Liên kết '4 nhà' trong phát triển dược liệu ở Lùng Phình

Những năm gần đây, cây dược liệu đang từng bước trở thành cây trồng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân vùng cao Lùng Phình. Đằng sau những vùng dược liệu ngày càng mở rộng là sự tham gia đồng bộ của mô hình liên kết “4 nhà” gồm Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà nông - Nhà doanh nghiệp. Đây được xem là yếu tố then chốt giúp hình thành chuỗi giá trị dược liệu bền vững từ sản xuất đến tiêu thụ.

Khi "4 nhà" chung tay

Xã Lùng Phình là một trong những địa phương có điều kiện thuận lợi để phát triển cây dược liệu nhờ khí hậu ôn đới và thổ nhưỡng phù hợp. Giai đoạn 2020 - 2025, toàn xã đã phát triển được 183 ha cây cát cánh, sản lượng đạt hơn 1.200 tấn. Riêng vụ sản xuất 2025 - 2026, diện tích dược liệu đạt trên 52 ha với các loại cây chủ lực như cát cánh, đương quy, bạch truật và gừng.

Trong đó, 17 ha được hỗ trợ từ các chương trình, dự án, phần còn lại do người dân chủ động đầu tư sản xuất. Đặc biệt, 100% sản phẩm cát cánh khô được ký hợp đồng bao tiêu thông qua Hợp tác xã Nông nghiệp Cờ Cải và các doanh nghiệp dược liệu.

Anh Nguyễn Đức Vinh, Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Lùng Phình cho biết, địa phương đã chủ động triển khai các chính sách phát triển dược liệu theo Nghị quyết 48 của tỉnh; rà soát, quy hoạch vùng trồng tập trung tại các thôn có điều kiện thuận lợi, đồng thời hướng dẫn người dân đăng ký tham gia các chương trình hỗ trợ.

Thời gian tới, xã Lùng Phình tiếp tục mở rộng liên kết với doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm; đồng thời xây dựng mã số vùng trồng, số hóa vùng nguyên liệu và đưa dược liệu lên các sàn thương mại điện tử nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường.

Nếu Nhà nước đóng vai trò định hướng và hỗ trợ chính sách thì đội ngũ cán bộ kỹ thuật, khuyến nông chính là cầu nối đưa khoa học công nghệ đến với người dân.

Theo ông Lê Thế Hùng, cán bộ Khuyến nông xã Lùng Phình, hiện địa phương có trên 30 hộ tham gia trồng cây cát cánh và các loại dược liệu khác. Quá trình phát triển vùng nguyên liệu luôn gắn với việc chuyển giao kỹ thuật sản xuất theo tiêu chuẩn GACP WHO nhằm bảo đảm chất lượng dược liệu.

Để đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp, người dân được hướng dẫn không sử dụng thuốc diệt cỏ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hóa học, ưu tiên các chế phẩm sinh học nhằm bảo đảm dược liệu sạch, an toàn và không tồn dư hóa chất.

Theo ông Hùng, hiệu quả lớn nhất của mô hình liên kết là giúp người dân có đầu ra ổn định, yên tâm sản xuất, tránh tình trạng phụ thuộc vào biến động của thị trường.

Người dân được khuyến nông địa phương hướng dẫn canh tác an toàn sinh học, hạn chế hóa chất, bảo đảm dược liệu sạch.

Trong chuỗi liên kết, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong việc xây dựng thị trường, đầu tư vùng nguyên liệu và bao tiêu sản phẩm.

Từ năm 2015 đến nay, người dân Lùng Phình đã liên kết với Công ty Cổ phần Nam Dược để phát triển vùng trồng cát cánh. Ngoài việc thu mua sản phẩm, doanh nghiệp còn hỗ trợ giống, vật tư, kỹ thuật canh tác và giám sát quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn.

Từ năm 2015, Công ty Nam Dược liên kết với người dân Lùng Phình phát triển vùng trồng cát cánh, hỗ trợ giống, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm.

Ông Lê Văn Sản, Giám đốc Công ty Cổ phần Nam Dược cho biết, chất lượng nguyên liệu đầu vào là yếu tố quyết định chất lượng các sản phẩm thuốc và thực phẩm bảo vệ sức khỏe từ thảo dược.

Không chỉ dừng lại ở bao tiêu sản phẩm, các doanh nghiệp còn từng bước tham gia vào quá trình chế biến sâu, góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho cây dược liệu địa phương.

Người dân hưởng lợi từ chuỗi liên kết

Là một trong những hộ tham gia trồng cát cánh từ năm 2017, chị Tráng Thị Ngọc Linh, thôn Lả Dì Thàng cho biết, gia đình quyết định chuyển đổi từ trồng ngô sang cây dược liệu vì hiệu quả kinh tế cao hơn.

Theo chị Linh, mặc dù cây cát cánh đòi hỏi nhiều công chăm sóc hơn so với các loại cây trồng truyền thống, nhưng hiệu quả kinh tế mang lại cao hơn khoảng 60 - 70% so với trồng ngô. Với diện tích hiện có, mỗi năm gia đình chị thu về từ 60 - 70 triệu đồng. Không chỉ được hỗ trợ về giống, vật tư sản xuất, gia đình còn thường xuyên được cán bộ khuyến nông hướng dẫn kỹ thuật canh tác và doanh nghiệp liên kết bao tiêu sản phẩm, giúp yên tâm đầu tư phát triển dược liệu.

Thực tế cho thấy, khi người dân được hỗ trợ kỹ thuật, có doanh nghiệp bao tiêu và chính quyền đồng hành, họ mạnh dạn đầu tư sản xuất, mở rộng diện tích, từng bước hình thành các vùng dược liệu tập trung.

Hướng tới xây dựng thương hiệu dược liệu

Mặc dù đã đạt nhiều kết quả tích cực, việc phát triển dược liệu ở Lùng Phình vẫn còn một số khó khăn như thiếu cơ sở sơ chế, bảo quản, chế biến sâu; việc kết nối thị trường chưa thực sự đa dạng.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, địa phương đang kiến nghị các cấp, các ngành tiếp tục hỗ trợ kết nối doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm, đầu tư hạ tầng phục vụ sơ chế, bảo quản và chế biến dược liệu sau thu hoạch.

Nông dân bón phân, chăm sóc cây cát cánh theo quy trình kỹ thuật.

Từ thực tiễn tại Lùng Phình có thể thấy, mô hình liên kết “4 nhà” không chỉ giúp khai thác hiệu quả tiềm năng dược liệu bản địa mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao. Khi Nhà nước định hướng, nhà khoa học đồng hành, doanh nghiệp dẫn dắt thị trường và người dân là chủ thể sản xuất, chuỗi giá trị dược liệu được hình thành một cách đồng bộ, tạo nền tảng để xây dựng thương hiệu dược liệu Bắc Hà theo hướng xanh, chất lượng và bền vững.