Loại trừ khả năng dùng vũ khí hạt nhân, Mỹ tính phương án nào với Iran?

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng, Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN

Trong cuộc phỏng vấn được trang tin bảo thủ Newsmax đăng tải ngày 15/10, Tổng thống Trump khẳng định ông không có ý định sử dụng vũ khí hạt nhân, đồng thời nhấn mạnh bom GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast (MOAB), thường được gọi là “Mẹ của các loại bom”, không phải vũ khí hạt nhân.

“Tôi sẽ không sử dụng vũ khí hạt nhân. Chúng tôi không cần phải làm vậy. Chúng tôi là cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới”, ông Trump nói.

Đây là lần đầu tiên ông Trump nêu rõ quan điểm về khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân, sau những đồn đoán xuất hiện trong giai đoạn đầu cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran. Tuyên bố này cũng làm dấy lên nhận định rằng một đợt giao tranh mới có thể sắp diễn ra, nhiều khả năng sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào ngày 3/11.

Ông Trump phát tín hiệu về khả năng tấn công mới

Trả lời Newsmax, ông Trump cho biết Mỹ có thể tiếp tục tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran, đặc biệt là khu vực núi Pickaxe, nơi Tehran được cho là đang che giấu một cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới nhiều lớp đá granite.

Tuy nhiên, ông loại trừ khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân, kể cả vũ khí hạt nhân chiến thuật.

Theo kênh CNN, ông Trump cũng khẳng định MOAB, loại bom mà chính quyền Mỹ đang cân nhắc sử dụng tại Iran, không phải vũ khí hạt nhân. Khi được hỏi liệu đây có phải là vũ khí hạt nhân chiến thuật hay không, ông tiếp tục bác bỏ cách hiểu này.

“Bom Mẹ của các loại bom không phải vũ khí hạt nhân. Hoàn toàn không phải vũ khí hạt nhân. Đây chỉ là một quả bom có sức công phá cực lớn”, ông nói.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ không tiết lộ liệu ông đã phê chuẩn việc sử dụng MOAB tại Iran hay chưa.

Những phát biểu của ông Trump cho thấy khả năng Mỹ nối lại các cuộc tấn công vẫn còn để ngỏ. Theo ông, Washington chưa thể chấm dứt chiến tranh vì cần bảo đảm Iran không thể chế tạo vũ khí hạt nhân. Ông cho rằng nếu sở hữu loại vũ khí này, Tehran sẽ sử dụng ngay lập tức.

Ông Trump một lần nữa dự báo cuộc chiến sẽ kết thúc “rất sớm”, dù bằng biện pháp quân sự hay ngoại giao, đồng thời cho rằng giá dầu sẽ giảm sau đó.

Về khả năng triển khai bộ binh tới Iran, ông Trump trả lời: “Không, tôi không nghĩ đến khả năng đó”.

Trong giai đoạn đầu cuộc chiến, ông từng đề cập đến phương án đưa quân vào Iran. Tuy nhiên, một số nhà phân tích cảnh báo đây có thể là bước đi khiến binh sĩ Mỹ phải đối mặt với tổn thất nghiêm trọng do địa hình đồi núi hiểm trở của nước này.

MOAB có sức công phá đến đâu?

Bom GBU-43/B được trưng bày tại Bảo tàng Vũ khí Không quân, căn cứ Không quân Eglin, bang Florida (Mỹ). Ảnh: Wikipedia

MOAB mang theo khoảng 8.500 kg thuốc nổ mạnh, tương đương 8,5 tấn. Tổng trọng lượng của quả bom vào khoảng 9.800 kg, gần 10 tấn, với chiều dài hơn 9 m. Do kích thước lớn, MOAB không thể được vận chuyển bằng máy bay ném bom tàng hình mà phải sử dụng máy bay vận tải hạng nặng Lockheed C-130 Hercules.

Loại bom này được thiết kế để phát nổ ở độ cao vài mét so với mặt đất, tạo ra quả cầu lửa và sóng xung kích có sức phá hủy lớn. Theo các chuyên gia, vụ nổ có thể phá hủy nhà cửa và các công trình có kết cấu cứng trong bán kính khoảng 1 km.

Theo Không quân Mỹ, sức công phá của MOAB lớn đến mức trong các cuộc thử nghiệm, đám mây hình nấm do vụ nổ tạo ra có thể được nhìn thấy từ khoảng cách 32 km.

Nhà phân tích quân sự và vũ khí Elijah Magnier tại Brussels nhận định lượng thuốc nổ lớn của MOAB có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho lực lượng và trang thiết bị ở khu vực không được che chắn, cũng như các công trình dễ bị tổn thương. Mục đích của loại bom này là tạo ra sức nổ đặc biệt lớn trên một diện tích rộng.

Tuy nhiên, ông Magnier cho rằng hiệu quả của MOAB đối với các cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới lòng đất tại Iran vẫn là vấn đề đáng nghi ngại. Địa hình Iran cũng có thể gây khó khăn cho việc tiếp cận của các máy bay vận tải cỡ lớn.

Từ những lời đe dọa hạt nhân đến tuyên bố mới

Trước tuyên bố lần này, ông Trump chưa từng công khai đề cập cụ thể đến việc sử dụng vũ khí hạt nhân, nhưng cũng chưa dứt khoát loại trừ khả năng đó.

Trong những ngày đầu cuộc xung đột, đồn đoán về khả năng Washington sử dụng vũ khí hạt nhân gia tăng, chủ yếu xuất phát từ những lời đe dọa liên tiếp của ông Trump nhằm vào Tehran.

Hồi tháng 4, khi Iran áp đặt biện pháp phong tỏa đối với các tàu thuyền qua eo biển Hormuz, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng “cả một nền văn minh sẽ chết trong đêm nay và không bao giờ có thể hồi sinh” nếu Iran không chấp nhận thỏa thuận hòa bình và mở lại tuyến hàng hải này.

Ông cũng đe dọa phá hủy cơ sở hạ tầng của Iran, tuyên bố chiến dịch không kích sẽ biến nước này thành nơi diễn ra “Ngày Nhà máy điện và Ngày Cầu đường, tất cả gộp lại làm một”.

Giới chuyên gia nhìn chung diễn giải những tuyên bố trên như lời đe dọa về khả năng tàn phá bằng vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, sức ép này vẫn không buộc Iran phải trở lại bàn đàm phán.

Trong những tuần tiếp theo, ông Trump phần nào giảm bớt những phát ngôn cứng rắn về quân sự. Dù vậy, tại Đại hội đồng Liên hợp quốc ở New York hồi tháng 9, ông vẫn tuyên bố Mỹ có thể “tiêu diệt hoàn toàn” Iran, đồng thời bày tỏ tin tưởng một thỏa thuận sẽ đạt được sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Vũ khí hạt nhân chiến thuật nguy hiểm như thế nào?

Vũ khí hạt nhân chiến thuật (TNW) là loại vũ khí hạt nhân có sức công phá nhỏ hơn, chủ yếu được thiết kế để sử dụng trên chiến trường, khác với vũ khí hạt nhân chiến lược vốn hướng tới khả năng hủy diệt trên quy mô lớn.

Dù thường được nhìn nhận là ít nguy hiểm hơn bom nguyên tử, vũ khí hạt nhân chiến thuật vẫn có sức tàn phá rất lớn. Theo các chuyên gia, cách gọi này có thể gây hiểu lầm về mức độ nguy hiểm của chúng.

Sức nổ của loại vũ khí này dao động từ 0,3 đến 50 kiloton. Phạm vi ảnh hưởng có thể lên tới bán kính 500 - 600 km, tùy thuộc vào loại vũ khí và điều kiện sử dụng.

Quả bom nguyên tử Mỹ thả xuống thành phố Hiroshima của Nhật Bản có sức nổ khoảng 15 kiloton. Với mức sức nổ này, loại bom đó sẽ được xếp vào nhóm vũ khí hạt nhân chiến thuật theo cách phân loại hiện nay.

Mỹ, Triều Tiên và Nga đều được cho là sở hữu vũ khí hạt nhân chiến thuật trong kho vũ khí của mình, song chưa quốc gia nào từng sử dụng loại vũ khí này trong thực chiến. Hiện chưa có hiệp ước quốc tế riêng điều chỉnh toàn diện loại vũ khí này, khiến việc kiểm soát vẫn còn nhiều hạn chế.

Mỹ có thể lựa chọn phương án quân sự nào tiếp theo?

Ảnh vệ tinh ghi lại cận cảnh một phương tiện bị phá hủy bên trong khu phức hợp Núi Pickaxe, gần tổ hợp hạt nhân Natanz của Iran, ngày 7/3/2026. Ảnh: VANTOR

Việc ông Trump không loại trừ khả năng sử dụng MOAB làm dấy lên suy đoán rằng Mỹ có thể tiến hành một chiến dịch không kích quy mô lớn khác nhằm vào các cơ sở hạt nhân và quốc phòng của Iran, đặc biệt là khu vực núi Pickaxe. Đây thậm chí có thể là một đợt không kích mang tính quyết định, theo nhận định của một số nhà phân tích.

Bên cạnh không kích, Washington có thể tiếp tục phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, đồng thời hộ tống tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz.

Iran tuyên bố sẽ đáp trả các cuộc tấn công làm leo thang xung đột bằng cách nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ và hạ tầng số tại các quốc gia vùng Vịnh lân cận.

Một số quan chức quốc phòng cấp cao cảnh báo Iran có thể tiến hành các hoạt động quân sự trên lãnh thổ các nước láng giềng nếu Mỹ mở chiến dịch trên bộ. Tuy nhiên, ông Trump dường như đã loại trừ phương án này.

Trong giai đoạn đầu cuộc chiến, Tổng thống Mỹ từng đề cập khả năng đưa bộ binh vào Iran để thu hồi khoảng 400 kg urani làm giàu ở mức cao. Washington và Israel cáo buộc Tehran đang cất giấu lượng urani này dưới lòng đất.

Hồi tháng 3, các cuộc điện đàm của ông Trump với những nhóm dân quân người Kurd đang chiến đấu chống Iran cũng làm dấy lên suy đoán rằng Washington có thể phối hợp với các lực lượng này để tiến hành một chiến dịch trên bộ. Tuy nhiên, kịch bản đó đã không xảy ra.