Loạt điểm nghẽn cản công nghiệp hỗ trợ Việt Nam vươn lên chuỗi giá trị cao

Công nghiệp hỗ trợ chưa đáp ứng yêu cầu của chuỗi giá trị

Phát biểu đề dẫn tại Hội thảo khoa học quốc gia "Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam" sáng 30/9, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh trong yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ của nền kinh tế, công nghiệp hỗ trợ không phải là bộ phận thứ yếu mà là một trong những nền tảng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia.

Theo ông Nghị, một nền công nghiệp mạnh không chỉ được đo bằng quy mô sản xuất và xuất khẩu sản phẩm cuối cùng, mà quan trọng hơn là khả năng làm chủ vật liệu, linh kiện, thiết bị, công nghệ, thiết kế, tiêu chuẩn, dịch vụ kỹ thuật và các khâu có giá trị gia tăng cao.

Thời gian qua, hệ thống doanh nghiệp cung ứng trong một số ngành từng bước được hình thành, một số doanh nghiệp Việt Nam đã tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn trong và ngoài nước. Tuy nhiên, công nghiệp hỗ trợ vẫn là khâu yếu trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng mà còn ở năng lực của doanh nghiệp Việt Nam tại những công đoạn có giá trị gia tăng cao.

Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị, Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc và các đại biểu tham quan gian trưng bày sản phẩm tại hội thảo. Ảnh: VGP.

Nhiều doanh nghiệp còn gặp khó khăn về vốn dài hạn, công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn, nhân lực kỹ thuật và năng lực nghiên cứu - phát triển.

Liên kết giữa doanh nghiệp dẫn dắt với doanh nghiệp cung ứng, giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học và các trung tâm kỹ thuật chưa hình thành được hệ sinh thái hiệu quả.

Sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào các khâu nghiên cứu - phát triển, thiết kế, phát triển vật liệu, thử nghiệm, chứng nhận, sở hữu trí tuệ và tích hợp hệ thống còn hạn chế.

Nâng cao năng lực trong chuỗi giá trị

Từ thực trạng trên, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho rằng việc tiếp tục tăng số lượng doanh nghiệp, mở rộng danh mục sản phẩm hoặc đơn thuần nâng tỷ lệ nội địa hóa là chưa đủ.

Điều quan trọng là phải xác định giá trị nào được tạo ra trong nước, công nghệ nào được làm chủ, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng ở đâu trong chuỗi giá trị và có thể tiến lên những tầng nào.

Đây là yêu cầu chuyển từ “nội địa hóa sản phẩm” sang “nội địa hóa giá trị và năng lực”.

Theo ông Nghị, mục tiêu tăng trưởng cao cùng hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược về đường sắt, năng lượng, công nghiệp quốc phòng - an ninh, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, điện tử, ô tô, cơ khí chế tạo và các ngành công nghệ mới sẽ tạo nhu cầu lớn về vật liệu, thiết bị, linh kiện và dịch vụ kỹ thuật.

Nếu năng lực cung ứng trong nước được nâng lên tương ứng, đây sẽ là thị trường để hình thành các doanh nghiệp công nghệ và chuỗi cung ứng của Việt Nam. Ngược lại, nếu phần lớn nhu cầu tăng thêm tiếp tục được đáp ứng bằng nhập khẩu, tăng trưởng về quy mô sẽ chưa chuyển hóa đầy đủ thành năng lực nội sinh.

Do đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ được nhìn từ phía cung mà phải bắt đầu từ thị trường, đơn hàng và yêu cầu của các chuỗi giá trị.

Trên cơ sở đó, ông Nguyễn Thanh Nghị đề nghị chuyển trọng tâm từ “có sản phẩm” sang “có năng lực”, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái phát triển công nghiệp hỗ trợ; chuyển từ hỗ trợ theo danh mục sang hỗ trợ theo chuỗi, theo đơn hàng và kết quả đầu ra.

Chuẩn bị năng lực cho các ngành công nghệ mới

Cùng với phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân và doanh nghiệp Việt Nam, thu hút FDI cần chuyển theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa. Trong đó, công nghệ, nghiên cứu - phát triển, nhân lực chất lượng cao và liên kết với doanh nghiệp Việt Nam cần được coi là những nội dung quan trọng để đánh giá hiệu quả thu hút đầu tư.

Việt Nam cũng cần lựa chọn có trọng tâm những ngành và công nghệ ưu tiên. Bên cạnh nâng cấp các chuỗi công nghiệp hỗ trợ hiện hữu, cần chủ động chuẩn bị năng lực cho những lĩnh vực mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, tự động hóa, vật liệu mới, pin và lưu trữ năng lượng, thiết bị bay không người lái, hàng không - vũ trụ và sản xuất thông minh.

Đồng thời, cần xây dựng hạ tầng công nghiệp, hạ tầng kỹ thuật dùng chung đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế; đổi mới phương thức hỗ trợ của Nhà nước theo hướng tập trung, có điều kiện và gắn với kết quả.

Nguồn lực Nhà nước được đề xuất đóng vai trò “vốn mồi”, tập trung vào những khâu doanh nghiệp khó tự vượt qua trong giai đoạn đầu như nghiên cứu - phát triển, thiết kế, phát triển mẫu, thử nghiệm, chứng nhận, đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực và chuyển đổi số.

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị phát biểu đề dẫn hội thảo. Ảnh: VGP.

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cũng nhấn mạnh tự chủ công nghiệp không đồng nghĩa với tự sản xuất tất cả. Trong nền kinh tế mở, tự chủ chiến lược là khả năng lựa chọn, làm chủ và kiểm soát những năng lực có ý nghĩa chiến lược, đồng thời bảo đảm nguồn cung đa dạng, an toàn đối với những đầu vào thiết yếu và phát huy lợi thế để Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.