Lời cảnh báo của IMF trước ngày nước Anh có tân Thủ tướng

Ông Andy Burnham, người vừa được bầu làm lãnh đạo Công đảng cầm quyền thay ông Keir Starmer, sẽ nhậm chức Thủ tướng và bước vào Số 10 phố Downing vào ngày 20/7. (Ảnh: THX/TTXVN phát)

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vừa công bố báo cáo thường niên về kinh tế Anh, đúng vào thời điểm nước này chuẩn bị chuyển giao quyền lãnh đạo.

Ông Andy Burnham, người vừa được bầu làm lãnh đạo Công đảng cầm quyền thay ông Keir Starmer, sẽ nhậm chức Thủ tướng và bước vào Số 10 phố Downing vào ngày 20/7.

Thông điệp mà IMF gửi tới chính phủ dưới quyền ông Andy Burnham rất rõ ràng: nước Anh không đủ khả năng tăng chi tiêu công trong bối cảnh triển vọng ngân sách "đầy thách thức."

Lời cảnh báo ấy chỉ có thể hiểu trọn vẹn khi đặt trong bức tranh tài khóa hiện thời của nước Anh. Đà tăng trưởng kinh tế đang chậm lại, khi IMF dự báo GDP của Anh chỉ tăng 1% trong năm 2026, so với mức tăng 1,4% của năm 2025. Cùng lúc, gánh nặng nợ vẫn đè lên ngân khố, khi nước Anh giờ đây chi cho việc trả nợ nhiều hơn cho quốc phòng.

Trên nền tảng đó, khuyến nghị của IMF về chi tiêu nghiêng hẳn về hướng thận trọng.

Quỹ này cho rằng phản ứng của chính phủ trước cú sốc năng lượng do cuộc xung đột ở Iran gây ra cần được giữ ở mức "nhắm mục tiêu chặt chẽ, mang tính tạm thời và trung lập về ngân sách" - nghĩa là mọi khoản hỗ trợ mới đều phải được bù đắp bằng tiết kiệm ở nơi khác, chứ không được làm phình thêm ngân sách.

Người tiêu dùng mua sắm tại chợ ở Manchester, Anh. (Ảnh: THX/TTXVN)

Đi xa hơn, IMF khuyến nghị các đợt rà soát chi tiêu sắp tới nên tập trung vào việc phân bổ lại nguồn lực giữa các bộ ngành, thay vì gia tăng tổng chi tiêu.Nếu cánh cửa tăng chi đã hẹp, thì cánh cửa tăng thu cũng không rộng hơn là bao.

Theo IMF, nước Anh đã gần chạm trần về thuế: thuế suất VAT phổ thông hiện đã cao hơn mức trung bình của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), còn thuế bất động sản cũng thuộc hàng cao so với mặt bằng quốc tế.

IMF khuyến cáo rằng việc tăng thuế đối với nhóm 10% thu nhập cao nhất rốt cuộc có thể làm giảm nguồn thu do làm nản lòng người lao động.

Trong khi gánh nặng thuế vốn được dự báo sẽ leo lên đỉnh cao lịch sử, IMF cảnh báo rằng việc chỉ trông cậy vào thuế để trang trải các áp lực chi tiêu mới "sẽ có nguy cơ khuếch đại các méo mó và làm suy yếu tăng trưởng."

Chính tại đây nổi lên một điểm đáng chú ý giữa khuyến nghị của các định chế quốc tế và cam kết chính trị của chính phủ mới.

IMF đề xuất thay cơ chế "khóa ba tầng" đối với lương hưu nhà nước bằng một cách điều chỉnh ít tốn kém hơn theo lạm phát. Đây là cơ chế bảo đảm lương hưu nhà nước Anh mỗi năm tăng theo mức cao nhất trong ba tiêu chí - tăng lương bình quân, lạm phát, hoặc 2,5% - nên thường đẩy chi lương hưu lên nhanh và tạo áp lực lớn cho ngân sách.

OECD cũng cảnh báo về "những rủi ro tài khóa đáng kể" nếu tiếp tục duy trì chính sách này. Thế nhưng ông Burnham lại loại trừ khả năng thay đổi cơ chế "khóa ba tầng."

Không chỉ vậy, ông còn phát tín hiệu sẽ ưu tiên hỗ trợ chi phí sinh hoạt cho các hộ gia đình ngay khi nhậm chức.

Về phần thuế, ông để ngỏ khả năng điều chỉnh, khi gợi ý trong một cuộc phỏng vấn rằng đến một thời điểm nào đó, người dân có thể sẽ phải "đóng góp thêm một chút."

Ở đây bộc lộ một mâu thuẫn tiềm tàng: giữa áp lực chính trị đòi hỏi những gói hỗ trợ mới và yêu cầu kỷ luật ngân sách mà IMF đặt ra.

IMF khuyến nghị chính phủ chuẩn bị sẵn các phương án dự phòng cho cả hai chiều, tăng thuế lẫn cắt giảm chi tiêu, đề phòng trường hợp tăng trưởng chậm lại làm chệch hướng kế hoạch tài khóa.

Về phía chính phủ đương nhiệm, phản hồi lại mang một sắc thái tự tin. Bà Rachel Reeves, Bộ trưởng Tài chính Anh, khẳng định IMF đang "ủng hộ những lựa chọn tôi đã đưa ra nhằm đặt đất nước vào một vị thế vững vàng hơn nhiều so với hai năm trước," đồng thời nhấn mạnh Anh là quốc gia duy nhất trong Nhóm G7 được IMF nâng dự báo tăng trưởng kinh tế trong năm nay.

Nhìn tổng thể, ông Burnham nhậm chức trong một không gian tài khóa chật hẹp, khi dư địa để nới lỏng chi tiêu gần như không còn, mà khả năng tăng thuế cũng đã tới hạn.

Bài toán đặt ra cho chính phủ mới, vì thế, không phải là lựa chọn giữa tăng chi hay tăng thu, mà là xoay xở giữa những ràng buộc chật hẹp ở cả hai phía, trong một khuôn khổ kỷ luật ngân sách nghiêm ngặt. Đó chính là ràng buộc mà bất kỳ chương trình cải cách nào của tân Thủ tướng cũng sẽ phải tính đến ngay từ những bước đi đầu tiên./.