'Luật chơi' nào cho hàng không - du lịch trước áp lực khốc liệt?

Giá năng lượng tăng kéo theo áp lực toàn chuỗi

Trao đổi với PV Tiền Phong, PGS, TS. Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam - cho rằng, những bất ổn địa chính trị trên thế giới, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, đang khiến giá năng lượng tăng mạnh và tác động trực tiếp đến ngành hàng không.

“Khi giá nhiên liệu tăng, giá vé máy bay tăng theo, nguy cơ thua lỗ cũng cao hơn. Hệ quả cuối cùng là chi phí đi du lịch của người dân bị đội lên”, ông Thiên nói.

Thực tế cho thấy dù nhu cầu đi lại dịp lễ và mùa hè vẫn lớn, nhiều hãng hàng không đã phải cắt giảm hoặc dồn chuyến để tối ưu chi phí khai thác. Điều này phản ánh xu hướng du lịch bắt đầu chững lại ở phân khúc đường dài phụ thuộc vào hàng không, trong khi du lịch bằng phương tiện cá nhân, đặc biệt là ô tô, lại tăng lên đáng kể.

Theo ông Thiên, đây là tác động “ngoài tầm với” của riêng Việt Nam. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải nhìn nhận chính xác để có kịch bản ứng phó dài hạn thay vì chỉ phản ứng ngắn hạn theo từng mùa vụ. Dù chi phí đi lại đang là áp lực trực tiếp nhất, vị chuyên gia kinh tế cho rằng các điểm nghẽn lớn hơn của ngành du lịch lại nằm ở cấu trúc phát triển thiếu đồng bộ.

PGS, TS. Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam.

Ông Thiên đánh giá, nhiều địa phương đã bắt đầu tái cấu trúc lợi thế du lịch theo hướng mới. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, ngành du lịch Việt Nam vẫn thiếu tính bài bản và chưa đủ cởi mở để tạo ra các sản phẩm đủ sức cạnh tranh quốc tế.

“Kinh tế đêm chưa phong phú, nhiều sản phẩm độc đáo chưa dám làm mạnh tay. Công nghiệp văn hóa mới chỉ ở giai đoạn nhận diện vai trò chứ chưa biến được thành tiền bạc, giá trị thực sự”, ông Thiên nói.

Một điểm nghẽn khác được nhấn mạnh là thủ tục visa và trải nghiệm dịch vụ. Theo ông Thiên, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút khách quốc tế ngày càng gay gắt, Việt Nam cần coi việc mở rộng visa là công cụ đột phá để “kéo thế giới đến Việt Nam”.

“Mạnh ai nấy làm” là điểm yếu lớn nhất

Theo chuyên gia kinh tế Trần Đình Thiên, điểm yếu cố hữu của du lịch Việt Nam là sự rời rạc giữa các chủ thể tham gia chuỗi dịch vụ. “Hàng không lo phần hàng không, khách sạn lo phần khách sạn, nhà hàng lo phần nhà hàng. Ai cũng muốn giữ phần lợi ích của mình”, ông Thiên nhận định và cho biết cần nhanh chóng xây dựng chuỗi liên kết có cam kết giữa hàng không, doanh nghiệp lữ hành, địa phương và hệ thống dịch vụ. Việc liên kết này không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu mà phải có cơ chế phối hợp thực chất, thậm chí cần những cam kết hành động mang tính ràng buộc.

Cần nhanh chóng xây dựng chuỗi liên kết có cam kết giữa hàng không, doanh nghiệp lữ hành, địa phương và hệ thống dịch vụ.

Theo ông Thiên, du lịch Việt Nam không thể tiếp tục vận hành theo kiểu “mạnh ai nấy làm” nếu muốn cạnh tranh với các quốc gia trong khu vực. “Cái mạnh nhất của Việt Nam nhiều khi lại là mạnh ai nấy làm, cho nên thành rất yếu”, ông nói.

Một vấn đề khác được chuyên gia chỉ ra là tư duy điều hành theo kiểu “đuổi theo mùa vụ”. Ông Thiên cho rằng, việc đến sát mùa hè mới bàn kích cầu du lịch hè là quá muộn. Các chiến lược sản phẩm, liên kết dịch vụ hay chương trình giảm giá cần được chuẩn bị từ nhiều tháng, thậm chí nhiều mùa trước đó.

“Bây giờ phải bàn cho mùa đông, cho mùa xuân năm sau chứ không thể chỉ tập trung vào mùa hè này”, ông nhấn mạnh và nói rằng mỗi địa phương cần xác định rõ lợi thế riêng, từ văn hóa, thiên nhiên đến sản phẩm đặc trưng để xây dựng chiến lược dài hạn thay vì chạy theo phong trào.

Đặc biệt, các tỉnh nên lựa chọn một số doanh nghiệp chủ lực để đóng vai trò dẫn dắt hệ sinh thái du lịch địa phương. Đây sẽ là lực lượng đủ nguồn lực và lợi ích để cùng chính quyền xây dựng “luật chơi” và tạo sức lan tỏa cho toàn bộ chuỗi dịch vụ.

Nhà nước không chỉ “kiến tạo” mà phải “đồng hành”

Trong bối cảnh doanh nghiệp hàng không và du lịch chịu áp lực lớn từ chi phí đầu vào, ông Thiên cho hay, Nhà nước cần thay đổi cách tiếp cận từ “kiến tạo” sang “đồng hành”. Có những khó khăn doanh nghiệp không thể tự giải quyết nếu thiếu chính sách hỗ trợ từ phía Nhà nước, đặc biệt với các vấn đề liên quan đến nhiên liệu, hạ tầng hay dự báo rủi ro toàn cầu.

Theo chuyên gia, Việt Nam cần nghiên cứu những chính sách hỗ trợ du lịch ở quy mô quốc gia.

Ông Thiên dẫn ví dụ câu chuyện dự trữ xăng dầu quốc gia. Trong bối cảnh thế giới ngày càng bất ổn, việc đầu tư hệ thống dự trữ chiến lược không chỉ là câu chuyện năng lượng mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng vận hành của hàng không, logistics và toàn bộ nền kinh tế.

“Bảo đảm an toàn cho nền kinh tế thì phải chấp nhận tốn chi phí”, ông nói và cho rằng đây cũng là thời điểm Việt Nam cần nghiên cứu những chính sách hỗ trợ du lịch ở quy mô quốc gia, tương tự cách Thái Lan đang trợ giá vé máy bay, khách sạn hay khu vui chơi để kích cầu.

Ông Thiên cho biết, Việt Nam có lợi thế lớn về cảnh quan và tài nguyên du lịch, nhưng nếu không thiết kế được một “cuộc chơi” đủ bài bản, có tầm nhìn dài hạn và sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước với doanh nghiệp, ngành du lịch sẽ khó tận dụng được cơ hội tăng trưởng đang mở ra.