Luật Bản quyền năm 2026 của Ảrập Xêút Cải cách toàn diện trong kỷ nguyên kinh tế số

Động thái lập pháp này diễn ra trong bối cảnh Vương quốc đang đẩy mạnh tái cấu trúc nền kinh tế theo chương trình Tầm nhìn 2030, với mục tiêu đa dạng hóa nguồn thu ngoài dầu mỏ, phát triển công nghiệp sáng tạo, công nghệ cao và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Theo các chuyên gia luật, đây là một trong những cải cách quan trọng nhất trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ của Ảrập Xêút kể từ khi nước này gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới.

Luật mới không chỉ đơn thuần sửa đổi kỹ thuật mà tái thiết kế toàn bộ cấu trúc bảo hộ quyền tác giả theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Điều này phản ánh nhận thức ngày càng rõ ràng của nhà làm luật Ảrập Xêút rằng trong nền kinh tế số, tài sản trí tuệ đóng vai trò trung tâm trong chuỗi giá trị toàn cầu, từ sản xuất nội dung số, phần mềm, truyền thông cho đến trí tuệ nhân tạo.

Mở rộng phạm vi bảo hộ và củng cố quyền nhân thân

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc mở rộng phạm vi lãnh thổ áp dụng. Nếu luật năm 2003 chủ yếu tập trung vào tác phẩm của tác giả Ảrập Xêút hoặc tác phẩm được công bố trong nước, thì luật 2026 bảo hộ cả các tác phẩm được công bố lần đầu tại Ảrập Xêút hoặc được công bố ở nước ngoài, nhưng phát hành tại Vương quốc trong vòng 30 ngày kể từ ngày công bố đầu tiên, bất kể quốc tịch hay nơi cư trú của tác giả. Phân tích đăng tải trên Mondaq nhận định, quy định này giúp hệ thống pháp luật Ảrập Xêút phù hợp hơn với nguyên tắc đối xử quốc gia trong Công ước Berne, đồng thời gửi tín hiệu tích cực đến cộng đồng sáng tạo quốc tế.

Việc mở rộng phạm vi bảo hộ có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa nội dung số. Các nền tảng phát trực tuyến, xuất bản điện tử và phân phối nội dung xuyên biên giới khiến ranh giới lãnh thổ trở nên mờ nhạt. Bằng cách bảo hộ cả tác phẩm được phát hành sớm tại Ảrập Xêút, luật mới tạo điều kiện để Riyadh trở thành điểm đến phát hành chiến lược cho các sản phẩm văn hóa và giải trí.

Song song đó, quyền nhân thân của tác giả được củng cố mạnh mẽ. Luật xác định rõ các quyền này là vĩnh viễn, không thể chuyển nhượng và không thể từ bỏ. Tác giả có quyền công bố tác phẩm lần đầu, quyền được ghi nhận tên thật hoặc bút danh, quyền phản đối việc gán sai tên và quyền phản đối mọi sửa đổi gây phương hại đến danh dự hoặc uy tín. Đáng chú ý, luật còn cho phép tác giả yêu cầu tòa án ngăn chặn phân phối hoặc rút tác phẩm khỏi lưu hành vì “lý do nghiêm trọng”. Theo các chuyên gia, cơ chế này thể hiện cách tiếp cận gần với truyền thống dân luật châu Âu, nơi quyền nhân thân được xem là gắn liền với cá nhân tác giả mà không thể tách rời.

Việc quy định quyền nhân thân vĩnh viễn cũng có tác động đáng kể đến các giao dịch chuyển nhượng và cấp phép. Do quyền này không thể từ bỏ, các doanh nghiệp khi khai thác tác phẩm phải duy trì cơ chế ghi nhận tác giả đầy đủ và tránh các chỉnh sửa làm sai lệch bản chất sáng tạo ban đầu.

Cơ chế “sáng tạo theo đặt hàng”, phần mềm và ngoại lệ AI

Luật mới cũng giải quyết một khoảng trống pháp lý tồn tại suốt nhiều năm liên quan đến tác phẩm được tạo ra trong khuôn khổ quan hệ lao động. Theo quy định mới, nếu người lao động sáng tạo tác phẩm liên quan đến hoạt động kinh doanh của người sử dụng lao động trong thời gian làm việc, quyền tài sản mặc nhiên thuộc về người sử dụng lao động, trừ khi có thỏa thuận khác. Điều này tạo sự chắc chắn pháp lý cho doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, truyền thông và quảng cáo, nơi sản phẩm trí tuệ thường được tạo ra theo nhóm hoặc trong môi trường hợp đồng lao động.

Đối với chương trình máy tính và cơ sở dữ liệu, luật xác nhận rằng các sản phẩm này chịu sự điều chỉnh của điều khoản cấp phép. Người mua hoặc người sử dụng bị ràng buộc bởi các điều khoản đó, trừ khi chúng trái với trật tự công cộng hoặc đạo đức xã hội. Quy định này đặc biệt quan trọng đối với các công ty công nghệ quốc tế hoạt động tại thị trường Ảrập Xêút, vì nó thừa nhận nguyên tắc tự do hợp đồng trong giới hạn luật công.

Một điểm đột phá khác là ngoại lệ cho phát triển trí tuệ nhân tạo. Điều 26 cho phép sao chép tác phẩm đã công bố hợp pháp mà không cần xin phép hoặc trả thù lao nếu nhằm mục đích phát triển AI, với điều kiện đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về tính hợp pháp và không gây phương hại bất hợp lý. Tuy nhiên, tính “giới hạn trong phạm vi cần thiết” sẽ là yếu tố then chốt trong việc đánh giá tính hợp pháp của từng trường hợp cụ thể.

Nói chung, Luật Bản quyền năm 2026 của Reed Smith cho thấy nỗ lực xây dựng một hệ sinh thái pháp lý cân bằng giữa bảo hộ quyền tác giả và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Nếu được triển khai hiệu quả, nó có thể trở thành nền tảng quan trọng cho sự phát triển của nền kinh tế tri thức tại Vương quốc.