà Nội vừa ban hành Quyết định công nhận điểm du lịch Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc - Hà Đông không chỉ ghi nhận những giá trị của một làng nghề hơn nghìn năm tuổi, mà còn mở ra cơ hội nâng tầm không gian di sản thành điểm đến trải nghiệm văn hóa đặc sắc của Thủ đô.

Di sản đặc biệt giữa lòng Thủ đô

Là một trong những làng nghề dệt lụa lâu đời nhất Việt Nam còn duy trì hoạt động, Vạn Phúc từ lâu đã trở thành biểu tượng của nghề dệt truyền thống Hà Nội. Theo thần phả còn lưu giữ, nghề dệt lụa Vạn Phúc gắn với truyền thuyết Ả Lã Đê Nương - người được tôn là Thành hoàng làng. Từ khoảng thế kỷ IX, bà đã truyền dạy nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa, đặt nền móng cho một làng nghề tồn tại và phát triển hơn một thiên niên kỷ.

Ngay từ đầu thế kỷ XX, lụa Vạn Phúc đã được giới thiệu tại nhiều hội chợ quốc tế ở Marseille và Paris (Pháp), góp phần đưa thương hiệu lụa Việt Nam đến với bạn bè thế giới. Trải qua nhiều thăng trầm, các nghệ nhân nơi đây vẫn không ngừng gìn giữ, cải tiến kỹ thuật, tạo ra những sản phẩm đáp ứng nhu cầu hiện đại nhưng vẫn giữ được tinh hoa nghề dệt truyền thống.

Những nỗ lực ấy được ghi nhận bằng nhiều danh hiệu quan trọng như: Làng nghề truyền thống dệt lụa tơ tằm (2001), Thương hiệu vàng Thăng Long (2011), Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với nghề dệt lụa (2023). Đầu năm 2025, Vạn Phúc trở thành một trong hai làng nghề đầu tiên của Việt Nam gia nhập Mạng lưới các Thành phố Thủ công sáng tạo thế giới, tiếp tục khẳng định vị thế của làng nghề trên trường quốc tế.

Việc được công nhận là điểm du lịch không chỉ ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ mà còn mở ra cơ hội phát huy giá trị làng nghề theo hướng gắn với du lịch và công nghiệp văn hóa.

“Chạm vào di sản” với không gian trải nghiệm đặc sắc

Điểm hấp dẫn của Vạn Phúc không chỉ nằm ở những tấm lụa nổi tiếng mà còn ở việc vẫn bảo tồn được không gian sản xuất và sinh hoạt của một làng nghề truyền thống. Du khách có thể trực tiếp quan sát quy trình dệt lụa, tìm hiểu câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm và trải nghiệm đời sống của cộng đồng làm nghề.

Đến đây, du khách có thể tham gia hành trình khám phá làng nghề theo nhiều hình thức trải nghiệm, từ dạo bước trên phố Lụa với hơn 150 gian hàng, tham quan không gian làng cổ, đình, chùa và các di tích lịch sử, đến trực tiếp quan sát quy trình trồng dâu, ươm tơ, mắc sợi, dệt lụa tại các xưởng sản xuất; giao lưu với nghệ nhân để tìm hiểu về lịch sử hơn một nghìn năm của làng nghề và những kỹ thuật dệt lụa truyền thống vẫn được lưu giữ.

Lụa Vạn Phúc được trưng bày giới thiệu tại buổi lễ đón chứng nhận 2 làng nghề Gốm sứ Bát Tràng và Dệt lụa Vạn Phúc là thành viên Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo thế giới. (Ảnh: Phương Anh/TTXVN)

Bên cạnh hoạt động tham quan, nhiều cơ sở sản xuất còn tổ chức thực hành dệt lụa trên khung cửi, vẽ hoặc in họa tiết trên lụa, tìm hiểu quy trình thiết kế áo dài, lựa chọn và mua sắm các sản phẩm lụa, quà tặng thủ công. Ở Hợp tác xã Vụn Art, du khách có thể trải nghiệm làm tranh ghép từ lụa vụn, qua đó phát huy tính sáng tạo trong việc tái sử dụng nguyên liệu, đồng thời góp phần lan tỏa thông điệp về phát triển bền vững và tạo sinh kế cho người khuyết tật.

Với du khách quốc tế, những trải nghiệm “chạm vào di sản” như tự tay dệt lụa, nghe nghệ nhân kể chuyện nghề, mặc thử áo dài lụa truyền thống hay thưởng thức ẩm thực địa phương chính là những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn riêng của Vạn Phúc, góp phần biến làng nghề từ nơi tham quan, mua sắm thành điểm đến trải nghiệm văn hóa đặc sắc của Hà Nội.

Ngoài nghề dệt lụa, Vạn Phúc còn sở hữu nhiều di tích lịch sử, văn hóa như Đình Vạn Phúc, Chùa Vạn Phúc cùng các lễ hội truyền thống được tổ chức hằng năm, tạo nên không gian văn hóa đặc sắc cho du khách trong và ngoài nước.

Với những giá trị hiện hữu và tiềm năng khai thác dịch vụ du lịch di sản nghề dệt lụa, các chuyên gia cho rằng muốn làng nghề phát triển bền vững thì không chỉ bán sản phẩm mà phải xây dựng “sản phẩm chữ ký” để du khách được trải nghiệm làm nghề, nghe câu chuyện di sản và mua sản phẩm gắn với thương hiệu làng nghề.

Từ một làng nghề nổi tiếng với những tấm lụa tinh xảo, Vạn Phúc đang từng bước khẳng định vị thế là điểm đến văn hóa đặc sắc của Thủ đô. Đặc biệt, việc Hà Nội công nhận điểm du lịch Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc không chỉ có ý nghĩa đối với riêng địa phương mà còn là bước cụ thể hóa chủ trương phát triển kinh tế nông thôn theo hướng đa giá trị được xác định trong Nghị quyết số 19-NQ/TW.

Một cửa hàng tại làng Vạn Phúc. (Ảnh: Minh Quyết/TTXVN)

Khi các giá trị văn hóa, nghề thủ công truyền thống và du lịch được kết nối trong cùng một chuỗi giá trị, không gian làng nghề trở thành không gian trải nghiệm di sản. Những khung cửi, xưởng dệt, di tích lịch sử và các hoạt động sáng tạo, mỗi trải nghiệm đều góp sức để kể một câu chuyện về nghề dệt lụa hơn một nghìn năm tuổi.

Đây là nền tảng để Vạn Phúc tiếp tục phát triển du lịch văn hóa theo hướng bền vững, đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, đồng thời lan tỏa những giá trị tinh hoa của nghề dệt lụa Việt Nam đến với du khách trong và ngoài nước./.