Luật Dầu khí 2026: Kỳ vọng đột phá từ phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam. Ảnh: Anh Nguyễn/Bnews/vnanet.vn

Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dầu khí đang được Bộ Công Thương hoàn thiện trên cơ sở tiếp thu các ý kiến đóng góp của 41 cơ quan, tổ chức, cá nhân trong đó có 15 Bộ, cơ quan ngang Bộ và cơ quan trung ương; 17 UBND, sở công thương các tỉnh, thành phố; 8 tổ chức, nhà thầu dầu khí, hiệp hội, hội, cá nhân. Góp ý dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Dầu khí 2026, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam kiến nghị làm rõ phân quyền cho Petrovietnam, rút ngắn quy trình lựa chọn nhà đầu tư và hoàn thiện cơ chế thí điểm thu giữ, lưu trữ carbon (CCS).

Phóng viên:Thực hiện vai trò tư vấn phản biện của hội xã hội - nghề nghiệp, Hội Dầu khí Việt Nam đã đóng góp những nội dung chủ yếu nào vào Dự thảo Nghị định này thưa ông?

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập: Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, Dự thảo Nghị định cần tiếp tục hoàn thiện, theo các hướng sau. Thứ nhất, Nghị định phải bảo đảm việc phân quyền đi cùng khả năng thực hiện. Trước đây khi chưa có sự phân cấp cho Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Hội đồng thẩm định phải có cơ cấu tổ chức, nguyên tắc hoạt động cũng như cách thức lấy ý kiến. Tuy nhiên hiện nay, khi đã giao quyền cho Petrovietnam thì Tập đoàn cần được chủ động thực hiện những nội dung này. Trong khi đó, Dự thảo Nghị định lại chưa trao đầy đủ quyền chủ động cho Petrovietnam mà vẫn yêu cầu Tập đoàn tham vấn các bộ, ngành theo hướng xin ý kiến.

Vô hình chung, việc này lại trở thành một cấp xin ý kiến phê duyệt, trong khi Luật Dầu khí năm 2026 không quy định. Vì vậy, Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng chủ thể được giao thẩm quyền cần được chủ động tổ chức thẩm định, huy động chuyên môn và quyết định các vấn đề, nội dung được giao, phân cấp; đồng thời chịu trách nhiệm giải trình và chịu sự kiểm tra, giám sát theo quy định. Tránh việc cần tham vấn phục vụ quyết định trở thành bước chấp thuận bổ sung.

Thứ hai, cần phân định rõ vai trò, nghĩa vụ và trách nhiệm trong quá trình thực hiện. Đặc biệt cần phân biệt rõ vai trò Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) trong thực hiện nhiệm vụ đại diện nước chủ nhà, ký kết và quản lý hợp đồng dầu khí với Petrovietnam với tư cách là nhà đầu tư, tham gia đầu tư hoặc trực tiếp điều hành dự án.

Thứ ba, việc quản lý, hướng dẫn, quy định cần phù hợp với đặc thù lĩnh vực dầu khí. Quy định quy trình cần tính đến rủi ro về địa chất, kỹ thuật, biến động thị trường và vòng đời dự án dài trong khai thác dầu khí; nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư để rút ngắn thời gian triển khai, khai thác hiệu quả tài nguyên và hạ tầng đã đầu tư.

Thứ tư, về rút gọn quy trình lựa chọn nhà đầu tư. Trên cơ sở hợp đồng mẫu, Petrovietnam xây dựng dự thảo hợp đồng cụ thể cho từng lô dầu khí; thực hiện trình, phê duyệt các nội dung theo thẩm quyền trước khi phát hành hồ sơ lựa chọn nhà thầu.

Hồ sơ lựa chọn xác định rõ điều khoản cố định, thông số cạnh tranh và nguyên tắc cập nhật kết quả lựa chọn vào hợp đồng. Sau lựa chọn, các bên không đàm phán lại điều kiện cơ bản làm thay đổi cơ sở đánh giá, lựa chọn nhà thầu. Việc hoàn thiện, ký kết được thực hiện trong 14 ngày theo lịch kể từ khi kết quả lựa chọn được phê duyệt và đáp ứng điều kiện ký kết theo Luật. Trách nhiệm, thời hạn hoàn thành từng điều kiện phải được xác định trong quy trình lựa chọn. Với quy trình cũ, thời gian thực hiện nội dung này thường kéo dài nên đây là một trong những mong muốn của Hội Dầu khí Việt Nam

Giàn khoan dầu khí mỏ Đại Hùng. Ảnh: Petrovietnam

Phóng viên:Trong Luật Dầu khí năm 2026, lần đầu tiên vấn đề thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) đã được luật hoá. Vậy Hội Dầu khí Việt Nam đã có đóng góp gì với nội dung này trong Dự thảo Nghị định triển khai Luật Dầu khí năm 2026?

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập: Hội Dầu khí Việt Nam đã đóng góp ý kiến về việc hoàn thiện cơ chế CCS, trong đó tập trung vào các vấn đề tài chính và trách nhiệm. Thực tế là CCS vẫn là lĩnh vực khá mới mẻ trong khi các quy định về CCS hiện mới giới hạn trong phạm vi liên quan đến hoạt động dầu khí. Do đó, để có cơ chế triển khai thực hiện, Việt Nam cần xây dựng một cơ chế mở cho phép các chủ đầu tư hoặc dự án được xem xét, đề xuất phương án triển khai thí điểm. Thông qua quá trình thí điểm, sẽ có cơ sở để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách. Nếu ngay từ khi bắt đầu triển khai CCS đã đòi hỏi phải có một cơ chế, chính sách hoàn thiện thì đây sẽ là bước đi khá khó khăn đối với cả cơ quan soạn thảo và cơ quan thực thi.

Phóng viên: Theo dự kiến, Dự thảo Nghị định sẽ được hoàn thiện để trình Chính phủ xem xét phê duyệt nhằm đồng bộ với việc Luật Dầu khí năm 2026 có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Vậy Hội Dầu khí Việt Nam kỳ vọng gì khi Nghị định này được ban hành?

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Thập: Nếu nghị định được hoàn thiện vào ngày 31/12 và có thể song hành với việc Luật Dầu khí năm 2026 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027 thì đây sẽ là cơ hội rất tốt để thực hiện tinh thần của Luật Dầu khí sửa đổi.

Điều quan trọng nhất là tăng cường phân cấp, phân quyền. Thứ hai là cơ chế, chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư đối với các mỏ nhỏ, mỏ cận biên và các hợp đồng dầu khí mới. Bên cạnh đó còn có các cơ chế ưu đãi đặc biệt. Một nội dung tiếp theo là rút ngắn quy trình lựa chọn nhà đầu tư. Và quan trọng hơn cả, những cơ chế này sẽ tạo cơ hội thu hút đầu tư. Khi thu hút được đầu tư, Việt Nam sẽ có thêm cơ hội phát hiện các mỏ dầu khí mới, duy trì sản lượng khai thác và bù đắp phần sản lượng suy giảm tự nhiên theo thời gian tại các mỏ hiện hữu.

Trong quá trình triển khai thực hiện có thể sẽ phát sinh thêm một số vấn đề nhưng Hội Dầu khí Việt Nam tin tưởng Luật Dầu khí năm 2026 đã được thông qua cùng với Nghị định đang được soạn thảo, lấy ý kiến sẽ giúp đạt được những mục tiêu đã đặt ra./.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!