Lãnh đạo VSDC: Nâng hạng mới là điểm khởi đầu để hút vốn ngoại

Các diễn giả tại diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027. Ảnh: Mộc An/Mekong ASEAN.

Chiều ngày 12/11, tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), cho rằng việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp theo chuẩn FTSE Russell là nền tảng để thu hút sự quan tâm của các định chế tài chính quốc tế.

Tuy nhiên, để dòng vốn thực sự chảy vào và ở lại, thị trường vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết.

Nâng hạng mới là điểm khởi đầu

Trao đổi tại phiên thảo luận, ông Sơn cho biết quy mô phân bổ vốn của các quỹ đầu tư thường có sự khác biệt theo phân loại thị trường. Với thị trường cận biên, một quỹ có thể dành khoảng 100 triệu USD; khi được xếp vào nhóm thị trường mới nổi, quy mô phân bổ có thể tăng lên 500 triệu USD và khoảng 1 tỷ USD đối với thị trường phát triển.

Tuy nhiên, việc nâng hạng không đồng nghĩa dòng vốn lớn sẽ lập tức đổ vào thị trường. Theo ông, một quỹ có quy mô đầu tư dự kiến 300 triệu USD có thể chỉ giải ngân trước 50 - 100 triệu USD để thăm dò, sau đó tiếp tục nghiên cứu và đánh giá trước khi quyết định tăng tỷ trọng.

Lãnh đạo VSDC chia sẻ, các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là những quỹ đến từ Đông Á, thường thận trọng và dành nhiều thời gian tìm hiểu thị trường trước khi xuống tiền. Khi đã đầu tư, dòng vốn này có xu hướng tương đối ổn định, thay vì liên tục giao dịch trong ngắn hạn.

Những yếu tố được nhà đầu tư quan tâm, theo ông, không chỉ là quy mô thị trường và thanh khoản, mà còn bao gồm khả năng chuyển đổi đồng nội tệ sang ngoại tệ, mức độ an toàn của hệ thống giao dịch, thanh toán và năng lực của các tổ chức cung cấp dịch vụ như ngân hàng lưu ký giám sát và công ty chứng khoán.

Ông Sơn lưu ý, sau khi được nâng hạng, thị trường có thể trải qua giai đoạn đi ngang hoặc giảm điểm trong những tháng đầu, thậm chí kéo dài 6 - 9 tháng. Đây là khoảng thời gian các quỹ quan sát, đánh giá và thích nghi với thị trường mới trước khi đưa ra quyết định phân bổ vốn lớn hơn.

Ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: BTC.

“Nâng hạng không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu,” ông nhấn mạnh.

Theo ông, để tận dụng cơ hội từ việc nâng hạng và thu hút thêm dòng vốn quốc tế, thị trường cần cải thiện nhiều yếu tố, trong đó có việc gia tăng nguồn cung cổ phiếu chất lượng.

Ông Sơn cho biết, trong khoảng 3 năm gần đây, số lượng doanh nghiệp tư nhân thực hiện IPO còn hạn chế. Vì vậy, thị trường cần có thêm những doanh nghiệp quy mô lớn, hoạt động hiệu quả và đáp ứng tiêu chuẩn quản trị.

Bên cạnh doanh nghiệp tư nhân, ông cũng đề cập khả năng thúc đẩy IPO các doanh nghiệp FDI có năng lực và tiêu chuẩn hoạt động tốt. Với khu vực doanh nghiệp nhà nước, việc cổ phần hóa, thoái vốn tại những doanh nghiệp mà Nhà nước không nhất thiết phải nắm quyền chi phối cũng có thể góp phần bổ sung hàng hóa cho thị trường.

Hoàn thiện hạ tầng và công cụ quản trị rủi ro

Bên cạnh nguồn cung, ông Sơn cho rằng thị trường cần tiếp tục cải thiện hạ tầng vận hành để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

Một trong những nội dung được đề cập là cơ chế không yêu cầu nhà đầu tư phải có đủ 100% tiền trước khi giao dịch (NPF). Cùng với đó, việc kết nối và đồng bộ quy trình giữa công ty chứng khoán với ngân hàng lưu ký giám sát cần được tăng cường, đặc biệt trong các giao dịch có sự tham gia của các tổ chức lưu ký toàn cầu.

Vị chuyên gia này cũng nhận định, thị trường cần xử lý các vấn đề liên quan đến hoạt động của các nhà môi giới toàn cầu (Global Broker), đồng thời nghiên cứu mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) phù hợp với điều kiện Việt Nam. Bên cạnh đó là yêu cầu đồng bộ hóa việc công bố thông tin bằng tiếng Anh, áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), nâng cao năng lực quản trị rủi ro và đáp ứng các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Ở góc độ sản phẩm, ông cho biết, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có các hợp đồng tương lai chỉ số VN30 và hợp đồng tương lai trái phiếu Chính phủ. Theo ông Sơn, cần tiếp tục nghiên cứu phát triển các sản phẩm phái sinh mới, trong đó có quyền chọn trên chỉ số, nhằm tăng thêm công cụ đầu tư và phòng ngừa rủi ro.

Ngoài ra, ông cho rằng quyền chọn cổ phiếu riêng lẻ (single stock options) cũng là sản phẩm được các nhà đầu tư quan tâm bởi khả năng hỗ trợ quản trị rủi ro đối với từng mã cổ phiếu cụ thể. Tuy nhiên, ông Sơn lưu ý đây là sản phẩm phức tạp, cần được nghiên cứu và xem xét trong dài hạn.

Ông cũng đề cập đến bán khống có bảo đảm (covered short selling) và chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR) như những công cụ có thể hỗ trợ thị trường. Đối với NVDR, khung pháp lý đã được đề cập trong các quy định hiện hành, song việc triển khai vẫn cần được nghiên cứu cụ thể.

Tại phiên thảo luận, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM (IFC HCM), lưu ý các công cụ phái sinh nếu không được quản lý phù hợp có thể tạo ra rủi ro lớn cho thị trường, như những bài học từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, bắt nguồn từ Thái Lan, và khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2007–2008 tại Mỹ. Vì vậy, việc phát triển sản phẩm mới cần đi cùng cơ chế giám sát và kiểm soát rủi ro.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM (IFC HCM) chia sẻ tại diễn đàn. Ảnh: BTC.

Muốn giữ chân dòng vốn, cần giảm rủi ro và cải thiện khả năng tiếp cận

Theo ông Sơn, vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam hiện tương đương khoảng 79% GDP năm 2025. Tuy nhiên, tỷ lệ sở hữu của Nhà nước tại nhiều doanh nghiệp vẫn ở mức cao, khiến lượng cổ phiếu thực sự có thể giao dịch trên thị trường còn hạn chế. Đây là một trong những vấn đề cần được quan tâm nếu muốn mở rộng khả năng tham gia của nhà đầu tư nước ngoài.

Để các quỹ tăng quy mô đầu tư, thị trường không chỉ cần cải thiện thanh khoản mà còn phải nâng cao chất lượng doanh nghiệp, năng lực quản trị và khả năng kiểm soát rủi ro. Theo ông Sơn, nhà đầu tư quốc tế cần có thêm các công cụ phòng vệ trước những biến động bất lợi, thay vì chỉ có thể mua và nắm giữ tài sản.

Ông lấy dẫn chứng thực tế tại một số thị trường như Pakistan và Indonesia cũng cho thấy việc được nâng hạng không đồng nghĩa với việc vị thế đó sẽ được duy trì vĩnh viễn. Nếu không đáp ứng các tiêu chí về chất lượng và khả năng vận hành, thị trường vẫn có thể đối mặt với nguy cơ bị hạ bậc phân loại.

Một vấn đề khác được ông Sơn nhắc đến là rủi ro tỷ giá. Khi nhà đầu tư nước ngoài đưa ngoại tệ vào Việt Nam để đầu tư, họ cần tính đến khả năng chuyển đổi vốn và lợi nhuận trở lại ngoại tệ khi rút vốn. Biến động tỷ giá trong quá trình này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.

Theo ông, đây là vấn đề mà các cơ quan liên quan, trong đó có Ngân hàng Nhà nước, cần nghiên cứu cơ chế phòng vệ phù hợp. Ông cho biết một số quỹ lớn như Vanguard, BlackRock và Morgan Stanley đã đề cập đến rủi ro tỷ giá trong các cuộc trao đổi với phía Việt Nam.

VIFC cần kết nối với thị trường vốn trong nước

Đề cập đến Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM, ông Sơn cho rằng việc hình thành trung tâm cần gắn với sự phát triển của thị trường chứng khoán, thị trường vốn và thị trường tiền tệ trong nước, thay vì hoạt động tách biệt.

Một trong những sản phẩm có thể tạo kết nối ban đầu là trái phiếu công trình, trái phiếu đô thị của thành phố. Theo ông, các sản phẩm này có thể được xem xét phát hành và niêm yết trên thị trường quốc tế hoặc tại Việt Nam theo cơ chế đặc thù phù hợp.

Bên cạnh đó, các quỹ đầu tư vốn tư nhân (PE) và quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) có thể cung cấp vốn cho doanh nghiệp ở giai đoạn đầu, đồng thời hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị. Khi doanh nghiệp phát triển và đủ điều kiện IPO, các quỹ có thể thoái vốn, thu hồi nguồn lực để tiếp tục đầu tư vào những doanh nghiệp khác, qua đó hình thành chu kỳ luân chuyển vốn mới.

Theo ông Sơn, nhu cầu vốn của Việt Nam đến năm 2030 ước khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương 1.450 tỷ USD. Bình quân mỗi năm, nền kinh tế cần khoảng 7,8 triệu tỷ đồng vốn đầu tư. Trong đó, ngân sách Nhà nước dự kiến đáp ứng khoảng 22%, phần còn lại cần huy động từ khu vực tư nhân, FDI và vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII).

Khép lại phiên thảo luận, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân nhấn mạnh yêu cầu xây dựng một thị trường mà dòng vốn có thể đi vào và rút ra an toàn, minh bạch, đồng thời có khả năng tái phân bổ vào các cơ hội đầu tư mới. Để đạt được mục tiêu này, cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, đơn vị vận hành thị trường, Trung tâm Tài chính Quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp.

Với doanh nghiệp, việc nâng cao chuẩn mực quản trị, minh bạch thông tin và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế là điều kiện quan trọng để tiếp cận dòng vốn toàn cầu.