Lời giải cho bí ẩn hàng chục người trong làng cùng mắc ung thư

Năm 2012, vợ ông Từ Văn Giai bất ngờ được chẩn đoán mắc bệnh bạch cầu khi mới 43 tuổi. Sau 4 năm điều trị, bà qua đời, để lại khoản nợ lớn và cú sốc kéo dài cho cả gia đình. Ông Từ rời quê lên Vũ Hán lái taxi kiếm sống.

Chưa kịp nguôi ngoai thì đến năm 2017, con dâu 26 tuổi tiếp tục phát hiện mắc cùng căn bệnh, lúc ấy, cháu nội của ông mới chỉ 4 tuổi.

Nhiều năm sau, khi trở về làng hỏi thăm từng nhà, ông bàng hoàng nhận ra không chỉ gia đình mình, nhiều người hàng xóm cũng lần lượt mắc bệnh. Trong ngôi làng chưa đầy 600 dân ấy, đã có tới 62 người được ghi nhận mắc ung thư hoặc bệnh bạch cầu suốt nhiều năm qua.

Hàng chục người mắc ung thư

Một ngôi làng nhỏ ở tỉnh Hồ Bắc (Trung Quốc) đang trở thành tâm điểm chú ý khi hàng chục người dân liên tiếp mắc ung thư và bệnh bạch cầu trong nhiều năm qua. Điều khiến dư luận lo ngại không chỉ nằm ở số ca bệnh bất thường, mà còn ở việc phần lớn người mắc đều là người trẻ và trung niên - điều khác xa với mô hình ung thư thường thấy trong cộng đồng.

Làng Hoàng Thổ Pha thuộc TP Vũ Hán chỉ có khoảng 600 nhân khẩu nhưng đã ghi nhận 62 trường hợp mắc ung thư hoặc bệnh bạch cầu. Riêng từ năm 2015 đến nay, có 34 người được chẩn đoán mắc bệnh và 19 người không qua khỏi. Nếu đối chiếu với tỷ lệ mắc ung thư và bạch cầu trung bình tại Trung Quốc, con số này được đánh giá là bất thường về mặt dịch tễ học.

Nhiều gia đình trong làng ghi nhận tình trạng người bệnh xuất hiện ở nhiều thế hệ hoặc giữa những người không cùng huyết thống sống gần nhau. Điều này khiến người dân nghi ngờ nguyên nhân có thể liên quan đến môi trường sống thay vì yếu tố di truyền. Nghi vấn hiện tập trung vào một nhà máy sản xuất natri silicat nằm ở phía bắc làng.

Làng Hoàng Thổ Pha nơi xảy ra vụ việc.

Natri silicat (Na₂SiO₃) là hợp chất thường được sử dụng trong công nghiệp xử lý nước, sản xuất chất tẩy rửa hoặc vật liệu xây dựng. Bản thân natri silicat được xem là hóa chất tương đối ổn định. Tuy nhiên, các quy trình sản xuất thủ công hoặc vận hành kém kiểm soát có thể đi kèm nhiều loại chất thải độc hại.

Kết quả kiểm tra từ bên thứ ba cho thấy nước thải của nhà máy có độ màu vượt chuẩn tới 500 lần, chuyển màu nâu sẫm giống nước tương. Tổng độ kiềm trong nước thải cũng cao bất thường, lên tới hơn 29.000 mg/L. Ngoài ra, mẫu nước giếng của người dân trong làng được phát hiện chứa mangan vượt ngưỡng cho phép khoảng 3 lần.

Lượng lớn bã thải diatomite bị chất đống ngoài trời quanh nhà máy. Diatomite vốn là vật liệu chứa silica, nhưng trong quá trình khai thác và xử lý có thể tích tụ kim loại nặng hoặc các đồng vị phóng xạ tự nhiên nếu không được kiểm soát đúng quy trình.

Nguyên nhân đằng sau

Các dữ liệu từ nghiên cứu của Đại học Bắc Kinh cho thấy bệnh bạch cầu tại Trung Quốc thường có mô hình “hai đỉnh”. Một đỉnh xuất hiện ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, chủ yếu là bạch cầu lympho cấp tính. Đỉnh còn lại tập trung ở người trên 60 tuổi, thường là bạch cầu tủy cấp hoặc bạch cầu lympho mạn tính. Trong khi đó, đặc điểm dịch tễ ở làng Hoàng Thổ Pha lại cho thấy sự tập trung ở nhóm thanh niên và trung niên, khác biệt rõ rệt so với xu hướng chung.

Nhà máy natri silicat Changsheng bị người dân phản ánh đã xả nước thải màu nâu đen như nước tương trong thời gian dài.

Sự khác biệt này làm dấy lên nghi ngờ về sự hiện diện của các yếu tố môi trường có khả năng làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào tạo máu. Trong độc chất học, nhiều tác nhân đã được chứng minh có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh bạch cầu, bao gồm benzen, formaldehyde, bức xạ ion hóa và một số kim loại nặng.

Benzen và formaldehyde đều được xếp vào nhóm chất gây ung thư ở người do có khả năng làm tổn thương DNA và tăng nguy cơ mắc bệnh bạch cầu khi tiếp xúc kéo dài. Ngoài ra, bức xạ ion hóa, kim loại nặng và nguồn nước ô nhiễm cũng có thể làm tăng stress oxy hóa, khiến tế bào dễ bị tổn thương hơn theo thời gian.

Những dữ liệu này khiến làng Hoàng Thổ Pha bị đặt nghi vấn có thể trở thành một “làng ung thư”. Đây là khái niệm dùng để mô tả những khu vực ghi nhận tỷ lệ ung thư cao bất thường do tác động môi trường kéo dài. Các khu vực này thường nằm gần khu công nghiệp, sông ô nhiễm hoặc vùng có mật độ chất thải hóa học lớn.

Sự xuống cấp của đất và nguồn nước có thể khiến người dân tiếp xúc với độc chất trong thời gian dài thông qua ăn uống, sinh hoạt và canh tác. Người dân địa phương cho biết cây trồng gần các mương xả thải gần như không thể phát triển, đất xuất hiện lớp vỏ cứng màu đen nâu bất thường.

Ở góc độ sinh học phân tử, bệnh bạch cầu không đơn thuần bắt nguồn từ một đột biến đơn lẻ, mà là kết quả của sự phá vỡ kéo dài giữa tế bào gốc tạo máu và môi trường tủy xương. Các chất ô nhiễm không chỉ trực tiếp gây tổn thương DNA mà còn thúc đẩy phản ứng viêm mạn tính trong cơ thể. Tình trạng viêm kéo dài này có thể tạo điều kiện cho các tế bào bất thường phát triển và thoát khỏi sự giám sát của hệ miễn dịch.

Đến nay, cơ quan chức năng vẫn chưa đưa ra kết luận chính thức về mối liên quan trực tiếp giữa nhà máy hóa chất và các ca ung thư tại làng Hoàng Thổ Pha. Nhiều chuyên gia cho rằng cần tiến hành thêm các nghiên cứu dịch tễ học, đánh giá môi trường và xét nghiệm độc chất quy mô lớn để xác định nguyên nhân chính xác.