Lựa chọn nguyện vọng vào lớp 10: Năng lực học tập là yếu tố then chốt

Một tiết học của học sinh lớp 9 Trường Trung học cơ sở Thanh Xuân (phường Thanh Xuân). Ảnh: Nguyễn Quang

Mở rộng cơ hội chọn trường

Kỳ tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027 tại Hà Nội đánh dấu bước chuyển quan trọng khi chính thức bỏ quy định phân chia khu vực tuyển sinh. Nếu trước đây thí sinh bị giới hạn nguyện vọng theo địa giới hành chính, thì nay chỉ cần có nơi cư trú tại Hà Nội, các em có thể đăng ký vào bất kỳ trường trung học phổ thông công lập nào trên toàn thành phố.

Đáng chú ý, nếu năm học 2025-2026, số lượng thí sinh khoảng 120.000, thì năm học 2026-2027 số lượng thí sinh tăng mạnh lên 147.000, trong khi chỉ tiêu công lập giữ ở mức khoảng 60%. Điều này đồng nghĩa với việc hơn 40% thí sinh sẽ phải lựa chọn các hướng đi khác ngoài trường công lập, khiến áp lực cạnh tranh chưa giảm.

Điểm mới trong tuyển sinh lớp 10 trường công lập tại Hà Nội năm học 2026-2027 là giảm mức chênh lệch điểm giữa các nguyện vọng. Nếu những năm trước, mức điểm chênh lệch giữa các nguyện vọng là 1 điểm, thì năm nay khoảng cách này được điều chỉnh giảm. Cụ thể, thí sinh không trúng tuyển nguyện vọng 1 sẽ được xét nguyện vọng 2 khi có điểm cao hơn điểm chuẩn ít nhất 0,5 điểm. Trường hợp tiếp tục không trúng tuyển, thí sinh được xét nguyện vọng 3, với mức điểm cao hơn điểm chuẩn của trường tối thiểu 1,0 điểm. Sự điều chỉnh này được đánh giá là “mềm” hơn, tạo thêm cơ hội cho những thí sinh có điểm số ở sát ngưỡng trúng tuyển.

Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Chương Dương (phường Hồng Hà) Nguyễn Thị Vân Hồng đánh giá, việc xóa bỏ rào cản hộ khẩu là bước tiến tích cực, giúp thí sinh không còn bị “đóng khung” trong lựa chọn. Tuy nhiên, khi phạm vi đăng ký được mở rộng, mỗi quyết định của phụ huynh và học sinh trở nên quan trọng hơn.

Thực tế cho thấy, khi cơ hội mở rộng, không ít gia đình dễ chủ quan, nghĩ rằng có thể “thử sức” ở nhiều trường tốp trên. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những điểm mới năm nay không đồng nghĩa với việc áp lực giảm. Những trường có uy tín sẽ thu hút nhiều hồ sơ hơn, nên điểm chuẩn có thể tăng.

Đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội khẳng định, việc bỏ khu vực tuyển sinh không làm tăng áp lực thực chất, bởi hệ thống vẫn được điều tiết bằng chỉ tiêu và điểm chuẩn. Tuy nhiên, sự dịch chuyển nguyện vọng của thí sinh có thể khiến một số trường “nóng” hơn, kéo theo biến động điểm chuẩn.

“Chìa khóa” nằm ở năng lực

Từ thực tế tuyển sinh, nhiều hiệu trưởng trường phổ thông ở Hà Nội cho rằng, “chìa khóa” khi lựa chọn nguyện vọng là bám sát năng lực học tập, thể hiện qua kết quả trên lớp, các kỳ khảo sát, thay vì quyết định theo cảm tính hay chạy theo “trào lưu trường tốp”.

Cô giáo Nguyễn Thị Vân Hồng khuyến nghị, phụ huynh và thí sinh nên xác định nguyện vọng 1 là mục tiêu phấn đấu, nguyện vọng 2 và 3 cần được lựa chọn như phương án an toàn, phù hợp với năng lực thực tế. Khi lựa chọn nguyện vọng, gia đình cần tính đến điều kiện đi lại, xác định trúng tuyển là có thể theo học được, tránh chọn trường quá xa nơi cư trú. Cô Vân Hồng cũng lưu ý không nên đặt nguyện vọng 3 một cách “cho có” như một số trường hợp trước đây.

Theo phân tích của nhiều hiệu trưởng, sai lầm phổ biến của các phụ huynh và học sinh là đặt các nguyện vọng có mức điểm chuẩn quá sát nhau. Dù quy định chênh lệch điểm đã giảm xuống còn 0,5 điểm giữa các nguyện vọng, phụ huynh vẫn cần tính đến khả năng “tịnh tiến” điểm chuẩn khi số lượng thí sinh dồn vào nhóm trường tốp giữa tăng lên.

Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Trần Nhân Tông (phường Hai Bà Trưng) Vũ Thị Hậu cho rằng, quan trọng nhất là thí sinh phải hiểu rõ năng lực của mình để lựa chọn phù hợp. Thí sinh đã có các đợt khảo sát để tự đánh giá, từ đó, các em có thể xây dựng lộ trình chọn trường. Điều quan trọng là chọn được ngôi trường phù hợp, không chỉ là trường mình thích, mà còn là nơi mình có thể theo học hiệu quả và an toàn khi di chuyển hằng ngày.

Trong bối cảnh học sinh được đăng ký 3 nguyện vọng vào 3 trường bất kỳ, các chuyên gia khuyến nghị nên sắp xếp theo hướng: Một nguyện vọng để phấn đấu, một nguyện vọng phù hợp với năng lực và một nguyện vọng an toàn. Trong đó, nguyện vọng 2 cần được lựa chọn thật vừa sức, dựa trên kết quả học tập và các đợt khảo sát; đồng thời tránh chọn các trường có mức điểm chuẩn quá gần nhau để hạn chế rủi ro.

Với nguyện vọng 3, yếu tố khoảng cách cần được cân nhắc kỹ. Nếu học ở một trường quá xa nhà, học sinh có thể gặp nhiều vất vả khi đi lại, ảnh hưởng đến sức khỏe và việc học trong suốt ba năm học trung học phổ thông. Trong một số trường hợp, chọn một trường ngoài công lập có chất lượng, gần nơi ở lại là phương án hợp lý hơn. Cách này giúp thí sinh ổn định tâm lý, giảm áp lực và gia đình cũng yên tâm hơn khi việc đi lại hằng ngày của con thuận tiện, an toàn.

Đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cũng khuyến nghị, thí sinh nên ưu tiên các trường phù hợp với năng lực và điều kiện đi lại. Đồng thời, các nhà trường cần tăng cường tư vấn, hướng nghiệp để hỗ trợ học sinh trong giai đoạn quan trọng này.

Thống Nhất